SAWI MÀM LEH SAWI PIAL!

Mizoram Assembly ṭhut khâwm hi ka lo thlir ve ṭhin a. Tûn ṭuma an ṭhu khâwm zet chu hmuh an la nuam lo deuh ber mai àwm mang e! Member-ten ṭawngkam an duhtui lo a; rorêl lâi MLA-ten ṭawngkam an duhtui lo zual em ni chu âw tih mai palh a awl! An ṭawng hláwk hlaih hlaih hle ṭhin! “Vawi khat pawh budget la pharh ve lo,” “Vawi khat pawh la sawrkar lo, finance vawi khat pawh la khawih lo khân in duh duh sawi lo ula a ni mai,” tih ṭawngkam te a kat nuk mai! Minister pahnih khaini hmuam rû an lo awm khanglâng te kha; khati taka khaini chák an nih chuan va inthiar lawk mai se ṭha zâwk tùr a nia!

A ni tàwp ber boruak erawh kha chu an ziaawm ta deuh a. Mizo Language Development Board Bill pass a ni kha a làwmawm a; MLA-ho pawh Mizo ṭawng hman danah an ‘develop’ deuh beisei tawh ila. MLA zînga Mizo nû chhùl chhuak ngat si chuan tûn hnûah ‘nachin’ ti tawh loin ‘nichin’ ti tawh rawh se. Dr. B.D. Chakma ang kha chu kan hre thiam zêl.

An ṭhut khâwm ṭan ni-a oppo­sition MLA-ten House an chhuahsan lâi khân sawi a hlawh hle a. MLA-te an in-bye bye vêl kha mi tam tak ngaih dàn a ni lo a; Speaker-in a sawi fiah dàn kha chuan an lo in-bye bye fo tawh ni àwm tak a ni. Lo in-bye bye fo tawh an nih pawhin tûn ṭuma an chêt dàn kha chu a mâwi lo zual; Speaker ber kha bye bye tih uar ber berah a ṭang a, a nui huah huah mai a nih kha!

MLA ṭhenkhat chu an ṭawng duhãm mah mah ṭhin a; rorêl lâi party MLA-ten intithei taka eptu MLA-te dêu sawh taka an ṭawng khum kha a mâwi lêm lo hle. MLA pakhat khân private bill an sawi lâi khân ‘plagiarism’ a nih thû a rawn sawi a; amah khân a fanu doctor aṭangin ‘plagiarism’ a rawn chaw lût lawi bawk si! Mizoram Assembly-ah na ná ná hi chuan ṭawngkam mâwi leh hawihhâwm hi hmang hrãm hrãm tùrin mipui hian kan beisei; hmun dang intehkhin suh se. A chhan chu Kristian deuh vek an ni a, an kohhranah rawngbâwltu pawimawh tak tak an ni hlawm ang a; kohhrana an nihna nèna inmàwia an khawsak thiam a pawimawh hle.

MLA ṭhenkhat chu an kohhranah Upate pawh an ni hlawm a; mahse, a ṭawng uchuak ber berah an ṭang ta mai emaw tih tùr an ni. Pûte laka tláktlum loh hlaua tlawn lungàwi tum ni àwm tak, a châng phei chuan ‘joker’ te pawh an ang deuh ṭhin! Infak hi tûte mahin kan haw lo ang; hotute laka tláktlum tum lutuk avànga infak uchuak erawh chu ngaihthlák a nuam chuang lo! Mipui hian kan ram hruaitute hi eng ang nge an nih tih hi kan hai lo tlângpui a; chutih lâia infak chiam hian min hnar thei zâwk hial ang.

Lalrindika Râlte-in, “Kan inteh­khin ṭhin hian keini âia dinhmun chhe zâwkte leh dinhmun hmasâwn lo zâwkte hi inteh nân kan hmang tùr a ni lo a; hma lam pan tùr kan nih avàngin kan phák lohte hi kan ûm tùr a ni...” a tih kha a chhinchhiah tlák hle mai! Kan sawrkar lei bat sawi apianga state lian záwkte lei bat tamzia sawia inphih fài tum ziah ṭhin pawh hi a dik lo. State lian záwkte lei bat kha a ram mipui zâta semin keini lei bat pawh kan ram mipui zâtin sem ve ta bawk ila, tû záwkin nge lei ba tam tih chu a hriat mai ang!

