Guest writer
Revd Chuauthuama
CHHAN TLÂK KAN LA AWM
November 6, 2018 (Thawhlehni) kha Mizote chanchinah chuan hriat reng a ni tawh ang. Jt NGO-in ‘Hnam Chhan Hnatlâng’ a koh kha lungrual takin hman a ni a. Mipui khati zozai Aizâwla pung khâwm khân nghawng chhuah ṭha tak nei ngei tûrah ngai ila. Mizoram CEO S.B. Shashank-a’n Lalnunmawia Chuaungo, (Principal Secretary, Home & Finance Commissioner) a hêk chhuah avàng leh Tuikuk râltlânte Tripura-a an awmnaa vote thláktîr tum rûkna awma lang dodâla khati taka Mizo kan ṭangrual kha thil làwmawm tak a ni. Kei erawh chu Hnam Chhan Hnatlângah ka tel ve thei ta lo. Thawhṭanni (5.11.2018)-ah khân Kawrtethawveng Pastor Bial huap Literature Seminar nei tûrin ka kal a; Hnam Chhan Hnatlâng neih ni tak kha kan seminar hun a ni.
Rilru a nuam kim lo hle. Aizâwl mipui sîng eng emaw zât an pun khâwm laia seminar lo neih chu rilru a khingbai duh hle. Hun âwlah chuan Youtube aṭangin mipui chetla vêl ka lo en ve zeuh zauh a. Khati zât pung khâwm si buaina siam an awm lo kha a làwmawm hle a ni. Hnam Chhan Hnatlâng kha chuan a huap kim bawk a ni ang. Pastor-ho WhatsApp Group-ah pawh sawi a hlawh chauh ni loin hnatlànnaa tel tum an tam hle a; Pastor pension tawh leh thawk laite eng emaw zât chu clerical shirts hain an tel a. Kolasib-ah phei chuan Pastor-te kha thu zaizâptu ber berah an ṭang nghe nghe a ni.
Kawrtethawvengah pawh Hnam Chhan Hnatlâng chu an ko ve a; Jt. NGO chuan Hachhek Constituency-ah common candidate siam an rawt ta hial a. Engtin nge thil a kal zêl ang lo thlîr phawt ila. Hachhek Constituency hi an khawngaihthlâk hle a ni. Kum 2001-ah khân ka zuk kal tawh a; kuminah hian a ṭhenawm Mamitah vawi 2 ka kal tawh a; hmân ni chuan Kawrtethawvengah ka kal leh bawk a. An kalkawngte hi kum 2001-a ka kal lai ai khân a chhe ta zâwk em maw ni chu âw tih tûr a ni. Nikuma Mizoram kawng chhiat zual lai khân Mamit kawnga tlân SUMO service pakhat phei chuan hrem a tuar a nih kha. Kan ram hotupa berin Mizoram kawng a chhia tihte chu Silchar pêl loho sawi mai mai anga a sawite hi dâwt a ni. Hachhek Constituency aṭang hian Minister hial pawh an lo nei tawh a; mahse an bialin hma a sâwn phah chuang lo. MLA Bial vànduai tak an ni tih chu an hnêna zuk kal chuan a chiang kuar mai.
Kolasib-ah Hnam Chhan Hnatlâng an neih chu zàn lamah buaina a awm ta deuh kha thil pawi tak a ni; eng emaw chenah kan hmai a tibàl ta deuh. An thil phût kha a dik lo ni loin mipui insûm zo lo awm ṭhin hi chu a ṭha lo. Kolasib DC Dr Arun T hi Lawngtlai DC a nih lai khân fak a hlawh hle a; Chakma Autonomous District Council-a thil dil lo nasa tak hai chhuaktu kha a ni nghe nghe. Amah tak hi chu mi ṭha tak leh mi rethei hmangaih tak a ni. Lawngtlai DC a nih hnu khân a chanchin hi Vànglaini-ah ngei hian ka lo ziak tawh a; Kolasib-a a awm hnûah thil ṭha eng eng emaw a ti tawh a ni. November 6 zàna a office-a thil thleng kha a tân chuan tuar a hrehawm khawp ang. Amaherawhchu, mipui thil duh a tipuitling hlei thei lo kha khatiang thil duhawm lo thlen chhan a ni a. Office dârthlalang vawm keh bákah office bungrua tihchhiat kha chêng nuai thum chuang man niin an sawi. Kolasib-ah chuan tharum thawh tuar chu Police hotupa ber leh Pastor pakhat an ni; mi dangin hliam an tuar lo hlauh kha a làwmawm.
Kolasib aṭanga mi chinchâng hre takin min rawn hrilh dàn chuan zàn lamah zu rui pãwngpawrh an awm ta a ni. Mipui pun khâwm nikhuaa zu rui an lo inrawlh leh ṭhin hi a pawi ngawt mai. Zû hi chuan mi tibuai tlâng teh zawng a nih hi. Zu laka inthiar filhlîm mai ni loin a rûka zu in ṭhin te, chaw ei dâwna zu in hmasa ṭhin te, zu zuar duh ang chi hi chu MLA candidate zîngah hian an la awm cheu a nih pawhin thlang lo ngam ila. Zu zawrh duh lo tûr tih hriat sa ngeite hi thlang zâwk ila, thil dangah an ṭha êm êm lo a nih pawhin thil ṭha lo pakhat chu kan pumpelh tihna a ni ang. Zû hian min suat hnem ta êm mai; school-ahte hian pa nei lo naupang an tam tawlh tawlh an ti.
