ṬHANGTHAR NUN NING ṬHASIAMA KHA!

Kár hmasaah khán ‘Kohhran leh Covid-19’ tih thupui hmangin ka ziak tawh a; a tàwp lamah khán Mizoram sawrkára Task Group on Quarantine Facility-in inkhung hran nána Kohhran Hall an dil chungcháng kha ‘se bo hnûa se kawng khàr ang ni tawh mah se’ tiin thil tih chi-a ka ngaih loh thû ka tár lang a nih kha. ‘Mipui an thuhmun fo thei lo’ tih ang ngeiin ngaih dàn a inchen lo hle. 

Ka thu ziah facebook-a ka dah chhiartute ngaih dàn pawh a hrang deuh niai a; mi pakhat chuan, “Isua pawhin a phal ang,” a rawn ti! Kan hre lo le. Ka sawi ták ang khán ‘se bo hnûa se kawng khàr ang’ an tih ang maia sawi ka ni a; lét leh theih a ni tawh lo tih ka hre chiang. Kohhran páwl pathum an dìl hotute pawh khân ngaihtuah harsa an ti angreng thoin ka ring. Sawrkarin a dìl tákah chuan phal loh ngawt chi niin an hre lo ang; chu vàng chuan tualchhûng kohhran thuneihnaah an dah ta ringawt mai a nih kha! Kohhran pakhat hruaitute phei chuan an thu chhuah hmasakah chuan páwl dang kép loin anmahni kohhran mite chauh dahna tùrin an phalsak a; entîrna tùr pawhin kohhran mal pakhat hming an tár lang nghe nghe. A hnûah erawh chuan an thu hmasa kha an ti danglam leh ta a nih kha. Sawrkar hian khatianga kohhran an díl rau rau a nih chuan engati nge MKHC-a tel kohhran zawng zawng tal an dìl loh? Engati nge kohhran páwl pathum Presbyterian, Baptist & SA chauh an dìl bík? An la díl zél tùrah kan ngai mai záwk dáwn em ni ang? Tûnah phei chuan DC pakhat chuan dìlna pawh siam loin Presbyterian Kohhran Hall leh PES-te Quarantine Facility Centre atân a ṭùl anga hman theih tùr a ti hmiah tawh mai an ti! Hetiang phei hi chu a dik lo hle a ni; DC dang tân tih ve chi a ni lo ang; zûlin zui lo hrãm rawh se. 

India ram leh khawvél hmun dangah chuan sakhaw hmun an díl a nih pawhin an tih hnuhnun ber tùr a nih a rinawm; kei phei chuan an dìl ka ring lêm lo! Mizoramah sikul tam tak, hmun fianrial deuh záwka mi a tam a; kohhran hmun dìl a nih pawhin biak in nèna tla hrang deuh hall leh sikul-te chu ni se a inhmeh deuh záwk ang. Biak in nèna inhne reng, biak in zawm emaw a hnuaia mi emaw hall/sikul-te chu inkhung hran nân a tih chi lêm loh a ni. 

A tih chi loh chhan sawi tùr eng emaw zát a awm thei ang. Biak in nèna inhne reng a nih chuan biak in leh a chheh vél vawn thianghim kawngah fímkhur zawh táwk loh palh a hlauhawm. Biak in hne reng kohhran hall-ah hian zun in a tam táwk a nih pawhin ék in erawh chu a tam táwk lo ang a; bual in phei chu a awm kher lo ang. A chhan chu inbual fai sáa inkháwm ṭhin kan ni hlawm tlat aláwm! Êk in leh inbual in siam chawp tùrin biak in chheh vélah hmun a awm táwk lo thei bawk. 

Dah hran tùrte hi mi chi hrang hrang an ni dáwn a; pawisak neih leh neih loh thûah an inang lo khawp ang. Biak in chheh véla hla lénglàwng ring tak taka zaitír táwk te, zûk leh hmuam, ei leh in lama insùmna nei lo léka mahni duh ang anga tal mai mai te awm theih a ni a; mahni kohhran mi dah an nih chuan ṭha záwk àwm taka a lan laiin a phûnglûng leh pawisak nei mang lo an ni záwk mah maithei bawk. 

