HMELMA HLUN A AWM THEIH LOH

“Indonaah leh poli­tics-ah chuan hmêlma hlun a awm theih loh” an tih dikzia chu tûnlaia Mizoram politics-a thil thleng hian a tichiang hle. Pu Lalzirliana chu Congress Party-in an hnawt chhuak a. Pu Lal­rinliana Sailo chu hnawh chhuah ve beisei ni àwm takin party tâna ngaih huat theih tûr thil a sawi a sawi a; Congress lah chuan an hnawt chhuak duh ve dèr si lo. A tâwpah MLA a nihna aṭanga bângin Congress Party pawh a chhuahsan ta nge nge a. Pu Lalzirliana leh Lalrinliana Sailo-te chuan politics-a an beih ber ṭhin MNF-te kha an zawm ta si; he thil thleng hian politics-ah chuan inhmêlmák hlen theih a nih lohzia a tichiang hle.

Chakma Autonomous District Council (CADC)-a sawrkar siam dâwn khân hetiang hi a nih dàn chu a lang daih tawh bawk a; khatih lai khân MNF leh BJP-in sawrkar an siam dâwn emaw tih laiin Chakma leh BJP fin kherek kârah Delhi lama ui leh kèl thlun pawlh aia inngeih lo záwk Congress leh BJP member-ten CADC-ah sawrkar an siam ta daih a. Mizoram CM ber lah chuan “Hindu BJP angin Buddhist BJP an hlauhawm lo,” a ti ta mai mai bawk a. Rinna thûah chang lo pawh rual lo taka nghâwngkawl bah dun hi a tam dâwn zawng a ni e; tûnah hian CADC sawrkar chu a nghîng ṭan deuh emaw ni?

Pu Lalzirliana leh Pu Lalrinliana Sailo-te chu MNF Party-ah an lût ta chu a ni a; eng angin nge lawm an hlawh zui ang tih erawh chu hriat thiam a harsa deuh. Pu Saikâpṭhianga leh Pu Liansuama-te ang hian an pil raih raih ang nge, khãn pawimawh tak an awh zêl záwk ang tih sawi a harsa. Pu Lalzirliana leh CM inkârah hian hmân aṭang tawhin inmil lohna inphûm ru tawh anga sawi a awm ṭhin a; a tâwpah chuan a lo puak keh ta nge nge-ah ngai ila. Pu Lalzirliana hi a nihna takah chuan zu zawrh chungchânga “Kohhran kan rawn dâwn lo” titu kha a ni a; “Kan ṭawngṭai chhànna chu zu zawrh hi a ni,” titu erawh chu CM hi a ni thung.

Pu Lalzirliana chu Excise & Narcotic Minister-ah a awm zui a; zu zawrh hmaa MLPC Act & Rules ṭhatzia sawi uar ber kha a ni a; tûn hnûah hi chuan MLPC Act &Rules kenkawh harsatzia hre chiang bertu a ni tawh hial ang. A kaihhruaina hnuaiah hian MLPC Act & Rules hi a hlawhchham lailet dèr a ni. Amah ngeiin kumin kum bul lama Assembly session-ah khân kum 2015–2018 chhûngin police 435 an thih thu a puang a nih kha; chumi hnûah Kristian pawh ni ve hlei lo, Mizoram DGP Balaji Srivastava chuan police-ho zu in nasat lutuk avànga camping buatsaih ṭûl thu a sawi chhuak ve leh a nih kha.

Pu Lalrinliana Sailo hi Congress ministry hmasa (2009–2013)-ah khân Health Minister a ni a; MNF sawrkar laia thil tih dik lo ni-a an sawi “Civil Hospital chhãwng khat bo” tih chungchângah khân mei zang hlaptu ber a nih ṭhin kha. Tûnah erawh chuan a beih ber Party-ah “Mizoram hi kan ram tih kan chák ve tawh” tiin a inhnim lût ta chu a ni a; tûn hma zawng khân khawi ram nge ‘kan ram’ a lo tih ṭhin le? Eng vângin nge tûna Congress Ministry-ah hian Minister a nih ták loh tih hi keini ang duang chuan kan hre pha ve lo, “a pu lâwmnaah a lût tâwk lo” a ni phawt ang. Politics-ah hi chuan thil dik tak sawi hi a har thlu a ni ang, pu ber sawi ang apiang sawi ve zêl mai hi a ṭûl ni tûr a ni; pu berin a dum pawh a sen a tih tlat chuan a sen an ti dual dual mai a ni ber.

Kum tàwp lama inthlan lo awm tûrah hian mipui chu kan buai viau dâwn a ang hle. Kum 10 lo sawrkar tawh ve ve hotute en hian ngaih a ngam chiah si lo; an rorèl tawh dàn enin ram ropui min thlen lo tûr an ni ve ve si a. Mi thar vawrh chhuah tûr an nei si lo; nei dâwn pawh ni se, vawrh chhuah hmain a zîkah an sik bung vek ang tih a rinawm bawk si. Mizoram muang leiah hian ram hruaitu fel pângngai deuh chu nei ve ila hmasâwn hi a harsa lutuk lo; mahse remna leh muanna awm hnu kum 30 chuangah hian eng ruai kan la ang si lo. A manganthlák teh zawng a nih hi. Mizoram hian hruaitu ṭha, dik leh fel, hmathlîr nei thui, a taka hna thawk mi leh thawk thiam kan mamawh; mahse chutiang chu ban phákah an la awm rih si lo.

