DÀWN TÃWI NIH I SIM ANG U!

Kan tûnlâi boruak tak hi chu âw a buaithlák mang tak e! Covid-19 hripui lêng hi chu dah ṭha ta zâwk hlauh ila. Dàn loa Myanmar aṭanga kuhva phurh luh boruakin nasa takin min chîm a. Champhái DC Maria CT Zuali pawhin a hmingthan phah hle a; mi tam záwkin an ṭan a. Chutih lâi chuan sawrkarin officer sawn tùr order a chhuah zîngah ti fuh inti àwm takin a han phûm tel kãk a; duhsak vànga sawn ni àwm taka an sawi lâiin Mizoram CS hlui Haukhûma Hauzêl sawi dànin hna ruak, pawimawh vak lo, hnawh khah loh pawha awm theihah an sawn a lo ni reng zâwk a. Amah duhtu Champhâi NGO pâwl hrang hrangin sawrkar order chu duh loin an dodãl a; DC Bangla bulah an riah phah hial a nih kha!

Champhâia NGO an ṭang rual ṭha hle dâwna kan lo ngaih lâiin an zînga tel Sub Hqrs YMA chuan eng boruak nge an hîp kan hre pha lo, an inhnûk dáwk a; chhuanlam chu a awm thei zêl ang. An hruaitute zîngah sawrkar hna thawk an awm nge, hlauhthàwn rûk an nei a ni mahná! Mi tam tak chuan chuan sawrkar hna thawkte, NGO hruaitû an nih hian duh angin huai hunah an huai ngam lo an ti. Kuhva phurh luh rûk chungchângah chuan CYMA pawh tûnah rih chuan an ṭang khauh viau a; Champhâi Sub-Hqrs YMA râlbâng ta chungchângah erawh chuan eng mah pip e, pup e an ti lêm hlei lo a! Kan hre thiam ve pha ta lo!

Champhâi DC Maria CT Zuali chu sawrkarin thla khat chhûng vêl atân lek a sawn ta rih lo phawt a; mahse, a hun neih chhun ni-a lang chu a liam ṭêp tawh a ni mai. Champhâi NGO-te chu engtin nge an kal zêl dâwn tih chu khél loin a lo lang thuai ang. Chutih lâi chuan Champhâi district-a motor driver rual, member 3,000 lâi ni-a insawi chuan, “Champhâi DC-in min hmusit,” tiin amah duh lohna kawng zawh an lo tum ve leh tum hrang bawk a. ‘Champhai district’ an huamtîr duai hi a dik chiah em? DC sawn chhuah phal lotu Champhâi NGO ṭang rualte erawh chu hemi chungchângah hian the hmeh an sawi ang maiin an reh diak leh lawi a! Chutih lâi erawh chuan Sub-Hqrs YMA chuan palài hna thawkin motor khalhtu rual kawng zawh tùr chu zawh lo tùrin an lo thlèm dai rih an ti leh lawi bawk si; thil hi a khawlhkhamin a chingchivêt zo ta a ni ber e.

Mizoram sawrkar chuan CYMA ngenna bawh zuiin kuhva phurte check gate Sihhmuiah daih a zuk siam a; police lal rualhoin an zuk en vêl a nih àwm kha. Champhâi lamah lah Executive Magistrate Esther Laihang khân District Magistrate thupêka kuhva phur motor kal tlangtîr loh chungchâng a en fiahnaah khân Khankàwn check gate-a duty police-ten anmahni thûa dang thei an nih loh thû leh Police Headquarters lam aṭanga kal tlangtîr tùra thu dawng an ni tih chiang takin a ziak a nih kha. Executive Magistrate Esther Laihang khân dâwt chu ziah ngam awm loh tak a ni. Kuhva phur motor-te chu Sihhmui lama kal loin a hêl nân Zuangtui aṭangin Durtlâng lam tlâng dung kawngah an kal lo ang tih tu nge sawi thei? Motor ke 12 nei kher hmang loin he lamah hian an kal thei tho lo’ng maw? Selesih-ah tal kuhva phur danna check gate siam ve a ṭha dâwn lo’m ni?

