Revd Chuauthuama

Guest writer

Revd Chuauthuama

KRISTA AVÀNGA CHÂN NGAM KOHHRAN UPA PAHNIH

February 12&18-ah khân Ramhlun Pastor Bial chuan Kohhran Upa uiawm tak pahnih Upa P. LIANRIKHUMA leh Upa Prof. C. LALREMRUATA kan chân hlauh mai a. Anni pahnih hi Isua ringtu nghet, ‘Krista avànga chân ngam’ an ni. An chanchina kan sawi tum ber chu entawn tlák an nihna lâi tak a ni a; a kaihhnawihah an rawngbàwlna chanchin pawh sawi kai loh theih loh chin a awm ang.

Upa P. Lianrikhuma kha March 18, 1935-ah Lunglei district-a Thiltlâng khuaa piang a ni a; February 12 tlâi dâr 4:45-ah khân chatuan ram a lo pan ta a ni. Zirna lamah chuan BA, BT a ni. Kum 1959-ah zirtîrtu hna a thawk ṭan a; hmun hrang hranga a thawh hnûin kum 30 a thawh kum 1989-ah Kàwnpui Govt. High School Headmaster aṭangin Deputy Director of Education-ah a sawn a ni a. Kum hnih hnûah DEO-ah dah a ni leh a; kum 1995 khân a pension ta a ni.

Upa P. Lianrikhuma kha sawrkar hna a thawhnaah mi rinawm leh mi dik tak a ni a. Mahni invawng fel mi, fâi vang mai a ni a; Lunglei Govt. High School-a a thawh chhûng, a tlangvàl lâi pawhin kekawr vâr leh kawr vâr hlaka inthuamin class a la ṭhin. Kum 30 zirtîrtu hna a thawh chhûngin vawi khat mah a tlãi lo. Kum 1983 khân zirtîrtu ṭha chàwimàwina National Award for Teacher a dawng. Hemi a dawn dàn pawh hi a mak angreng hle a. Mi tûten emaw sum leh páia rinawm lo leh thuneihna hmang suala puhin an hêk a; an hêkna chu chhuia en dik vek a nih hnûah a dikzia chu an hmu chhuak ta hlauh zâwk a. Chu vàng chuan National Award for Teacher hmu tláka ngáiin an recommend ta hlauh záwk a ni!

Upa P. Lianrikhuma kha Kàwnpuia a awm lâiin kum 1981-ah Kohhran Upa-a thlan a ni a; Hmàrthlang Presbytery-ah Upa langsàr pâwl tak a ni hman a. Kum 1992-ah Ramhlun South Kohhran Upa atân thlan a ni leh a; Ramhlun Vêngchung Kohhran indan lâiin indanpuitu Upa awm chhun a ni. A thih ni thlengin Ramhlun Vêngchung Kohhran Upa rinawm leh ṭangkái tak a ni.

Upa P. Lianrikhuma kha Kohhran mal, Pastor Bial leh Presbytery-a nihna hrang hrang a chelhte chu dah ṭhain Mizoram Synod-a nihna pawimawh a chelh tawhte erawh chu târ lang hrãm ila:– (1) Synod Statistician; (2) Synod Pastoral Committee Member term hnih; (3) Synod Finance Committee Member; (4) Synod Education Board Member; (5) Synod Revival Committee Member; (6) Synod Music Committee Member te a ni.

Upa P. Lianrikhuma kha Kohhran Upa duh tui tak mai leh Kohhran kal phung humhalh duh tlat mi a ni a. Vawi khat chu an biak inah KHB No. 52-na, “Lal Isua hming i fak ang u,” tih hi hla lênglàwng, “Âr ang kan vài tawh lãwng,” tih thlûkin khuangpûin a la ringawt a ni àwm e. Upa P. Lianrikhuma chuan, “Uhm! Kha chu a rem lo,” tiin a khap an ti!

