Guest writer
Revd Chuauthuama
TU NGE I VOTE DÂWN?
MLA thlan hun chu a ni tèlin a hnai tial tial. Shashank-a avàngin kan han buai deuh laih a; a ṭha lamah ngai ila. A chhan chu khawvêl hriatah Mizo hnam inpumkhatzia a tilang. Khatiang zêl khân thil ṭha lo do kawngah Mizote inpumkhat thei ṭhin ila a va duhawm dâwn êm! Shashank-a a chhuak a, tu nge a ai awh ang tih chu kan thlîr ṭhup a; vai film en ang mai Mizoram CEO thar tûr nghah chhûng ‘suspense’ a rei hma khawp mai. Tûnah chuan Ashish Kundra (IAS), Benaras Hindu University-a B.Tech zir chhuak, kum 1996-a IAS tling, AGMUT Cadre IAS seniority-a 57-na chu an rawn ruat fel ta. Ṭha tûrah ngai ila.
Inthlan a hnai tial tial a, campaign àu hla a ring tial tial. Thil ṭha vak lo pakhat chu Mizoramah political party a tam lutuk hi a ni. Mi tlêm tê, Kolkata khawpui kawtthlêr pakhata mi pawh zât ṭhaṭhum lo awmna ramah hian duh aiin political party a tam mah mah; a tam berah party 3 awm se a tâwk hle. Delhi-ah emaw khawi laiah emaw party thil ti thei deuh an ding a, Mizoramah chutiang zawmpui tûr chu an lo din veleh ringawt ṭhin. Hmàn kumah Delhi-ah Aam Aadmi Party (AAP) a ding a, Mizoramah chu Party chu an din ve ringawt a; tûnah erawh chuan a zuih ral leh ta a ni àwm e. Central-a Janata Party an sawrkar lai khân Mizoramah Janata Party a ding ve tawh bawk a. Thil nuihzatthlák tak pakhat chu Bangalore-a BD ka zir laiin Mizorama Janata Party hotu pakhat a lo zin a; Bombay-ah a kal zêl dâwn a, Bus ticket ka va tihfelpui a; chutih lai chuan Bangalore-ah Janata Travels a tam tawh a. Chu pa chuan Janata Travels chu Janata Party ta emaw a ti a, “Kan Party Bus-ah ka kal ang” tiin Janata Travels bus ticket a lei phah a ni.
Tûnah chuan BJP pawhin an zia an chhuah tak tak ta. Mizote min ṭhen darh tumin Chakma leh Tuikuk zîngah an campaign nasa ta hle; an ‘star campaigner-te’ chu Mizo pawh an ni lo. Central aṭanga lo kal te, Assam aṭanga lo kal te, Tripura aṭanga lo kal ‘Chakma’ hming pute te an ni nuaih mai. Aizâwlah chuan an thãwm a lian lêm lo. An tum ber chu Chakma MLA pahnih khat tal neih a ni. Development chu tawhtarhah hmangin Mizote min ṭhen darh tumin an bei nasa hle. BJP-in campaigner atâna kaichhan a sàwmte hi kan mi leh sate an ni lo; hmêl hriat loh kâr hla mi an ni. Ṭhenkhat phei chu sàwm loha rawn campaign ve chawt an ni ang. Eng nge an tum? MLA an ngah dâwn lo tih an hre sa vek; MLA pahnih khat an neih hlauh erawh chuan chu mite chu lal siamtu (king maker) ah hman an tum ngei ang. An fin dàn hi a verther, Mizote awh nâna thang kamtute an ni.
BJP leh Hindutwa a inzawm tih hi dâwt a ni lo; a zirin kan hria a, kan sawi a ni tih hi beng nei chuan hre rawh se. BJP hi kan hlau a ni lo a; hlau loin kan do zâwk a ni. Kristiante tân BJP hi sawi mawi theih a ni lo. ‘Isua ka ring’ ti si-a India hi Hindu rama siam duh tlat party belh bul chu thil tih àwm a ni thei lo. ‘Modi-a hi development-ah a ṭha’ tih hi kawng ṭhenkhat ngaihtuahin a dikna chin a awm ve mahna, mahse thudik pumhlûm a ni vek bîk lo. Modi sawrkar hnua India economics-in a tuar nasat dàn hi sawi tûr a awm ve tho. India pawisa hlutna a tlahniam nasa a; gas man a to thar êm êm a, hei hian chhûngkaw tin min nghawng vek; lîr thei hman petrol/ diesel man a to nasa hle bawk. Mipuiah chiaina nasa tak min thlen. Aadhar Card an chelek nasa lutuk a, Mizo zîngah phei chuan lo hlau tâwk an awm a, kohhran thlengin min nghawng; hmun dangah pawh heti taka Aadhaar Card an hmantîr nasat avàngin lungàwi lohna a awm a. Tûnah erawh chuan Supreme Court-in Aadhaar Card hmanna tûr an tih tam tak chu a rawn hnâwlsak ta; thâwk hawkna tham a ni.