Kuhva phur danna check gate an siam hi a ṭha e. A hlawhtlinna tak tak erawh chu duty-te rinawm leh rinawm lohah a innghat ang a; hotu chung lam aṭanga inrawlh an awm loh a ṭûl bawk ang! Tûnah hian mi tam tak chuan chung lama mi inrawlh hi an awm tak tak an ring deuh fur tawh niin a lang. Sum tam tak hlawhna a nih phawt chuan rinawm sêng lo an awm palh leh mai ang em? Mizote hi pawisa bual âtin kan awm laklawh tawh hlawm a nih ber hi! Chiahpuam, khehpuam, leipuam leh kuhva phurh puam! Eng ‘puam’ dang tak lo chhuak leh ang maw? Check gate duty puam te pawh a awm leh mai lo ang tih tu nge sawi thei? Kan tûnlai boruak lêng vêl en hian buana hmâa kherh palh a awl dâwn riau mai!

Champhâi DC Maria CT Zuali duh loa kawng zawh tumte kha kil lehlam aṭanga an mawnga hiattu an awm em ni ang tih záwng pawhin a ngaihtuah theih hial lo’ng maw? Pakhatin a hming ṭhat phah ták hluaiah khân lehlama ṭan la thiam tak hi an awm ang a, motor khalhtute kha thiam angreng takin a rûkin an fuihpawrh a ni thei ang em? DC duh loa kawng zawh tumtu chhûngkhat laináte kha Champhái DC lamṭanga NGO intêl khâwm zîngah khân an awm fur lo’ng maw?

Motor khalhtuten phurh tùr an neih chu a làwmawmin tû ma thîk rual an ni lo ang; amaherawhchu, sumdàwnna dik lo thil kher phurh tum bîk lo sela. Dik lo taka ram dang kuhva lák luh, Central aṭanga pawha Mizoram Chief Secretary-in kum 2019 daiha khapna lehkha a lo hmuh tawh hi phurh luih tum kher tùr em ni dáwn? Chutiang bawkin kuhva thiara inhlawhte pawhin a hlâwk tih avànga sumdàwnna dik lo thil thiara inhlawh kher chu tum lo bawk sela. A hlâwk apiang hi a ṭha ber kher lo; dàn loa thil tih a nih ngat phei chuan a ṭha lo lehzual! Myanmar aṭanga kuhva phurh luh hi tûnah na ná ná chuan dan kalh a ni tlat mai; Central sawrkar-in a khap tlat alâwm. “Kan motor lei nân loan kan la, a rulhna tùr kan nei dâwn lo,” tihte hi chu tih va êk mai a ni ang. Champhâi leh a chheh vêl boruak hre chiangte sawi dàn aṭang hian rei lo têah an hausa thûr thûr tih a ni tlat!

Political party-te pawh party thil chauh ngaihtuah loin ram leh hnam thil tak tak hi ngaihtuah tawh rawh se. Party din channa tùr ringawt ngaihtuah hi sim a hun; ram hi hmangaih tak tak a hun tawh. Ro rêl lâi party mi leh sáte pawh hian an pûte tih a nih avàng ringawtin thiam chan tumin hrilh fiahna lo siam zung zung zêl lo sela, an hming a mâwi zâwk ang. A ṭûl a nih leh an pûte office aṭangin thil awm dàn chu rawn sawi fiah mai zâwk rawh se! Pûte thlavàng hauh thuai thuai an tum luatah an hming an ti hliau mah mah zâwk ang tih a hlauhawm hlel lo!

Tûnlai boruak langsàr tak pakhat chu Kamrula(@ Kamlova) chungchâng hi a ni. Social media-ah a tribal certificate copy a lo lang sup sup a. Mizo-ah sa a phun an ti thûl! Mizo hian kan pi pûte sakhuaah khân saphun dàn kan nei ngei mai; saphunte kha sala mante an ni ṭhin. Sala mantute khuaah lal sa an phun thei lo a; hnamchawm sa an phun duh bîk lo a. Lal khàwnbâwl hnam ṭha sa an phun ṭhin. Lal khàwnbâwl zîngah Pachuau an tam deuh ber a; chu vàng chuan Pachuau hnamah hian saphun an tam ber ang. Mahse tûnah chuan tû mahin saphun Pachuau an ni an ti an ti tawh lo.