LTF-te hi an inang lo hle ang; véng ṭhenkhatah chuan naupang tê tê, phùnglùng deuh leh rum taka thil kalpui duh an awm thei. Kohhran thil zah nacháng hre mûmal lo awm theih a ni bawk. Héng zawng zawng véng tùr hian hall phalsaktu kohhran hian inkaihhruaina fel tak an siama an en zui a ngai ang; chutiang chu a nih loh chuan kan hmun thianghlim hi kan ching phùl lutuk thei ve bawk a ni. 

Tûnlai khawvél hi chu thu theh darh lamah kan chak hle a. Kohhran ṭhenkhatin hall hman an phal mai ni loin dah hrante ei leh in tùr thlenga tumsak an inhuam thûte chu theh darh nghâl zêl a ni a. An fakawm na rawh e. Chutih lai erawh chuan Isuan, “Nang erawh chuan mi hnéna englo i pékin, i kut ding lamin a tih chu i kut vei lamin hre suh se,” (Mt 6.3) tih hi chu tûnlai khawvélah chuan kan zàwm hlei thei tawh lo a ni ang! Mipui hmáa tawtawráwt hàmin kan puang chhuak zél záwk a nih tawh hi. Tûnlai khawvél hi zawng thu theh darhna hmanrua a ṭha tawh bawk a, thu theh darh lamah hian kan intlànsiak ta emaw tih mai tùr a ni. Vaihoin “dunia ka gôl he!” an tih khawvélah kan chêng a nih ber hi! 

Aizáwlah hian sikul bákah college eng emaw zát a awm a, hmun fál deuh záwka awmte pawh a ni nual; district hrang hrang khawpuiah pawh sikul leh college a awm hlawm bawk. Aizâwl chheh vêl, chhak leh thlang, chhim leh hmàr lamah phei chuan mi hausa thlâm changkàng tam tak a awm bawk. Héng thlâm changkángte pawh hi tûn ang huna hman ṭangkai tùr a ni dáwn lo’m ni? Sum tam tak lák luh nâna an hman ṭhin kha a ni a; tûnah chuan picnic tih angreng tih theih a ni lo. Aizâwl chheh véla thlam changkâng tam tak hi a hmun hmá a ṭhat bákah ék in leh bual in siam chawp dâwn pawhin thil harsa a ni lo ang; a siam tùr chuan sawrkarin YMA leh kohhran ṭhalaite pawh a pun thei ang chu. 

Mizoram ang tluka Covid-19 hripui lèn avànga mipui ṭan rual tlànna hi hmun dang a awm lo hial àwm e. A che thei zawng zawng chu an che a ni ber. A cháng chuan party inbeih ṭhat lohzia sawi mah ila, han inbei zeuh te an awm 

ṭhin a; an insûm zo ngang lo a ni ang. Chutiang deuh bawk chuan sawrkarna chelhtu party lam mi ṭhahnemngaiten an pûte thlavàng an han hauh ve leh bawk ṭhin. Hetiang lamah hian ṭhahnem ngái lutuk hlawm lo se. Inbeih hun a ni rih lo! 

Khawi hmunah pawh duty tùra mipui an phék ṭan ngaih zualna chhan hi chu kum 20 lai kal tawh aṭanga Mizoram police lák dàn fel táwk loh rah chhuah pakhat a ni. Tûn hma aṭangin sawrkarna chelhtuten an party mi leh sá chu police-ah an thun nasa a; ruih theih thila fihlîm lo tak tak an la ṭhin. Chumi nghawng chu tûnah hian kan tuar ta a ni. An sawi dàn chuan police hmun ruak hi 3,000 dáwn lai a awm a ni àwm e; chutiang a nih chuan duty tùr police chu indaih ngaihna a awm lo. A thun khah leh lamah sawrkar a chak táwk si lo. 

Kum 2018-a Mizoram Home Minister-in Mizoram Legislatve Assembly inkháwmah kum 2015–2018 chhûngin Mizoram police 435 an thih thû a sawi ni khán police hna ruak 2,428 awm thû a sawi tel nghâl kha. 

Tûn hma deuh aṭang khân police zínga ruih theih thila buai an tam avàngin an hotute pawh an mangang ṭhin. An hotu lian pakhat pawhin police inlák ‘fit’ ngaih thû ‘thupék’ (order) a chhuah hial a nih kha. Hmàn deuha Police DGP pawh kha a mangang deuh a ni ang, Kristian ni lo pui khán police tán camping buatsaih a ṭûl thû a sawi hial a nih kha. 

