Guest writer
Revd Chuauthuama
HUN HMAN KHAH
September 5-12 chhûng khân Guwahati-a Landmark Hotel-ah BSI Translators Workshop & Training neiin hun kan hmang a. Min zirtîrtute chu Shillong-a BSI Translation Centre-a kan hotute mi 4 bâkah United Bible Society (UBS) aṭanga lo kal ZethBitjoli (Indonesian) leh Suee Yee Yan (Malaysian Chinese) an ni. Zeth Bitjoli chu nikumah Eastern Theological College (ETC), Jorhat-a training kan neih khân a lo kal tawh a. Bible ParaText expert, thiam tak mai a ni. A hmêl en chuan a tlâwm a; thiamna lamah erawh cho rual loh a ni si. Suee Yee Yan chu kumina lo kal thar a ni a; a ṭawng a fiahin thil sawi a thiam a, a âw a ṭha kher mai. Kan haw dâwnah Guwahati Bordoloi Airport-ah kan inhmu leh a; a zin zàngkhai thiam hle mai, a computer trolley bák eng mah ken zuk nei hauh lo a! Kan ni tâwp berah Shillong BDSI hotupa ber Rev. Dr Along Jamir-an ‘Time Management’ a sawi a; a thusawi tàwp lamah ka experience aṭanga hun ka hman dàn tlângpui sawi tûrin min sâwm ve a. Chuta ṭang chuan tûna ka thu ziah tûr hi ka ngaihtuah chhuak ta a ni.
Thufing pakhat chuan, “Hun hi tangka a ni” a lo ti a. Hun hi tangka a nih chuan hman thiam leh thiam loh a awm thei hle dâwn tihna a ni. Tangka hi a hmang thiam chuan thil ṭangkai takah an hmang a; hmang thiam lo erawh chuan eng mah loah an tlak ral mai mai ṭhin. Mi tam tak chuan eng mah tih êm êm nei si loin ‘Hun ka nei lo’ an ti ṭhin. Kum 40 zet kal tawhah khân Arnold Bennet-a ziah lehkhabu pakhat ‘How to live on 24 hours a day’ tih ka chhiar tawh a; lehkhabu lian lo tak, phêk 96 lek a ni a; tûn thlengin flipkart-ah lei tûr a la awm a, a tlâwm chi chu ^ 128 man a ni.
Mi tinin ni khata kan hun neih a inzât vek a, dârkâr 24 ṭheuh kan nei a; mahse ka hman dàn erawh chu a daihzai hlei hle si. Mi ṭhenkhatin thil ṭangkai tih nân an hmang a, mi dangin awmze nei lêm loin an hmang liam mai mai thung a; hun neih inzât reng kan hman dàn hian mi tak leh tak lo a hril hle. Tûnlai hian hun hmang thiam lo tak tak an tam hle a; ṭhalaite zîngah an tam lehzual ang. Thil pawimawh tih vàng pawh ni loa chhûngte chaw ei huna ei lo, mut huna menga thawh huna mu tlat si an tam hle. An mu rei lutuk hlawm rêng rêng pawh hi a dik lo; ṭhalaite zîngah thawh nachâng hre lo, nu leh pa pawhin kaih thawh ngam loh, nu leh pa chak lo zâwkte puih tum lo, tûkṭhuan ei huna ei loa tlai taka thoa ei ṭhin, siam sa lem an tam hle. Hetiang hi mi changkâng lo zia a ni.
Tûn hma deuh khân computer game khèla mut huna mut nachâng hre lo, thawh huna thawh nachâng hre lo bawk an tam a; tûnah erawh chuan smart phone khãl nilêng zankhua an ni ta ber thung. Aizâwl khawlaiah hian tleirãwl, nula leh tlangvâl earphone vuaha thil ngaithla, kalkawnga tu mah en mang loa kal ngâwk ngâwk an tam hle; mi hetiangho hian accident an tâwk palh ang tih a hlauhawm. Hmân ni-ah WhatsApp-ah video tãwi tê pakhat ka lo dawng ve a. Germany-a Hamburg khawpuia naupang kum 7 mi lek Emil Rustige hruaia kawng zawh video a ni a; an nu leh paten mobile phone ringawt an khalh ṭhin avàngin ngaihsak an hlawh lo a; an lungawi lo kawng zawh a ni. An hruaitu Emil Rustige thusawi chu, “We are here. We are loud because you are just looking at your mibile phones. I hope that after this demonstration people will spend less time on their mobile phones. Here is a message for all parents. Play with me, not with your smart phones” tih a ni. Tûnlai nu leh pate tân thuchah pawimawh tak a nei ang.
Hmân deuh khân WhatsApp-ah video pakhat ka dawng bawk a. Nu pakhatin a thawhna school-a naupang pakhat thu ziahin a rilru a khawihzia a pasal hnênah a sawi a. Chu naupang chuan ‘I want to be Smart Phone’ tih thu a ziak a; an zirtîrtu (a nu ngei) chu a thu ziah chuan a khawih ta êm êm mai a; a pasal hnênah chuan a sawi a. An fapa chu ngaihsak loin smart phone ringawt an khâl reng mai a, an fapa mangang chuan ‘smart phone’ nih a duh thu chu tãwi fel takin a ziak ta a ni.