Tûnlai kan ram boruak hi a hahthlák hle. Social media a chak êm êm a; a duh duhin thû an theh darh ta mai emaw tih tùr a ni. Mizote hi kan so phut a; kan dài leh duak thuai ṭhin. Burma aṭanga kuhva phurh luh dona boruak pawh a arh hluai a; a reh leh riai riai mai ang tih a hlauhawm hle. Kuhva phura inti hausaten inthiam chawp nân Burma aṭanga thil dang lák luh nèn an tehkhin a, “Thil dang pawh do mang si lo,” an ti maw? Thil dik lo hi chu a dik lo vek ngei mai; mahse, dik lo rau rauah hian dik lo lian zual a awm ṭhin tih chu kan hre vek. Tual that rau rau pawh an thah dàn leh an hmanraw hman azirin hremna a danglam daih thei. Kuhva phurh hi a lo inṭanna a rei tawh pawh a ni ang; tûn hnãia a lo alh chhuah tákah chuan India sawrkar phal loh a lo ni bawk nèn, Mizoram sawrkar hian tih tak takin khap teh se.

Khawzâwl–Ngaizâwl kawng laih boruak a lo alh chhuak hluai a; kan hriat loh thil tam tak kan hriat ve phah a. Thil pawi tak chu Mizoramah contractor hminga contract chhàn ni si, a chhângtu dik takin thawh si loh hi Mizoram hmasâwnna dâltu lian tak pakhat a ni ang; a chhan chu an thawk chhe deuh nge nge ṭhin. Contract hralh chhàwn, chhâwng thum chhâwng li thlengin a awm ni àwm tak a ni. Khawzâwl–Ngaizâwl kawng pawh hi contract hmutu dik takin thawk ni se, tûn ang boruak hi a thleng kher lo ang.

Romuanpuii Zadêng thu sawi kha dâwt chu a ni vek bîk lo ang. A thil sawi langsàr tak, kuhva phur, motor lian, ke 12 neiin a kawng siam lâi an rah chhiatsak tih thu, Ngaizâwl lamin an sawi ve miah lo kha thil mak tak a ni. A thil sawi kha Mizoram Assembly Speaker khân a rawn nem nghet tlat mai si. Mi ṭhenkhat phei chuan Ngaizâwl khua khân kuhva phurte aṭangin hláwkna an têl ve em ni an tih phah hial!

Contract hna thawh chung­chângah Assembly House-ah pawha an sawi chhuah Kamrul-a chungchângah khân han pakái ve ta lawk ila. CM sawi dànah khân “Kamrul-a kha an duhsak bîk lo a, an duhsak lo bîk bawk hek lo; Kamrul-a pawhin hna tam tak a thawk a, Kamrul-a lo pawhin tam tak an thawk,” tih kha a ni a. Kha thû han hriat khân mi tam tak chuan, “A lo ni tak mâw?” tih mai a awl hle ang. CM sawi pial tum dàn kha thu mûm ṭha tak erawh chu a ni lo; thil dik tâwk lo sawi màm dàn ṭha lo tak a ni. A nihna takah chuan Kamrul-a khân duhsakna a dawng tihna tluk a ni a; hna pawh a hmu thei hle tihna a ni bawk. Amah chauhin hna zawng zawng thawh thû awm lo mah se, mi dang thîk thamin hna a hmu thei a, a thawk tam tih chu CM sawi pial tumna aṭang khân a hriat theih.

Kamrul-a chungchâng sawi na mêkin Mizoram Assembly session tâwp ni, Ningani (10.3.2022) tlâiah khân Lêngpui Airport ‘cute’ taka siam tuma an sak lái chu a chim hlauh mai a; a sawp chu nasa tak a ni. Kamrul-a@Kamlova Chhangte thawh lâi Rs 19,59,00,000.00 man kha a ni em? Tû thawh pawh ni se, hetianga a chim ta mai hi a pawi tak zet a; India Vice President lo kal lâi a ni lehnghâl hi a mualphothlák lehzual, a hâw lamin a hmu ngei àwm si a! Contractor chu tû pawh ni se, ṭha záwk leh chim tawh lo tùrin a siam ṭhat leh thuai beisei phawt mai teh ang.

Tlângchhuana Chhangte (Champhai Vêngthlang)-in a fapaa Kamrul-a a pawm ni kha 19 Septem­ber 2002 a ni a. Chuta ṭanga kum 16-naah Kâmlova Chhangte hming pûin Kamrul-an tribal certificate pêk a ni a; tribal certificate pêk ni chu 27/06/2018 a ni a, a petu chu J.H.Lalrimâwia, Additional Deputy Commissioner, Aizâwl District a ni. Khatih lâi kha Congress sawrkar lâi ni mah se, Congress ministry pêk tihna a ni chuang lo ang. Kamrul-a khân fing takin Aizâwl DC office-ah tribal certificate a dil a; a petu khân a nghawng pawi thui theih dàn tùr ngaihtuah miah loin a lo pe ve thâwr mai tihna a ni. Kamrul-a tribal certificate cancel-sak tùr hian en fiahtu committee an din ni àwm takin CM khân a sawi a; chu committee member-te chu tûte nge tih erawh chu a sawi lo.