Police lák dàn chu a tìr aṭanga fuh lo a nih tawh nák alaiin Congress sawrkar lai khân zû an zuar ta mauh mai a; police battalion hmunpuiahte chuan zu dàwr a hùnchilh ta hmiah hmiah bawk a. Police-ho pawh an rùi satliah mai ni tawh loin tûn hma aṭanga ruih theih thila fihlîm lo an nih avàngin zû nèna inhlui reng an nih avàngin zû chuan an taksaah a chhe záwngin a thawk chak ta hle a; an thi sup sup mai a ni. Mi ṭhenkhat chuan, “Zu zawrh vànga thi an ni lo,” an la ti ta hrãm a; mahse, zu zawrh nghawng chu a ni khawp mai. Zu dàwr nèn an inṭhutchilh reng tákah chuan an in nasa lo thei lo a, an thih hma phah ta a ni. 

Covid-19 hripui lèn avànga invéng him tùra ramria duty tùr emaw Aizáwl khawpui leh district hrang hrang hmunpuia police duty tùr emaw indaih loh chhan hi kum 20 chuang zet kal tawh aṭanga police lák dàn dik loh rah chhuah a ni. Mipui chuan sawrkar kan thawhpui tùr chu a ni ngei mai, duty rinpui berah erawh chuan police-te hi hman tùr an ni a; mahse an hmun an luah zo si lo. “Ka dam chhan ka luh zo si lo” tih hla ang maiin police an nih chhan an luah zo lo a ni ber! An hmun an luah zawh loh chhan chu sawrkarin police a lák duhtui loh avànga mahni mi leh sá, duhsak záwng, ruih theih thil ti pawh thliar miah loa an lo lák tam lutuk vàng kha a ni. Covid-19 do kawngah hian Mizoramsawrkar hian a theih tàwp chu a chhuah tih kan hria; fak pawh kan fak ṭhin. Mahse tûn hma aṭanga sawrkar thil tih dik táwk lo kha tûnah hian chiang takin, tlàn pah pawha chhiar theih khawpin a lo lang chiang ta a ni. Hmàn deuhah pawh khawthlang lam ramria police duty tùr chuan ruih theih thila fihlîm lo chu kan duh lo an tih hial kha! 

Mihring hi kum a lo inthlauh hi chuan ngaih dàn a lo danglam chak viau. ATC-a ka thawh ve lai khán kan Principal nèn khân kum inzáwna piang kan ni a; ani kha kum khatin a naupang záwk a. Kan rilru kal hmang pawh a inang deuh a; kan nuih duhna pawh a thuhmun deuh. Kan nauteho erawh kha chu Republic of India hnûa piang an nih avàngin kan thil ngaihtuah dàn a danglam deuh ṭhin a; an nuih rualin kan nui thiam ve meuh lo! Sáp ṭawnga ‘generation gap’ an tih hi a lo awm na meuh mai! Kan naute tam ber kha BD bák Master/ doctoral degree thlengin Indian professor-ho hrin an ni a; kei erawh chu Master degree-ah sâp pachal fîr tak hrin ka ni a. Sâp ka ngai sáng hrim hrim tihna ni loin mahni hringtu na ná ná chu kan lo chhùn lo thei lo. 

Covid-19 avànga inkhung hranna tùra kohhran hall hman chungchángah pawh hian keini ang kum 70 chuang tawh leh tûna thawk mék pastor leh kohhran upa naupang deuh rilru put hmang chu a lo danglam hle mai. Naupang rualho hi chu an rilru a zau (liberal) a; keini upa deuhho erawh chu rilru zîm (conservative) kan ni thung. Mizoin, “Ṭhangthar nun ning Ṭhasiama” an tih ang dinhmuna din mai hi thil harsa a ni dáwn hauh lo mai tiin ka ngaihtuah rum rum ṭhin. Tûnlai ṭhalaiho ṭawngkam han hawh ta ila, ‘post-colonial perspective’ an tihah phei hi chuan kan leng ta mang lo achha a ni ta ber àwm e.