Kristian kan nih hnûah erawh chuan saphun dàn kan nei tawh lo; hmânlâi sa phunna ang chi kha a bo fâi vek tawh. Vai pawh baptisma kan chantîr avàngin Mizo sa an phun ta tihna a ni lo; Mizo phei chu an ni loh lehzual, Vai an la ni reng. Tribal nih te phei chu khawi lamah? Mizo hmeichhiaten hnam dang pasalah an nei nual; an pasalte chu Vai an ni emaw Sâp (vun ngo) an ni emaw Mizo an ni ta tihna a ni lo; an nihna pângngâi Vai/Sâp kha an la ni reng. Kamrula an tih pawh hi tû sal man mah a ni lo a; Kristian-ah a saphun tih ve ringawt hi Kristian dànah saphunna dàn a awm lo. Kristiana an inpêk chuan Kristian a ni mai a; a hnam Vai a nihna a bo lo a, Vai a ni reng a, Mizo a ni thar thut thei lo.

Tûn hmâ deuh khân hnam dang baptisma chantîr chungchângah fîmkhur ngaih thû ka ziah tawh a. “Vai emaw Kâwl emaw pawh ni se, baptisma kan chantîr chuan an awmna dik tak (original place/permanent address) kha Baptisma Certificate-ah ziah ngei ngei tùr,” ka ti ṭhin. Mizoram mi leh sâ ang emaw, Mizorama an awm mékna hmun emaw kha an address-ah ziah a ṭha lo. Hnam dang hi chu Kâwlho thleng hian keini âi chuan an fing záwk a; an Certificate kha an hamṭhatna tùr zâwngin an hmang thiam riau bîk a ni. Chu chiah chu Kamrula@Kamlova chunga thil lo thleng pawh hi a ni.

Tûnah phei chuan Kamrula baptisma certificate copy pawh social media-ah an rawn theh darh leh chiam tawh a. Tute tih d arh nge?A theh darhtute chu an inhria ang. Kamrula lama ṭang an nih hmêl hle! Mi ṭhenkhat sawi dàn phei chuan amah hmang ṭangkâitu party mite theh darh niin an sawi; keini ang duang chuan chutiang thleng chuan kan hre pha ve lo. Theh darh nasa an awm tih erawh chu a takin kan hmu ve; WhatsApp-ah kan lo dawng ve teh tlat alawm!

Baptisma chantîrtu pawh tû dang ni loin Rev. Vànlalfaka (L) a ni a; Champhai Vêngthlang Bialtu a nih lâia a chantîr a ni tih a chiang hle. Ka thawhpui tawh a nih avàngin a hming sign pawh ka hre chiang. Rev. Vanlalfakan Kamrula baptisma a chantîr avàng khân thiam lohna a nei miah lo. Kristiana a inpêk hun leh Champhâi Vêngthlang Bialtu Pastor a nih kha a inrual a ni mai. Thil pakhat kan chhinchhiah tùr chu Kamrula kha Kristiana a inpêk avàngin Rev. Vànlalfakan baptisma a chantîr a; chu chu Kristian a nih chhinchhiahna a ni. Mizoah erawh chuan a siam chuang lo; siam thei pawh a ni hek lo. Mizo anga siam chu Pastor-te thuneihna piah lam a ni a; Baptisma Certificate hi saphunna lehkha a ni ngâi lo bawk.

Phuah chawp saphun lehkha siam theitu chu Ukil leh Magistrate-te an ni. Mizo Ukilte hi an fîmkhur a ngâi hle; hrilh ngâi lo tùra Ukil fing tùrah ngâi mah ila, hrilh an ngâi tlat a; fee pe thei apiang thil tihsak kha an bat a ni bîk lo. Chutiang bawk chuan Magistrate-te pawh an fîmkhur a ngâi tho. Stamp Paper hmanga tûten emaw affidavit lo siampuitu Ukil khân mawh a phur a; chû saphunna lehkha phuah chawp lo pawmtu Magistrate khân mawh a phur tho bawk. Mizote hi kan dàwn a tãwi thei hle; hnam dangte hian an duh duhin min chawk zãn ta mai mai emaw tih theih a ni. Ukilte pawhin hnam dang mi, Mizoa inleh tumte hi an lo buaipui châwk tih chu a chiang ta kuar a; an dàwn a tãwi hle a ni. Dàwntãwia te an ni hlawm!

