Guest writer
Revd Chuauthuama
REVD DÊNGṬHUAMA KAN CHÂN TA! (1948–2022)
Presbyterian Church of Myanmar (PCM) Minister zahawm tak, Revd Dr Dêngṭhuama chuan Ningani (3.2.2022) zîng dâr 3:30 khân Kolkata damdawi in pakhat AMRI, Salt Lake-ah hun eng emaw chen a awm hnûin chatuan ram min lo pansan ta. A uiawm hle mai. Khawvêl mite sawi dàn chuan a thi tih a ni a; Isua ringtu a nih avàng erawh chuan chatuan nunnaah a lût ta zâwk a ni. Thlamuang takin natna awm tawh lohna Lalpa ramah chàwl rawh se.
“Revd Dr Dêngṭhuama” ti-a ‘Revd’ ka hmanna chhan chu Presbyterian Church of Myanmar (PCM) Minister/ Pastor tam tak khian ‘Rev.’ tih âiin ‘Revd’ tih hi an hman záwk vàng a ni; an duh zâwk zâwk an hmang thei. ‘Rev.’ tih chauh hman tùr an ti ve lo! Ani pawh hian a lehkhabu ziakah chuan ‘Revd Dr Dêngṭhuama’ a inti tlat. Revd Dr Dêngṭhuama hi thiamna lamah chuan BTh (ATC), BD (Serampore College), Master of Ministry (MMin, Trinity Theological College, Singapore) leh DMin (San Francisco Theological Seminary, USA) a ni.
Phái Synod Moderator leh PCM Assembly General Secretary a ni tawh a. Tahan Theological College-ah Lecturer hna rei tak a thawh hnûin Principal ah ṭum thum, kum 10 zet a thawk zui leh bawk. A pension hnûah pawh TTC-ah hian zirtîr hna hun eng emaw chen a thawk zui leh bawk a ni. Tûnah pawh TTC Governing Board Chairman ni lai a ni. Revd Dr Dêngṭhuama hi PCM kûlpui ber pakhat, ‘PCM Pá’ ti-a koh pawha sual lo tùr, ‘PCM Zairema’ pawh ti i la, inhmeh tak tùr a ni a; Presbyterian ruh tak, rum rût mai a ni.
PCM Assembly-ah General Secretary a nih lâi, kum 2007-ah khân Tahan Theological Seminary-ah Master of Divinity (MDiv) zirna an hawng a; a bul ṭannaah chuan Mosia lehkhabu panga ‘Pentateuch’ zirtîr tùrin amah ngeiin kum 2006 khân min rawn sâwm láwk a. Synod Theological Education Board (TEB) chuan PCM puihna ni pah fãwmin, “ATC-a Visiting Professor kan lo enkawl ang hian sènso hi tumsak ni se kan ti,” tiin a rêl a (TEB Meeting 1/2006/VIII of 2.2.2006). Kum 2007 January 12 khân Kolkata aṭangin Rangoon panin ka thláwk chho ta a ni.
Kha kha Revd Dr Dêngṭhuama nèna kan indàwr hmasakna ber a ni lo. Kum 1989 khân Council for World Mission (CWM, London) chuan Tahan Theological College (TTC) tân £ 20,000 a pe a. Revd Dêngṭhuama chuan a zahve £10,000 chu Cambridge-a lehkhabu dàwr aṭangin TTC tâna lehkhabu leisak tùrin min rawn ngèn a. A zahve dang £ 10,000 erawh chu Mizoram Synod Office-ah thawnin India rama lehkhabu lei nân hman tùr a ni. Khatih lâi khân ram dang aṭanga PCM pawisa dawn tùr kha Mizoram Synod account-ah an thawn ṭhin a. Revd Dêngṭhuama’n min rawn ngen tákah chuan tu nge a nih la hre chiang lo mah i la, hnial rual ka ni lo. CWM Office nèn kan indàwr zui nghâl a; Revd Dêngṭhuama min ngen ang chuan ka tihsak ta a ni.
