Guest writer
Revd Chuauthuama
THEOLOGICAL EDUCATION
Mizoramah Pathian thu zirna chu kum 1907-a ding ṭan a ni a; chutih lai chuan ‘Theological School’ tih a ni a; tûnah chuan Aizâwl Theological College tih a ni ta. Kum 1939 hnu lamah kum eng emaw zât khaihlak awm mah se, a din ṭan aṭanga chhûta kum 100-na Centenary pawh 2007-ah khân lawm a ni tawh a. Hun kha leh chen kha Aizâwl Theological School/College hi Mizorama Pathian thu zirna awm chhun a ni a; missionary-te din kohhran pathum - Presbyterian, Baptist leh ECM-te chuan Pastor tûr chher nân an hman ber pakhat a ni.
Kum 2000-ah Baptist Church of Mizoram (BCM) chuan Academy of Integrated Christian Studies (AICS) tih hming pûin Tanhrilah Pathian thu zirna College a hawng ve ta a. Tûnah chuan Mizoramah Senate of Serampore College (University) hnuaiah Pathian thu zirna college pahnih a lo awm ta a ni. Hetih lai hian kohhran dangte pawhin an puithiamte Pathian thu zirna tûr an nei nual bawk a; chûng bâkah pawh chuan tûnah hian khawi khawiah emaw Pathian thu zirna (college/ school) a awm nual tawh bawk a ni àwm e.
Mizoram University (MZU) a din hnu lawkah khân kum 2001-ah MZU hotuten MZU chungchâng thil pawimawh sawi honaah tel tûrin Mizoram Synod hotute an rawn sâwm a. Sawi ho ni tûr tak kha hotu tam zâwk awm loh ni a nih dâwn avàngin kan sawi duh chu ziaka buatsaihin Synod Officers zînga hmun ṭhua awm chu kentîr a ni a. Chu lehkhaah chuan a tlângpuia kan sawi chu MZU-ah hian Pathian thu zirna lam eng emaw awm ve sela tih kan duh thu a ni ber. Amaherawhchu, kan thu theh luh chu tuia thlák ang vang vang a ni ta.
Mizoram sawrkarin kum 2009-ah Education Reforms Commission a din khân member-ah min rawn dah ve mial a. Aizâwla zirna (institutions) hrang hrang kan tlawh ṭhin a; Aizâwl Theological College (ATC) erawh chu kan tlawh ve ta lo. Vawi khat chu Tourist Lodge (Green Room)-a kan titi laiin ATC pawh tlawh tel ve ka rawt deuh a; Mizorama theological education leh MZU hi eng emawti taka thlun zawm dân a awm thei dah lâw maw tih ka ngaihtuah vàng a ni ber a. Mahse member-te benga rawngah a luh vak loh avàngin ka ngawihsan leh ta a ni.
Mi mal ngaih dànah chuan MZU-ah hian theological education hi kalpui ve dàn a awm ka ring deuh tlat reng a. Mi ṭhenkhat chuan Central University a ni a, chutiang thil chu zeh luh theih a ni dâwn em ni an ti a; tum tlat chuan tih theih dàn chu a awm ang. Aizâwl Theological College hi Senate of Serampore (University) affiliated college a ni a; mi ṭhenkhat chuan Senate-ah chauh in-affilaite loin Asian Theological Association (ATA)-ah pawh affiliation neih an duh thu hi an sawi ri fãih fãih ṭhin.
Senate of Serampore College (University) hi tûn hma chuan University Grant Commission (UGC) hnuaiah a awm ve ṭhin a; eng tik lai aṭang emaw khân a lo awm ta hauh lo mai a. Tûn hma deuh khân Registrar Dr Tiwari khân UGC-a awm leh theih dàn kawng kha a zawng ṭhin a, a hlawhtling ta nge hlawhtling ta lo ka hre lo. Chutih lai chuan kan hotu lo ni tawh pakhat chuan Senate of Serampore recognized University zîngah MZU a tel loh thu hman ni lawk khân min hrilh mauh mai a; tel lo mah se MZU chhuak Graduate-ten Senate of Serampore College (University)-ah BD an zir thei tho si a ni. Thil inhmu rem lo satliah mai mai a ni ang e.
August 16-ah khân MZU Vice Chancellor, Dr K. R. S. Sambasiva Rao nèn kan inkàwm ve hlauh mai a; kawm pawh a lo nuam hle mai. MZU tâna thawh a tum dàn leh a hma lák tawh dànte min hrilh a, a bengvàrthlák hle nghe nghe a ni. Chutianga kan titina kârah chuan mahni vei zâwng bawk chu ka phawrh ve leh ta a. MZU-ah hian ATC-in affiliation a tih theih ang em tih leh MZU-ah hian Pathian thu zirna lam ‘religious studies’ hawn theih a ni ang em tih chu ka zâwt a. MZU Vice Chancellor hi mi chak a ni bawk a, ani chuan tih dàn kawng a awm ang a ti mai a. A sawi dàn takah phei chuan affiliation chungchâng chu ATC Principal-in lehkha rawn ziak se kan lo ngaihtuah mai ang chu a ti mai a. Kei erawh chuan chuti maia lehkha ziah ngawt theih a nih loh dàn leh Synod-in a ngaihtuah hmasak tê tê a ngaih tûr thu ka hrilh a.