Third Party ang deuha ngaih theih tûra lang ZPM lah hi mipui rilruah hian an tla na hlei thei lo a ni ber mai. Mi ṭhenkhat chuan han en chhin an duh hmèl viau niin a lang a; mahse en chhin tham khawpin an chak ang em tih chu hriat phák loh thil a ni. ‘Val Upa Council’ tih hi a takin a hman theih ang em tih hriat a ni rih si lo. ZPM-a tel ve ṭhenkhat lah hi sakhuana lama kal sual tawh, tûn hma pawha hmusit taka Bible lo sawisa tawh an nih avàng hian mit a mîm deuh; mahse a tu-a mah thlauh thla loa inzawm khâwm der der ngai a nih hmêl si.

PRISM lah hi mal dina lian tâwkah inngaiin an Rotekàwla sepa chêt ve ringawt a; mi tam tak chuan tûn hmaa sawrkara thil dik lo hai chhuak tûr kha chuan ṭha thawkhatah an ngaih laiin political party-a an inleh hnu hian ram hruai tûr êm chuan an hmu lian thiam lo deuh niin a lang. ZPM nèn hian zai khatah luang thei se an tihfuh deuh záwk a rinawm. Zoram Thar tih angreng lah an hruaitupa hi khu lam hla taka tisa leh thlaraua a inlák ngah hnûah Dubai ram vêla a awm laiin rau rii riaiin ram a rawn vei hnuhnawh a ni ber a; nuthlâwi ni àwm tak lâm chiam hmuhnawm ti-a thlîrtuten an thlìr lai báka thlen sàn ngaihna a awm lo ang.

BJP hi Chakma area-ah chuan tlinga mual mual an awm mai ang em? NGO ṭangrualin Chakma area-ah candidate siam lo tûrin party tin an ngên a; Congress leh BJP hi chuan vote bank-ah ngaiin candidate an siam ngei dâwn si. Chakma area-a candidate siam lui party hi NGO ṭangrual hian hmun dangah an vote loh phah chuang awm bawk si lo; vote loh phah dâwn tak zet sela chuan BJP chauh lo chuan Chakma area-ah candidate an siam ngam a rinawm loh.

Kum tàwp lama inthlan lo awm tûrah hian tute nge kan thlan ang tih hriat thiam a har khawp mai. Kohhran hrang hrangin inthlan thuchah ṭha tak chhuah mah se, a zawm lamah mipui hi eng ual kan ni leh lo mai ang tih a rinawm; a chhan chu mipui hi Pathian leh kohhranah aiin mahni party leh hruaitute laka rinawm zâwk an ni fur si. NOTA-ah vote thlák ngawt ila, tute emaw chu tling tûr an awm tho tho dâwn si. Pathian leh kohhran laka rinawm, kohhran khêng khêng lo mi, zu zawrh titâwp ngam tûr leh Hindutwa nèna inzawm lo tûr tal hi thlang chhuak thei hrâm ila chuan ziaawm tûrah a ngaih theih deuh mahna.

India ram state ṭhenkhatah BJP mi leh sa, Chief Minister-ah Kristian an awm tihte hi chu tih sa loh loh a ni; hêng mite hi chu an Kristianna aiin politics-a hamṭhat an duhna a thûk zâwk daih ang. Nagaland leh Meghalaya inthlan zawha national newspaper-a, “BJP overcomes Church veto in Nagaland and Meghalaya” tih ang kha Mizoramah chuan thleng lo hrãm sela! Development hi a ṭha e; mahse ring lo mite nèn rual lo taka nghâwngkawl bah duna hmasâwnna tawktarha hman ai chuan hmasâwn rih loh pawh a thlan nahawm zâwk lo maw? Sawrkar a awm na ná ná chuan hmasâwn chin chu a awm lo thei lo. Eng party pawhin sawrkar siam dâwn sela, Hindutwa nèna inzawmna nei nèn hi chuan sawrkar siam lo hrãm sela; Buddhist BJP leh Hindu BJP a dang tak tak lo, ‘êk samân’ an ni tih hi hriat thiam a ṭûl tak zet a ni.

Mizorama inthlanna lo awm tûrah hian pawisa chu an chelek nasa dâwn. Candidate pakhatin a hman theih zât chêng nuai 20 hi a tam hrim hrim a; heti zât zât a nih hma khân chêng nuai za aia tam hmang an awm fur tawh a ni. Tûn hmaa Minister lo ni tawh pakhatin mi pakhat candidate tûra a sàwmnaah, “A tlêm berah nuai 60 chu sèn a ngai ang,” a ti tihte hi dâwt a nih hmêl loh. Titi thangva pakhatah chuan BJP candidate ni tûr pakhat chu Central lama hotuin sum sèn a huam zât a zâwt a, “Chêng nuai 100,” a tih chu an hotupa chuan, “A tlêm lutuk; nuai 120 tal i sên a ngai ang,” a ti an tihte hi dâwt a ni ang em? Khawi aṭangin nge pawisa chu an hmuh ang? Hre thiam mai rawh; ui mawng aṭanga chum chhuah chu a ni hauh lo ang.

Pawisa chu mi iptê-ah zenin an pe tawh lo ang; mi tam takin bank account an nei tawh a, an account-ah an thun tawh zâwk ang. Mizote hi pawisa âtin kan ã ta a ni ber ma; chiahpuam, khehpuam leh NLUP kan hmatheh dàn hian a tichiang. NLUP-a chêng sîng têl hmuh theih dâwn phawt chuan lãwm hlum dâwn thàw an tam. Tlangvâl/pa hawklak lahin ui sa leina tûr petu apiang an vote hnial lo mai bawk si. Kan puitling thei ngang lo a ni. Kohhranin inthlan dâwna inthlan thuchah a chhuahte pawh hi kan thêng kan thãwngah a lût tak tak lo. Eng party pawhin sawrkar siam se, Pathian ṭihin a thupêkte vawng phawt mai teh se; chu chu mihring zawng zawng tih tûr a ni si (Thuh 12.13).