Cambridge-a Pathian thu lam lehkhabu zawrhna dàwr lian tak, Mowbray Book Stores aṭangin TTC lehkhabu tùr chu ni 3 chhûng tawp mai ka thlang a; £ 10,000 man lehkhabu thlan chu thil awl-ái tak a ni lo; lehkhabu ṭha, theological students tâna chhawr nahawm ngei tùr thlansak ka duh si. Mowbray Book Stores-ah chuan ka thlan duh zât a awm loh avàngin Cambridge-a lehkhabu dàwr lian dang pahnih-Heffers Book Stores leh Dhillon Book Stores aṭangin ka thlan belh bawk a; Mowbray Book Stores-ah chuan ka chhék khâwm a. Ka thlan zawh chuan CWM office (London) ka va hrilh a; anni chuan lehkhabu man bákah a thawn man, lehkhabu man aṭanga chhûta 20% chu Mowbray Book Stores-ah chuan an rawn thawn a. Khatih lâia Synod hruaitute zînga mi Rev. Lalchhuanliana (Executive Secretary) hmingin Calcutta-a lo thleng tùrin ka thawntîr a. Calcutta a thlen hnûah Rev. Lalchhuanliana’n lo buaipuiin Champhai kal tlangin TTC-ah a thawn chho ta a ni. TTC tâna lehkhabu thlanga ni 3 tãl tap hun hman kha thil namên a ni lo; vànneihthlák takin khâ ni 3 chhûng khân class ka nei lo hlauh! Kha kha Revd Dêngṭhuama nèna kan indàwr hmasak ber ṭum a ni.
Kum 2003-ah PCM Pastor Conference-a thu sawi tùrin min rawn sâwm a; amaherawhchu, PCM chuan Pastors Conference chu an ṭhulh leh ta hlauh a, ka kal ta lo. Kum 2006-a min rawn sàwm leh erawh chuan kal ngei ka tum ta a, Revd Dr Dêngṭhuama nèn pawh kan indàwr zing hle; email a hman theih tawh a, a ziaawm ta phian! January 12-ah Rangoon ka thleng chho chu ni 2 ka châm a. Rangoon aṭanga Kalay Airport ka thlen ni chuan TTC Principal Revd Lalthangvunga leh Revd Dr Dêngṭhuama (PCM Assembly General Secretary) chuan min lo hmuak a. Kalay Airpot ep chiah Taungzalat Hotel-ah min thlentîr a; double room chu keimahin thâwl takin ka luah ta ràn mai a ni! TTC-a Visiting Professor hna thawk tùr ni mah i la, min mikhualtu chu PCM Assembly a nih avàngin Revd Dr Dêngṭhuama chu min buaipuitu ber a ni a. Lehkha maia indàwr ṭhin kha a takin hmai chhanah kan inhmu ta a, a hmêl hmuh phat aṭangin pa nèlawm tak a ni tih a hriat theih a, “Lo kal la, en teh,” tih tham a ni a; a bula awm a hahdamthlâk hle. Amah chauh ni loin a nupui, hmêl hlim tak pu reng mai Lianthangpuii leh an fate nula pathum Lalhlimpuii (BA, MTh), Lalramdinpuii BE (Civil) leh Rebecca Lalnunpuii (BE, Electrical) te pawh an felin an hawihhâwm êm êm vek.
January 15, 2007 aṭang chuan zîng tin dâr 7-ah Tahan aṭangin min rawn hruai a; TTC-ah chuan dâr 11 thleng MDiv zirlaite ka zirtîr ṭhin a. Chumi hnûah Principal Revd Lalthangvunga inah tûkṭhuan kan ei chauh ṭhin. Tlâiah inkawm khâwmna leh zànah Tahan-a kohhran hrang hrangah Pathian biak inkhâwm kan nei ṭhin a; thû ka sawi zawh, inkhâwm bànah inkawm khâwmna kan nei leh ṭhin a; zàn dâr 10 hmâin kan hãwng thei mang lo a; a hahthlák viau nachungin hah a sawi theih si loh!