Kum 2013 khân Aizâwl Bethel Presbytery Moderator tùra ruat a ni a. Zîng ṭawngṭai inkhâwma a kal tùr chu an in bul step-ah a tlu sual palh hlauh mai a. Greenwood Hospital-ah rei tak a awm a; mi tlàwmngâi tak a nih avàngin Moderator hna chu thawh hrâm a tum a. September thla bul lam thleng pawha a ṭhat chhuah theih ták loh avàngin Aizâwl Presbytery Standing Committee chuan Moderator atân min ruat ta a. Kan Bial Upa senior theih loh avànga a hmun luah kha nuam ka ti chiah lo; Presbytery zawha a hmêl hmuh pawh ka huphurh angreng hle. Amaherawhchu, kan inhmuh hmasak ber ṭumin ka bulah chuan, “Ka nau, Moderator hna ka thawk thei ta si lo a; nangin ka theih loh avànga Moderator hna i thawk ta kha ka va’n lâwm tak êm! Ka thawh tlukah ka ngâi a; ṭha takin inkhâwmpui i kaihruai tih ka lo hria a, ka lâwm lehzual a ni,” a ti ta mai a. Ka rilru a nuam sawng zawng mai.

Sawrkarah officer hna lian tih tham thawka pension ve hial ni si, in leh lo ropui tak a din ve lo a; Assam type rangva in satliah ve maiah a chêng a ni. Hei vàng hian a tû leh faten an pa/ pû hi an ngaih nêp phah chuang hauh lo a; ngaih nêp ahnehin an fakin an chhuang hlauh zâwk a ni! A chanchin an ziaha ngaihnawm lâi ber chu, “Chhûngkaw tâna rinawm taka a din tlatna chhinchhiah tlák tak pakhat chu sum leh pâia a rinawmna hi a ni. Eng lâi mahin a hlawh bák sum lák luh a nei ngâi lo va. Chuvàngin a tû leh fate a hnutchhiah ve theih chu tûna an chènna in, hlui chhe ve tawh tak chiah hi a ni. Hetiang bák a tû leh fate hnutchhiah tùr nei lo ngam khawpa a rinawmna hi a hlutzia a lang chiang zêlin, a tû leh fate hian kan chhuang êm êm zâwk a ni,” tih hi a ni. Upa P. Lianrikhuma kha Krista avànga chân ngam, Pathian tâna mi rinawm tlut mai, Kohhran Upa duh tui tak, kohhran kal phung humhalh tlat mi, mi inpe zo tak leh entawn tlák tak a ni.

Krista avànga chân ngam dang pakhat chu Upa Prof. C. Lalremruata kha a ni. C. Lalremruata hi a naupan lâi aṭanga ka hriat, naupang harhvãng tak a ni. Kan inhriat chian tak tak hun erawh chu ka pension hnûa Ramhlun Vêngchhak Kohhrana rawng kan bàwl tlàn aṭang chiahin a ni thung. Ramhlun Vêngchhak Kohhran din tirh (Gilgal Kohhran an tih lâi) khân Kohhran Upa-ah an thlang a; chutih lâi chuan Matric pass chauh a ni a. Kohhran Upa a nih tákah chuan Kohhran tâna a ṭangkài tam záwk theihna a nih ringin lehkha a zir ṭha leh ta a; PUC aṭanga ṭanin PhD thlengin a zir ta a ni. A lehkha thiamna chu ama awmna kohhran mal bákah Synod thlenga chhawr ṭangkài tham a ni ta hial a. Khatiang taka kohhran hmâkhaw ngáia zirna chhunzawm leh a duhna khân Pathian rawngbàwlna atâna a inpékna thûkzia a ti lang chiang hle a ni.

Chu chauh chu ni loin Mizoram sawrkar tân pawh chhawr tláka zir a ni a. J. Thankima College-ah thawkin Professor thleng a kái hman a. A thih hmá lawk khán sawrkar chuan New Education Policy (NEP) tipuitling tùra thawktu tùr OSD-ah a ruat lâwk hman a; chu hna erawh chu a thawk hman ta lo a ni.