Lungleia kan awm lâi khân Vai (Punjabi mi), Mizo nupuia nei, Kristiana inpe, thû pawh hril ṭhin kha affidavit hmangin Mizoah a inlet ve dèr mai a, a hming pawh amah nèna inhmeh lêm lo a pu thar a;mahse, ka hre reng ta lo! Kha pawh kha Ukil leh Magistrate lo tihpui a ni a; a tihpuitute pawh kha dàwn tãwi Ukil leh Magistrate an ni! Tûnah pawh hian Kamrula chungchânga thil ti sualtu chu Mizo Ukil leh Magistrate an ni ang. Tribal Certificate siamsaktû pawh hi tu dang ni loin Mizo officer an ni ang! ‘Mizo a ni ti-a a inchhàlna a dik a ni tih ka hriatpui e’ titu pawh Mizo officer ngei chu a nih kha! Kha pa pawh kha dàwn tãwi Mizo officer bawk a ni; a thiltih pawizia pawh a hre pha lo a nih kha.

Tûna political party-a Kamrula ṭantute pawh dàwn tãwi party mi leh sá tho an ni! He thil hian eng tiangin nge Mizo nun (moral) a nghawng chhiat dâwn kan ngaihtuah thleng pha em? Tûnah hian mi ṭhenkhat sawi dàn chuan Kamrula@ Kamlova hi Mizoram sawrkar duhsakna uchuak dawngin ‘contract vawkpa sá’ a thawk mêk an ti! Eng party pawh lo sawrkar se, hetiang thil ṭha lo tihna lakah hian fihlîm vek se tih hi Mizo mipui tam záwk duh dàn a ni.

Hmànlai chuan Juda-te kha an fîr hle mai a; ei leh inah an duh tui êm êm a, ei thiang leh thiang lo an nei thlap mai. Keini anga hmuh apiang ei duh an ni ve lo! Hnamah ni se, keini ‘chiang’ intih âi hian an chiang daih zâwk a! Babulon sal tâng kîr leh awptu Lársâp Nehemia hun lái khán Juda-te zîngah Asdod hmeichhia te, Moab hmeichhiate nupuia nei a hmu a; an fate zahve chu Asdod ṭawngin an ṭawng a; chutiang bák chuan an ṭawng thei lo. Anni chu Nehemian a ko khâwm a, ànchhia a lawh a, ṭhenkhat chu a vua a, an sam te a pawh thláksak a. An fanute chu chûngho fapate neihtîr lo tùr leh an fanute chu an fapate tân emaw, anmahni tân emaw nei lo tùrin Pathian chhâlin chhia a chhamtîr a (Neh 13.23-25).

Tûnlai Juda-te erawh chu Nehemia hun lâi ang kha an ni bîk tawh lo. Keini pawhin tûnlâi chhanah Nehemia tih dàna kan tih ve a rem tawh lo ang; mahse, hnamah hian a tak takin, sawi tlawr thiam maia innghat ni loin, thinlung leh tih tak zetin i chiang teh ang u. Hnama kan chian leh chian loh chu thu sawi tlawr thiamah a innghat lo a, ramhnuaia mut reiah pawh a innghat tak tak lo; kan thil tihah a innghat zâwk a ni. Tûnlâia kan boruak pawh hi hnama chiang táwk lote thil tih vàng a ni. Ram hruaitu politician-te pawh hnama chiang ni àwm takin an ṭawng par par ṭhin a; an thil tih erawh chuan an thu sawi chu a ṭhiat zêl si! Politician, Ukil, Magistrate leh Officer-te pawh lo fîmkhur hrãm tawh teh un! Kan ngèn tak meuh a che u.

Mizo hmeichhiaten hnam dang an neih hi khap ngawt theih a ni lo maithei; an duh zâwng an hmu a ni ve miau mai a! Thil pakhat erawh chu an hriat reng tûr a awm: an pasalte kha Mizoa siam tum kher suh se; tribal-ah phei chuan siam tum lo lehzual rawh se. Hnam dang mákpaa nei chhûngkuate pawhin an mákpate kha Mizoa siam tum suh se; tribal-ah phei chuan siam tum lo lehzual rawh se. Hetah hian Mizo hnam hnuk bulpui a innghat a ni tih i hre reng ang u. Kan chheh vêla Vai-in Mizo hmeichhia, nupuia neih an duh chhan ber chu Mizorama sumdàwn an duh vàng a ni ang; an nupuite ái mahin sum an hmangaih záwk daih ang. Dàwn tãwi Mizo nih hi i sim hrãm teh ang u!