Mizoramah ngei pawh hian smart phone khãlin mi tam takin hun an hmang hnem hlein a rinawm. WhatsApp group hrang hrangah min rawn telh ṭhin a; mahse a kalhmang ka en hnûah ka chhuahsan leh mai ṭhin. Thu lêlo leh ho tak tak sawi mai mai a tam hle a; chutiang tûr chuan hun ka nei ve lo. Kawng lehlamah erawh chuan WhatsApp group ṭhenkhat hi chu ṭangkai tak a ni; mi chanchin hriat nân a pawimawh a. Tûnlai phei chuan zualko thute hi WhatsApp-ah inthawn a ni a, a ṭangkai khawp mai a, a khât tâwka hawn zeuh zeuh a ngai ve tho. Mahse group tam taka kan tel chuan thil dang khawih hman mang lo khawpa WhatsApp ringawt buaipui palh a hlauhawm; ka tel vena group ṭhenkhatah pawh mi ṭhenkhat hi chuan hun an hmang hnem hle tih a lang. Kohhran lam thil sawi hona group leh Pastor-ho group thleng hian hun an va pe hnem àwm êm tih châng ka nei. Group ṭhenkhatah chuan Pastor-in mobile phone a khalh nasat avànga a bial miten an ngainat loh thu pawh hmuh tûr a awm ta hial.
Mi tam takin lehkhabu leh article i ziak tam si a, engtin nge hun i neih theih tiin min zâwt ṭhin. Mi dang ang bawkin ni khatah dârkâr 24 tho ka nei ve a ni. Ka hun kal tawh ka han thlìr lêt hian engtin nge hun ka lo hman tawh tih hi ka ngaihtuah a; hun ka hman dànah inchhîrna tûr êm êm ka neih ka hre lêm lo. Naupan lai aṭangin mu tlêm chi, mi harhvãng leh thawh hai ngai lo ka ni a. Tûn thleng hian ka la mu tlêm hle; zan khatah dârkâr 5 ka mut chuan tâwk ka ti viau. Khawvêl mi ropui tak tak zîngah mu tlêm tak an awm hlawm; Indira Gandhi kha ni khatah dârkâr 5 bák a mu lo an ti.
Tute tân pawh hun hman thiam a ṭûl a; zirlaite tân hlei hlei hian a ṭûl lehzual ang. Zirlai ka nih chhûng ka thlìr lêtin lehkha zir nân hun ka hmang hnem hle ṭhin. BD ka zir chhûng zawng khân peptic ulcer ka vei avàngin zànah ka meng rei ngam lo a, zân dâr 10 vêlah ka mu mai ṭhin a; mahse zîngah dâr 4 vêlah ka tho thung a, ka mut hma kha thawh hmain ka khuh leh ṭhin. Vaiho chu chhùnah an mu deuh zêl a; kei erawh chu chhûnah ka mu ve ngai lo a, library-ah ka tawm chawt ṭhin. UTC-ah khân term system-in kan kal a; term khatah subject 5/6 kan nei ziah a. Kan hotuten subject tinah assignment marks 40 pû min pe vek a, theh luh hun tûr ni an tuk ṭhin. BD ka zir chhûng zawngin assignment indawta tih dàn tûr ka ruahman fel a; theh luh hun bi tiam hma ni 4/5-ah ka theh lût hman zêl a, zawh hman loh vànga hun dìl belh ka nei ve ngai lo.
Cambridge University-a ka zir chhûng zawng pawh khân kâr hnih chhûngin assignment pakhat, thumal 3000 vêla ziah tûr min pe ziah a; zirlai dang tih ṭulh si loin assignment chu ziah a ngai a. Kâr hnihna Ningaini tlaiah theh luh tûr a ni a, zânah ka Supervisor-in a lo en dik vek a; a tûk Zirtâwpni tlai dâr 3-ah dârkâr 1 chhûng kan sawi dûn ṭhin. Ka ziah ṭhat laiah min fak a, ka ziah ṭhat tâwk loh laiah tih dàn tûr min hrilh a; chutiang chuan assignment dang min pe leh nghâl a. Chutiang rêng rêng chuan kum 2 chhûng chu hun ka hmang a ni. Cambridge University-ah chuan under graduate zirlaite chu weekend-ah chuan an châwl ṭhup thung a; keini graduate student-te erawh chuan Inrinni-ah pawh Library-ah hun kan hmang reng tho. Chutianga tih tak zeta zir na ná ná chuan mahni tâwkah tih chhiat theih a ni bîk lo. Ka naupan têt ata lehkha ka zir ve dàn chu kum bul aṭanga ṭan vaka exam laia indah àwl daih a ni ṭhin. Exam Hall-ah ṭanpui dìla ṭawngṭai thar chiam hi ka ti ve ngai lo.
Tûnlai zirlaite hian pass chauh tum loin thiam tum ngeiin lehkha zir sela, mi chhawr tlákah an chhuak ngei ang. Degree sâng tak nei si, mahni degree phu táwka thiam si lo nih hi hlau ila. Mahni degree/ certificate neih ang phû táwka thiam ngei tûrin ṭan lák tûr a ni. Hlawhtling tûr chuan thawh rim a pawimawh a; thawk rim tûr chuan hun hman khah a ṭûl ve thung. “Mut thlahleh suh, i lo pachhe dah ang e. I mut hlànin i rethei hman ang a; tlákchhamnain sipai angin a nang thut ang che,” (Thufingte 20.13; 24.34).