C. Lalremruata kha kum 1985-a Pathian lama inhmu chhuaka rawng bàwlnaa a inhman tirh khân Pathian thu pawm dàna bir ngun mai (extreme conservative) rawng kái a ni a. Ama sawi dàn takin Pastor Lalbiaktluanga kha chhaih kawlh a tum ṭhin.Vawi khat chu Pastor Lalbiaktluanga hnênah, “Bible-ah hian eng lâi hi nge a ziak anga pawm tùr ni a, eng lái hi nge a ziak anga pawm loh tùr?” tiin chhaih buai tum rilru pãnin a zâwt a. Rev. Lalbiaktluanga lah khân a lo chhâng thiam khawp mai a, “I kut ding lamin a tih tlûk che chuan tan la, paih daih rawh; i mit lehlamin a tih tlûk che chuan kher chhuak la, paih daih rawh tihte kha a ziak anga pawm tùr a ni lo,” tiin a chhâng ta a. Chuta ṭang chuan an Pastor chu chhaih buai mai mai chi a ni lo tih a hre chiang ta a ni.

Kan pension hnûah Ramhlun Vêngchhaka kan in kan luah thla ve a; Upa C.Lalremruata te nên chuan kohhran pakhatah rawng kan bâwl tlâng ta a. Hmâna naupang harh taka ka ngaih kha Upa duhawm tak, Synod tak mai, fèkfawn tak, huaisen tak, Pathian thu chîk peih tak, rawng bàwlnaa inpe zo tak, duh tui tak, kohhran humhalh ti na tak a ni tih ka hmu chiang ta a ni. Tû hmâa inkàwm ngâi lo kha kan inah a lo lêng fo a. Pathian thû min zâwt nasa hle ṭhin a, a bula awm chuan keini ang pa ngâwichàwi pawh kan ngâwi hman bîk lo; thil min zâwt sek sek a, min ṭawngtîr fo mai a ni.

PhD a beih lâi phei kha chuan ka ngaihthlák peih leh peih loh pawh ngaihtuah miah loin a duh duh min sawi khum a; kei lahin Zoṭawng Bible Dictionary ka buaipui lâi kha a ni si a, Hebrai leh Greek thumal awmzia bák ka ngaihtuah hman bîk si lo! PhD thesis a ziah zawh khân, “Ka theh luh hmáin min en diksak rawh,” a ti ve leh tlat mai a; a ngaih ṭhat nân ka ensak ve ngiãl a, siam ṭhatsak erawh chu ka nei tlêm hle. Ka subject lam a ni tlat lo a; Abrahama te, Davida te hming a lang pha tlat lo alâwm!

Kohhran Committee kan han ṭhû a; a hmui liak pak pak paha a duh zâwng tak a han sawi hi chuan a sawi zawh theih lohna hian a nang dâwn emaw tih mai tùr a ni. Amah kha a huaisen bawk a; dik nia a hriat chu huai takin a ṭan tlat a. Bialtu Pastor pawh a thu sawi a ṭha táwk lo nia a hriat chuan Kohhran Committee ṭhut khâwmnaah a khak mai!

Kohhranah nihna a khèl ngâi lo! Aizâwl Bethel Presbytery-ah Secretary (Sr) a nih kum kha Synod Committee hrang hrang member tùr ruat hun a ni. Nomination Committee member-te chuan Synod Committee eng ber emaw member nihna kha an rawn hûm hâw far hlawm a. Upa C. Lalremruata erawh chuan Synod Committee eng member nihna mah kha a rawn ak hâw ve lo! Presbytery Nomination Committee leh Synod Nomination Committee-ah hian Committeee hrang hrang member ruat kumah chuan eng member nihna emaw hi an rawn ak haw far zêl nia! Upa C. Lalremruata kha chu kut ruakin a lo hâw ngam tlat!