Sawrkar hian mi pakhat tribal certificate en fiah tùrin committee a din a; member eng zât nge awm a, tûte nge member-te chu tih hriat a chákawm hle. Kâmlova Chhangte @Kamrul-a hnêna tribal certificate petu kha Additional DC a nih chuan a áia officer sâng zâwk Aizâwl DC hian a cancel-sak mai tùr a ni dâwn lo’m ni? Engati nge committee hial din a ngaih kher? Thil kalpui dàn aṭang hian duksakna dawng bîk lo anga sawi Kamrul-a tribal certificate hi namnùl liam tumna a ni thei ang em? CYMA & MSU hian ûm zui zêl tak ang maw? Nge anni pawh hi an dài leh duk thuai záwk dâwn?

Mizote hi kan fîmkhur a ngâi hle a; Mizo officer, magistrate leh advocate (ukil)-te hlei hlei hi an fîmkhur a ngâi zual bîk a; dàwn tâwi taka thil tih mai mai loh a ṭha. Hnam dang ṭhenkhat hian Mizo nih an duh thei a; vai tam takin Mizo hmeichhia nupuia an neih chhan chu Mizorama sumdàwn an duh vàng a ni a, an ram lamah nupui dang an nei tho hlawm! Mizo nih an duh chhan ber chu tribal hamṭhatna kan dawn ang hi neih ve an duh a ni.

Kamrul-a@Kâmlova Chhangte pawh hian tax a âwl ngei ang a; Pan Card pawh Mizo angin a siamtîr ang a, nasa takin a hausak phah tawh hial ang. A hausakna kha kan îtsîk tihna ni loin, Mizo ni lo pui Mizoa lo chantîrtute avàng khân thil dik lo tak a thleng tihna a ni. Hetianga dik lo taka tihpuitute chu Mizo zînga advocate leh magistrate an ni. Kamrul-an Mizo sà a phun an ti a; a saphunna lehkha siamsaktute kha Mizo vek an ni. A fapaa pawmtu Tlângchhuana kha a intlawh khalh nasa hle a, “He thilah hian sawi buaina emaw a awm chuan Luangmual High Court (Aizâwl) Jurisdiction hnuaiah chauh thlen ni se ka ti bawk a ni,” tiin No.6-naah ziah a ni.

Chîk taka kan en erawh chuan he thu phuah dân hi a dik tâwk lo. Mizoramah ‘Luangmual High Court’ a awm lo a; Gauhati High Court, Mizoram Bench erawh chu Luangmualah a awm thung. Kamrul-a Mizo nih chawptîrna lehkha hi sawi buai duh tân pawh Luangmual High Court-a thlenna tùr a awm lo! He lehkha siampuitute advocate leh magistrate-te pawh hi an hming ziah hnan lehkha an siam dànah hian an fîmkhur tâwk lo hle tihna a ni. An thil tihin a nghawng pawi theihzia lah an ngaihtuah dèr bawk si lo.

Hnam dang, Mizo-a siam chungchângah kan fîmkhur tlân a ngâi hle a; Mizo nationalism hmachhuana ram riak tawhte ngat phei chu an fîmkhur lehzual a ngâi ang. An ram riah chhan nèna inmila thil an tih kan beisei tlat a ni. Kohhrante pawh hnam dang baptisma thû-ah kan fîmkhur a ngâi hle; hnam dangin baptisma an chan kha Mizo-a siamna a ni lo. Kamrul-a’n baptisma a chan pawh kha Mizo saphuna siamna ni loin Kristian a ni tih chhinchhiahna mai a ni. Pastor-hote pawh kan fîmkhur a ngâi hle. Mizoram mi ni lo, tûte pawh kan baptis chuan an awmna hmun dik tak (original/permanent address) kha certificate-ah ziah ngei tùr a ni. Kan chheh vêla mite hi keini âi hian an fing thiam a, thil an thlîr thui zâwk bawk. Baptisma certificate hi India khua leh tui nih dîlna atân emaw, ram dang (USA, etc)-ah te an kal theihna atân emaw an hmang ṭhin. Mahni kohhran tâna ṭhahnem ngaih luat avànga dàn báka thil tih hi Pastor-te pawhin tih loh tùr a ni.