Rangoon-a City Star Hotel-a ka riah zàn khatnaah khân khua a lum deuh avàngin ‘fan’ ka ti vir zankhua a; zîng dâr 3 vêla zun chhuakin min han tih harh chuan ka hrawk a lo thîp hle mai a. Ka khãk ka han chhák chu thisen dal deuh hian a lo pawlh riãi mai a; ka ngaih a ṭha lo angreng hle! A chhan chu kum tam tak chhûng pharyngitis, laryngitis & tonsilitis - ‘Tis Trio’ nei tawh ka nih avàngin ka hrawk ná chu a lo chhuak leh dâwn niin ka ngâi a.
Chhûn leh zànah ka ṭawng tam avàngin hlauh ang ngeiin January 20 aṭang chuan ka âw a phui titih ta mai a; MDiv zirlaite chu ṭawng rinna hmanga ka zirtîr chung pawhin ka ṭawng ri chhuak hlei thei ta lo! Zàn lama ka thu sawina tùr programme zawng zawng pawh Revd Dr Dêngṭhuama leh TTC Principal Revd Lalthangvunga’n an sût ta vek a. Chhùnah Principal Revd Lalthangvunga inah emaw Revd Dr Dêngṭhuama inah emaw ka tãp chawt a; zàn dâr 9 hnû deuhah Taungzalat Hotel-ah chuan min zuk dah leh tawp ṭhin.
Chutia ‘tis trio’ ka vei lo chhuah leh ták avàng chuan Revd Dr Dêngṭhuama’n Methodist Kohhran Wesley Clinic-a ENT specialist Dr Akui hnênah min hruai a; ka ziaawm thei chuang lo. Revd Dr Dêngṭhuama’n doctor thlák ṭûlin a hria a. Kalaymyo-a ENT Specialist pakhat, Dr Maung Maung, MBBS, MMed.Sc hnênah an nupain min hruai a. Dr Maung Maung chuan ni khat ei tùr deuh chauh zêlin damdawi min chawh a, “I damdawi ṭha ber chu ṭawng loh a ni,” a ti mauh mai!
Ka doctor thar záwk lakah pawh Revd Dr Dêngṭhuama chu a lungâwi lo leh ta tlat mai! An nupa bawkin Dr Thu Yah Zaw, MBBS, Dip.MedSc (Med), M.Med.Sc (Int Med) hnênah min hruai leh a. Ani chuan ka BP a han en chuan a lo sâng ve deuh a; Tahan-ah khân min lo chãwm hneh deuh bawk a ni! He doctor hnênah chuan ni tin Revd Dr Dêngṭhuama nupui Lianthangpuii chuan tlâi lamah min hruai ṭhin a.
January 24, 2007 zînga ka han tho chu ṭawng chhuah ka han tum chhin a, ka lo ṭawng ri ve leh thei titih ta a; ṭawng erawh chu a la sak deuh ṭalh a ni. January 28 (Pathianni)-ah chuan Phái Synod Inkhâwmpui, Tahan Vêngthlang-a chawhma inkhâwmah thu sawi tùra min ruat angin ka sawi thei ta hrãm a. Khatia TTC-a ka han kal kha ka zirtîr tùr Pentateuch Note chu pendrive-in ka keng a; ka ṭawng chhuah hleih theih ták lohah chuan an print chhuak a. Zirlaiten an zir ta tlauh tlauh a; ka chàm chhûngin ka exam-tîr a, an exam paper pawh ka en vek hman a. MDiv zirlaite kha ṭha takin an PASS vek!
TTC-a kei min sàwm chhan ber kha chu MDiv an hawn thar kha The Association for Theological Education in South Eastr Asia (ATESEA)-in a pawm theihna tùrin Theological Teacher senior an mamawh vàng a ni a. Khatih lâia kan indàwrnaah khân Revd Dr Dêngṭhuama chuan, “I awm rei leh rei loh lam a ni lo; kâr khat chauh pawh awm tùrin lo kal hrâm rawh,” tiin keia kâr kha min ngèn ve ngawih ngawih a ni.
February 1-ah chuan Kalay Airport aṭangin Rangoon-ah Revd Dr Dêngṭhuama nèn kan thlâwk thla dùn a. Revd Dr Dêngṭhuama chu min thlah tùrin ka phût lui a; PCM Assembly âiawhin min rawn thlah a ni. Rangoon-ah ni khat kan châm a; nilêngin Rangoon khawpui fang dùnin Sony Camera leh ka fanu zungbun tùr min leipui a. February 3-ah chuan Kolkata panin ka rawn thlawh chhuahsan ta a ni.