Prof. C. Lalremruata fakawmna pakhat chu a subject (education) a thiam hneh hle kha a ni. Mi tam tak hi chu degree sâng pui pui nei mah se, an degree phû ang takin an thiam tâwk lo emaw tih mai tùr an ni a. Prof. C. Lalremruata erawh chu a degree phû táwk pêl dâwrh khawpa thiamna lama thûk leh ril a ni. A thil hriat a sawi chhuak thiam a, a sawi apiang a ngaihnawm êm êm vek a; inphaman leh inkahpuk châw nalh tak takin thil a sawi thiam ṭhin.

Upa C. Laremruata hi pa themthiam tak leh thluak ṭha tak, Sâp ṭawnga ‘born engineer’ an tih ang hi a ni a. J.Thankima College Principal nghet loa an dah zawk chhûng khân an College hmasâwnna tùrin hna a thawk tam hman hle. Principal charge a lák tûk lawkah khân a office-ah Pathian hnêna inhlanna neihpui tùrin min sâwm a. Mitthi vui tùr ka nih bawk avàngin dâr 9-ah min hruai phei a; a staff lo awm ang angte nèn Pathian hnêna inhlanna ka neihpui a. Chumi ṭum chuan a thil ruahmante min hrilh a; hma chhawp awmze nei tak a siam hnem hman hle.

Principal a nih chhûng rei lo têah khân J.Thankima College-ah BBA a hawng hman a. BSc hawn leh a tum a; chumi atân chuan pindan 12 a mamawh tih a hria a. Pindan 12 atâna sum sèn ngâi zât pawh a chhût thiam vek. Min hrilh dàn chuan sawrkar lama thil ruahmantuten pindan 6 siamna tùr bák an chhut chhuak thiam tlat lo! A mangang chuan ruahmanna siamtute chu a hnial a hnial a, a tàwpah chuan pindan 8 siamna tùr an chhût chhuak thei hrãm a ti!

C. Lalremruata kha Chief Minister office-a thawk tawh ṭhin a ni a; Principal a nih lâi khân CM nèn pawh an inhre ṭha ve bawk a, J. Thankima College hmun thar hungna tùr pawh CM zârah Rs 800,000 a hmu thei ta mai a. Ama min hrilh dàn ang chiahin sawi ila, “Ka duh ang taka ṭhain ka hung thei dâwn ta lo; Minister-in a mi leh sâte thawh tùrin min chhuhsak daih,” a ti. Hemi ṭuma a sawi pakhat chu, “MLA zawng zawng hi contractor an lo ni àwm asin maw le. Contractor nih hi bànsan vek se a ṭha ang,” a ti nghe nghe! Kan tûnlai boruak en pawhin Upa C. Lalremruata sawi kha a dik a nih hmèl hle!

J. Thankima College-ah khân Principal nghet an zawn lâi khân dil ve thei a ni. In lama thlahnaah khân MCTA hruaituin Principal hna a dik duh loh chhan a sawi a. MCTA hruaitu a nih lâiin UGC dàn ang taka Principal ruat tùrin sawrkar an lo nawr tawh ṭhin a. An nawr chhuak ta chêng a, a nawrtu zînga miin Principal hna han dìl leh chu mahni tâna chakâi khawrh ang mai a nih avàngin a duh lo bur a nih kha.

Khatiang lo deuh khân ka hnênah a sawi ve tlat thung. Principal nghet ni tùr khân dîl tùrin ka fuih ngar ngar a; chumi ṭuma min hnialna chu, “Ngâwi teh Pu Chuau, Principal ni ta ila, chung lam aṭangin dik tâwk loa thil min tihtîr tum an awm fo dâwn a; keiin ka hnial ang a, hnial theih loh hun ka nei ang. Chuvàngin dik lo taka hna thawh âi chuan Professor pângngâi niha, thianghlim taka zirtîr hna thawh hi ka thlang zâwk a ni,” tih hi a ni. Nawr leh chuan ngaihna ka hre dèr lo! Kha tak khân Upa Prof. C. Lalremruata kha Krista avànga dik ngam a nihzia a ti lang chiang hle a ni.