Mizoram MLA thlannaah hian candidate-ten pawisa an sêng hnem hle ṭhin; nuai za chuang sêng an tam tawh niin an sawi. Election Commission of India-in mi pakhat sèn tûr bituk a neih chu tûn ṭumah chuan nuai 20 a ni; mahse hemi bákah hian an sêng ṭeuh hlawm ang. BJP phei hi chuan pawisa an sêng tam bîk hle mai thei. India ram State dangah pawh thuneihna an chan theihna tûr a nih phawt chuan sum lamah an tlânchhe ngai lo. An sum bâwm hi chu belte phai thei lo sawi ang mai a ni ang, vaivêlchhe eng emaw zât hi mi mal tân pawh an sêng huam ang. An ṭawngka tam berah chuan ‘development’ a ri ring ber ang a; mahse chu chu an thang kam a ni.
BJP-in an tum ber chu India Constitution tihdanglam a ni. Tûnah hian Lok Sabha-ah majority ṭha tâwk tak an nei a; States hrang hranga an chak tâwk hunah Rajya Sabha-a majority an nih hun tûr hi an thlîr ber a ni. Parliament in pahnih - Lok Sabha leh Rajya Sabha-ah majority ṭha tâwk an neih hunah chuan India Constitution tihdanglam dâwrh an duh ngei dâwn a; a bîkin Preamble-a ‘secular’ tih hi paih an duh. Preamble-a ‘secular’ tih an paih theih chuan India chu Hindu Raj - Hindu Lalna ramah siam an tum thuai ang. Chutiang chu a nih avàng alãwm BJP hi keini Kristiante tân chuan a ṭha lo kan tih ṭhin ni. Harh a hun. Kristian ṭha tak tân BJP nèn rual lo takin nghâwngkawl a bah dun theih loh tih hi ka vaibêl tih tluka chiang a ni. BJP nih hrim hrim kha Kristian ṭha nih lohna chu a ni.
Tu nge kan vote ang? Hriat harsa kan ti hlawm hle niin a lang. Congress Party kan hria, an zawmpuite pawh BJP ang bawkin vai an ni; Central Congress Party hi chu an ‘secular’ deuh. Central lama vai an zawm leh zawm loh aiin tûna Mizoram min kaihhruai dàn hi kan en tûr a ni ang. Kohhran ngai pawimawh loa zu zuar lui an nihna hi theihnghilh chi a ni lo Mizo hnam, a bîkin mipa suattu an ni ringawt. Zû an zawrh zêl hmêl lehnghâl. Ram hmasâwnnaah eng nge an thawh? Kum tam an sawrkar chhûng khân Mizoram dung leh vâng hi kawngpui ṭhaa siamna tham hun an nei; mahse tûn kum hnih khat chhûng phei chu kawng chhe siam hnatlâng tam ber hun a ni. Mizoram Education an sawp chhe hneh hle. Ei leh bârah kan intodelh chuang miah lo. Tui hman tûr hi hnianghnãra neih tih a awm thei lo. Electricity lamah Tuirial Hydel Project siam zawh ni mah se, kan mamawh a la phuhru thei chuang lo. Sum siamna tûrin lui dang khuah an la sawi mawi zêl zâwk lawi si.