MZU-a Pathian thu zirna hawn pawh thil harsa a nih a rin loh thu a sawi a; chutiang hawn dilna thlentu chu awm ila chuan an ngaihtuah mai dâwn a ni ang. MZU Vice Chancellor nèna kan titina thu chu WhatsApp group pakhat (theologican tamna)-ah a thuphungin ka sawi chhãwng a. Mahse ka rin angin member-ten an welcome tâwk lo ni mah zâwkin ka hre deuh a. Chinchâng hre deuh leh khaw hawi zau deuh chuan an man thiam a; member tam zâwk erawh chuan an man thiam tâwk lo. Mi ṭhenkhat sawi dàn aṭang phei chuan theological education hi chu theological college huang chhûngah chauha khung reng bîk tûrah an ngai emaw tih tûr a ni a. Pathian thu zirna ṭheh darh lutuk kha an ui nge an huang kha mi dangin an rawn zenpui tûr chu buana hmain an lo kherh zâwk tih hriat thiam a harsa.
Pachhûnga University College (PUC) hian Zairema Memorial Society (ZMS) nèn ṭang dûnin Rev. Zairema sûlhnu/sûlhnû zirna International Seminar chu November 1-2-ah a buatsaih dâwn a. Chutah chuan seminar paper ziak tûrin hmun hrang hranga mi a sâwm a; chûng zîngah chuan NEHU-a Christian Studies a tel tlat mai. Hei hian ka ngaihtuahna a chawk tho thar leh ta deuh a. NEHU pawh Central University tho a ni a; chutah chuan Christian Studies hawn theih a nih chuan engah nge Mizoram University-ah hian a hawn theih loh bîk ang? Kan tum leh tum loh leh nawrtu awm leh awm loha thu mai ni dâwnin a lang. Tûna MZU Vice Chanchellor hi mi inhawng tak leh chak tak a ni bawk a, kan duh a nih ngat chuan ani awm chhûng hian MZU-ah Religious Studies/ Christian Studies hawn dîl ila, ani hian Central lamah pawh a nawr tlang thei ngeiin a rinawm. Kan duh leh duh lohah a innghat zâwk dâwn a ni.
MZU-ah Christian Studies lo awm pawh ni se, theological college-a syllabus anga syllabus buatsaih tûr a ni dâwn chuang hek lo. Sâp ram lam University tam takah chuan Faculty of Divinity a awm a; dik tak chuan faculty upa berte zînga mi a ni nghe nghe. Chutah chuan BA (Theology) te an zir a; puithiam atâna zir erawh an ni lo. Puithiam ni tûr chuan an kohhran Pathian thu zirna (theological college/ seminary)-ah an training hmasa leh mai. CambridgeUniversity-a ka pu ber Revd John Emerton pawh kha Oxford University-a Faculty of Divinity aṭangin BA (Theology) a pass hnûah Faculty of Oriental Studies-ah BA (Hebrew & Semitics Languages) a zir leh a; chumi hnûah chuan puithiam ni tûrin an kohhran Church of England seminary-ah a training leh a ni. Mizoramah chuan theological college pahnih (ATC & AICS)-te chu Pastor atâna inbuatsaihna a ni nghâl a; kohhranin pastor atâna lâk tûr tehna a nei hlawm bawk a. MZU-ah Christian Studies hawn ni ve ta se, chutianga beiseina nei lo, Pathian thu lam zir ve duh hrim hrim tân kawng a inhawng dâwn tihna a ni ang. Rilru zau takin dawngsawng thiam ta ila chuan thil ṭha tak a ni thei mai lo’ng maw?
Kan sawi pawp ta sa sa, Pathian thu zirna pawh nei lêm lo mi ṭhenkhatin Doctor of Divinity (DD) an dawng ta fo mai hi ngaihtuah châng ka nei; mi ṭhenkhat phei chuan a kawp a thuahin an dawng tawh a ni àwm e. Pathian thu lam thu ril leh harsa zâwt ta ila, sawi tûr mûmal an hre lo mai thei. A dawngtute lam thiam loh ni loin a petute lam thiam loh a ni zâwk ang chu. A petute hian DD degree ni kher lo, eng doctorate degree emaw pe ta sela chuan ngaih thiam theih deuh a ni ang.
DD degree hi chu Oxford leh Cambridge University-ah chuan doctorate degree zawng zawnga chungchung bera ngaih a ni a; a dawng tûr pawh thiamna lama mi bîk tak an thlang ṭhin. Oxford leh Cambridge University-a doctorate degree hrang hrang sàn dàn indawt chu hetiang hi a ni. (1) Doctor of Divinity (DD); (2) Doctor of Civil Law; (3) Doctor of Medicine; (4) Doctor of Letters; (5) Doctor of Science; (6) Doctor of Music; (7) Doctor of Philosophy.
Oxford leh Cambridge University-in DD hi degree sâng bera an dah chhan chu zirnaah Pathian thu (theology) hi a upa ber a; theology lama degree sâng ber kha degree zawng zawnga chungnung berah an ngai a ni. Cambridge University-ah phei chuan Bachelor of Divinity (BD) hi PhD chunga dah a ni bawk. Convocation an neih pawhin Cambridge University-ah chuan degree dawng tùra an koh chhuah dàn indawt chu - a sâng lam aṭanga ṭanin - DD, LLD, MD, LittD, ScD, MusD, BD, PhD a ni.