Tahan-a ka han zin hnûah pawh Revd Dr Dêngṭhuama nèn email-in kan indàwr zui fo a. Lehkhabu dàwr an hawn ṭan ve avàngin a nupui leh a fanu, Aizâwla an lo kal pawhin ka lehkhabu ziahte chu zawrh tùrin an la ve ṭhin. Revd Dr Dêngṭhuama khân Mizo ṭawngin lehkhabu sawmhnih lai a ziak tawh a; sâp ṭawnga ziah pawh a nei nual bawk. A lehkhabu ziah zînga pahnih chu ka en tùrin email-in min rawn thawn a, ka lo ensak ve a. Aizâwla lehkhabu buatsaih thiam bera ka ngaih Samaritan Printer (Mendus Building)-ah kan chhuttîr a; a bu hnih chu a hmêl pawh a mâwi hle. Chûng lehkhabu ka enpuite chu (1) Presbyterian Kohhran Thurin Sàwm : Presbyterian Church of India & Presbyterian Church of Myanmar (phêk 108, 2015) leh (2) Kohhran Ni Pawimawh & Ni Pawimawh Dangte Lo Pian Chhuah Dàn (phêk 186, 2017) a ni a; a pahnih hian lehkhabu ṭha tak a ni.
Revd Dr Dêngṭhuama khân kum 1973–77 chhûngin ATC-ah Diploma a zir a; kum 1977-79 chhûngin BTh a zir chhunzawm leh nghâl a. ATC-a a zirpuiten mi ngainatawm tak a ni tih an sawi vek a; rual pâwl thiam, pa zaidam leh ngilnei tak, a hmêl hmuh phat aṭanga pa nèlawm a ni tih hriat tak, Pathian ṭih mi, Pathian thu zirnaa ṭhahnem ngâi tak a ni.
Tahan-a Mizoram Presbyterian Kohhran hruaitute han kal apiang lo buaipuitu ber chu Revd Dr Dêngṭhuama kha a ni ṭhin a; an in leh loah lo dawngsawngin khual ṭha thlena lo thleng ṭhintu leh kut ruak maia hàwntîr duh miah lotu a ni. Tahan-a an in chu Mizoram aṭanga kohhran hruaitu han zinte ‘Jerusalem’ a ni ber mai a; chutiang taka Mizorama kohhran hruaitute lo buaipuitu a nih avàng chuan a hria apiangin amah leh a nupui leh a fanute an fak âwl lo a ni.
Tahan Theological College-ah Visiting Professor-a ka han thawh zawk lâi khân Revd Dr Dêngṭhuama chu PCM Assembly Gerneral Secretary a ni a; Revd Vànlalmâwia (tûna Mizoram Synod hnuaia Kâwl Pastor) hi Phái Synod-ah Executive Secretary a ni thung a. Revd Dr Dêngṭhuama te inah leh Revd Vànlalmâwia Quarters-ah chawhlui kan kîl ho ṭhin a. Revd Vànlalmâwia nupui Vànlalàwii chu ei siam thiam bera an neih a ni a; bai thak tak ka duh tih hriain a lo bai ngei a. Tui ti taka ei tlângin lei kan lem tel lo chauh kha a ni mai a; dul hmul khât phuarin kan ei ṭhin!
Revd Dr Dêngṭhuama chuan he khawvêl chawhlui kîl ve tawh lo tùrin a rawng a bàwl ṭhin Isua bulah vàn ruai a kîl chatuan tawh záwk dâwn a ni. Revd Dr Dengṭhuama kha mi zâidam, nun tlang, hawihhâwm, chapo lo, ngainatawm tak, mi lawm dàn thiam, Paṭhian ṭih mi a nihna te leh Pathian ram tâna ṭhahnem a ngaihzia te kha kan thinlungah a nung reng ang. A nupui leh a fanaute Pathianin awmpuiin thlamuan se; Thlarau Thianghlimin an chhûngkua leh Kohhrana a hmun ruak chu luah tlat reng rawh se.