Mizoram CEO kal ta S.B. Shashank-a kha a chhuah fel hma hauhin BJP (Mizoram) General Secretary chuan anmahni thu thlen avànga chhuak angin thu a lo chhuah hmanhmawh a. Khati taka thuchhuah a hmanhmawh kha a tihfuh loh phah zâwk a ni. Anni party-in hmai phih tuma an lo bei ve kha nuih an tiza mah mah záwk. CEO Shashank-a thil tih vel dàn kha Mizoram inthlana an hlawhtlin theih nâna BJP game (tactic) a ni lo ang tih a sawi theih loh. BJP hian hmanraw chi hrang hrang, a chhe ber thlengin hman an hreh lo tih hi a chiang a. Sum hi hmathehah an neih ngei ang a, an rawn hmatheh dàn erawh chu an thurûk a nih avàngin hriat mai theih a ni lo ang.
BJP President (Mizoram) lah chuan BJP hmai phihsak tumin “BJP Constitution-ah sakhua eng mah ziak a awm lo,” a ti vêl a. Political Party constitution-ah eng party mahin sakhua an ziak ngai lo tih hre rual chu a ni ve asin maw le! BJP Constitution-ah sakhua an ziak lo chung pawhin an party pangti chawr - RSS, VHP, Bajrang Dal-te hian Hindu sakhua hi India ram pum sakhuaah siam an tum tih hi chu ‘ka vaibêl’ tih tluka chiang a ni. An chêt tawh dàn hi hai rual a ni lo a; BJP Party chuan sakhaw dang an tiduhdah hauh lo ang; mahse an kut leh kê berte hian sakhaw dang nêk chêp hi an chaw tui berah an neih si. Hindu sakhua hrim hrim hi chu BJP din hma chuan khawvêl sakhaw zîngah hian dawhthei leh mi dang ngaithei ber zînga mi a ni. BJP din hnûah erawh chuan ringht wing party an ni bawk a, firfiak taka Hindu sakhua humhalha India ram sakhaw awm chhuna siam an duh.
BJP MLA candidate pakhat L.R. Colney (Aizâwl West I) hi Odhisa lama rawngbâwl ṭhin, eng pâwlin emaw an lo nemngheh avànga Reverend (Rev.) tih ni ta, Mizoram Synod erawh chuan a Reverend nihna hi a hriatpui loh avànga a pawm loh a ni. Hetianga MLA ah a in-candidate avàng hian a thawhpui ber Mission for Christ pawhin an inzawmna a chhu chat ta bawk. L.R. Colney chuan November 8, 2018-ah khân “Kum 30 missionary hna a thawh chhûngin BJP-ten Kristian an tihduhdah ka hre lo” tiin a sawi mauh mai a. L.R. Colney tho hi ‘Kristiante leh Tûnlai Khawvêl, Volume II-a ‘India Rama Kristiante Tawrhna leh Rawngbàwlna’ tih ziaktu kha a ni a. Chutah chuan hetiang hian a lo ziak tawh a ni:-
“British awpna hnuaia kan la awm lai mêk kum 1925 chuan Dr K.B. Hedgewara chuan Rashtriya Swayamsevak Sangha (RSS) chu rawn din chhuakin, Hindu Nationalist Organisation lian tak a lo ni chho ta a. He pâwl RSS tia kan hriat mai ṭhin hian a tîr aṭang rêngin sakhaw dang ngaithei lovin India rama Islam sakhuate leh Kristiante chu hnawk an ti a, sakhaw danga inleh chu hnam phatsannaah an ngaih avàngin an haw êm êm a ni. Independent hnua Kristiante tihduhdahnaah chuan hêng pâwl hmingte hi an lang ziah ṭhin. Bharatiya Janata Party (BJP) Political wings, The Vishwa Hindu Parishad (VHP) sakhuana humhalh tûr mite zirtîr ṭhin te, Bajrang Dal, a ṭûl anga tharum nêna che chi ṭhalai rual pâwlte. Hêng pâwl lo ṭhang lian leh hmalák chhohna zêlin sakhuana avànga inngeih lohna chu India ramah a pung chho zêl a, Kristiante chunga tawrhna pawh a lo pung ve hret hret zêl a ni,” tiin (Kristianna leh Tûnlai Khawvêl, Volume II, phêk 141). L.R. Colney hian a thu ziah tawhte kha a dik lo tiin a pha leh hnuhnawh dâwn em ni?
Chakma leh Tuikukte hmangin BJP hian min rûn an tum ni berin a lang a. Nagaland, Meghalaya leh Manipur-ah an politician-te inlungrual lohna hmangin BJP-in kua an hreuh tawh a. An hmachhawp ber chu ‘Mizoram’ a ni. Tûn ṭum inthlanah hian Chakma leh Tuikuk aṭanga MLA pahnih khat an neih chuan hmathehah hmangin ‘Krismas chu BJP rorêlna hnuaiah’ tih hi an tum ber a ni. An campaigner-te chu tu dang ni loin hmun dang aṭanga lo kal vai - Central leh Assam Minister te, Tripura Chief Minister Biplab Kumar Deb leh Minister Santana Chakma leh Shambulal Chakma leh Pramod Reang-te an ni. Mizoram BJP hian campaign-pui tûrin kaichhan a sâwm nasa hle mai.
Hma Chhan Hnatlâng a ngaih ták aṭang hian Mizote hi inlungrual taka kan harh chhuah a hun. Pasalṭha Neua, sakeiin a seh ṭuma ‘Chhan tlák ka la awm e,” a tih ang khán Mizote hi chhan tlák kan la awm. Hnam inlungrualna hmanga chhan theih kan la ni. Kristian ni si, BJP sawimawi tlat chu a rin Krista-ah a chiang tâwk lo tihna a ni. Mizo hnam chhan tûrin i pên chhuak zêl ang u. Mizoram ṭang fan fan.