MNF Party hi kum 10 hma lamah khân kum 10 dang an lal tawh; an hun laia sum an hai chhuah theihzia an sawi kha kan la hre reng àwm e. An hotupa pawh ‘vaibêlchhe hmuama’ tih khawpa vaibêlchhia sawi uar a nih kha. Chu chang a ni lo, ‘peace bonus’ dawng deuh reng kha an ni bawk. Baffacos hmanga mipui min dàwi ât dànte kha kan theihnghilh ta mai em ni? A sawi chu an thiam viau; mahse a ‘tak’ ram erawh kan hlat dàn a pângngai reng. Tûna mipui rilru man beh an tumna ber chu ‘zu khap’ an tum tih chiang taka an sawi chhuak hi a ni. Ram ropui min thlen tûr erawh chuan rin ngam an harsa angreng. An thil tihsual tawhah ngaihdam an dîl a; ram tihmasâwn tûr erawh chuan rin ngam an ni ang em tih hi zawhna lian tak a la ni reng.
ZPM hi party ni chiah lo, ‘movement’ a ni a; pâwl hrang hrang intel khâwm an ni. An hotupa hi miin an han thlîr vang vang a, rin harsa tih chin an nei deuh tlat ṭhin. Mi ṭhenkhat ngaih ṭhat tâwk lohna chu ZPM-ah hian zu zawrh sawi mâwi ṭhin mi eng emaw zât, ṭhenkhat phei chu a meizang hlaptu leh ‘star campaigners’ an awm tlat hi a ni. An thil tumah ‘zu khap’ tih a awm chiah lo bawk nèn, ngaih a ngam thei lo niin an sawi. Chief Minister atâna an ruat chhin hi inthlan dâwn apianga CM atâna mi duh ber ni ṭhin, sawrkarna erawh chang thei ngai lo, a châng phei chuan MLA-ah pawh tling zo lo a ni lawi si. ‘Chhin’ chák erawh chu an awm ve reng tho. Chhin ta ila a lo ṭha phian ang em? Mi dang ang bawk a nih chuan ‘ngai kan awh’ tihna a ni leh mai ang chu.
Dik taka sawi chuan ‘Tu nge ka vote ang?’ tihah hian rilruin âr bo a zawng tlâng a ni ber àwm e. Hetiang hian ngaihtuah ta daih ila. Ram dangah chuan inthlan dâwn hian MP atân mi mal an duh aiin hotu ber tûr Prime Minister atân an duh ber awmna Party kha an vote mai ṭhin. Entîr nân England (United Kingdom) lo thlîr ila. Party pahnih lian tak - Conservative leh Labour Party an awm. Bial tinah MP mi mal tûr aiin ram pum hruai tûra an mi rin Conservative Party Leader emaw Labour Party Leader emaw chu an en ber. Mizoramah pawh hian Party lian deuh Leader-te hi tute nge an nih kan hria; an Leader zîngah Mizoram hruaitu atâna kan duh ber party-a mite hi MLA-ah pawh thlang ila, kan ti fuh ber mai thei. Chutiag zâwng chuan ‘chhin’ ve ta ila, eng tak ang ang i maw?
Tûn ṭum inthlanah hian eng party mahin sawrkar siam thei khawp MLA an neih loh chuan Central BJP chuan India hmàrchhak - Arunachal, Nagaland, Meghalaya leh Manipur-a an tih tawh angin MLA-te chu pawisa tam taka lei an rawn tum ngei ang a; chutih hun chu MLA te tân fiahna hun a ni ngei ang. MLA pakhat lei nân vaibelchhe za pawh an ui hauh lo ang. Chutih hunah chuan BJP lei theih MLA ni loh tûr. BJP tel lo Coalition/National Government siam dàn ngaihtuah a ṭha zâwk ang. Israel ram khu an independence hnûah party pakhat sawrkar a la ding ngai lo; coalition government a la ni char char.
Central BJP tum ber chu ‘Mizoramah Krismas chu BJP sawrkar nêna hman tûr’ tih a nih kha. Chutiang thleng lo tûr chuan Mizo mipuite hi kan inrâlrin a ngai a; kan vote thlâk dànin a zir a ngai dâwn. MLA-ho lei theiha an awma BJP telna saawrkar siam a nih ai chuan kohhran pawhin ‘mass movement’ siam hial tûr a ni zâwk ang. Tûn ṭum MLA inthlan hi Mizote fiaha kan awm hun a ni dâwn. Eng ang Kristian nge kan nih a lang dâwn. Lei theih loh MLA - Pathian leh Kohhran lama ṭang tûr thlang chhuak teh hrâm ila âw.