TÛM KÂU NI HMASA BERA JERIKO HARHNA (Lk 19.1–10)

Tûn ṭum chu ‘Tûm Kau Ni’ hmasa ber chawhma lama Jeriko khuaa thil thleng kha ka’n ziak teh tlat ang e! ‘Jeriko harhna’ chanchin hi Luka chauhin a ziak a. Luka hi Thuthlung Thar ziaktute zînga Jentail mi awm chhun a ni nâ a, a thawh hlâwk ber a; Thuthlung Thar pum pui aṭanga tehin 27% hi Luka ziah a ni. A bûa chhiar chuan Paula’n a ziak tam ber a; mahse, Thuthlung Thar pum pui aṭanga tehin 24% chauh a ziak a ni. Jeriko harhnaa changtu hrang hrangte chu kan sawi diat diat ang:–

1. Nazareth Isua: Nazareth Isua chu suala tlu tawh hnû mi bote zawnga Pathian Fapa meuh khawvêla lo kal a ni a. Kum thum dâwn lâi Palestina ram dung leh vãngah rawng a bâwl ta a; a hming pawh a thang tawh hle a, a chanchin hre lo pawh an awm tawh mang lo ang. Mi tam tak, nat tinrênga nâten an pan a, an natnate a lo tidam a, ramhuaite a hnawt chhuak a, an ṭawng a phalsak lo a; a chanchin chu ram pum titî a tling (Mk 1.32–34). Hetih lâi hian Palestina ram dung leh vãnga mi lâr ber thlang ta sela, ‘Nazareth Isua’ lo chu thlan tùr dang an awm lo. Khawvêla a awm chhûnga a rawngbàwl hun hnuhnung lam a thleng ṭan tawh a; Philippa Kaisari-ah a nihna dik tak Petera’n a puang tawh bawk a (Mt 16.16). Chuta ṭang chuan Jerusalem-a a thih tùr thû a sawi ṭan a. Jerusalem-ah kal a tum ta tlat a (Mk 10.32); thi tùrin Jerusalem a rawn pan mêk a ni. Galili bial aṭangin Jerusalem pan tùr chuan a tlângpuiin Samari ram kal tlang loin Galili dîl mawngah Jordan lui an kân a; Jordan lui chhak lamah chhuk zêlin Jeriko kàiah Jordan lui an rawn kân leh a. Jeriko aṭang chuan Judai thlalèr tan tlangin Jerusalem an pan chho ta ṭhin a ni.

2. Chhiahkhawn hotu Zakaia: A changtu pahnihna chu chhiah khawn hotu Zakaia a ni. A hming aṭangin Juda mi a ni tih a hriat theih a; a hming awmzia chu ‘fel, thianghlim, pawi khawih lo’ tihna a ni. A chanchin kan hmuh aṭang erawh chuan mi fel leh thianghlim, pawi khawih lo anga sawi theih a ni lo; a hming awmzia leh a chanchin chu a inhmeh lo hle mai. A chanchina sawi hmaih theih hauh loh tùr chu ‘mi hausa’ a nih thû hi a ni (Lk 19.2).

Zakaia chu chhiah khawn ‘hotu’ tih a ni a; Matthaia ang lek kha a ni lo. Bial khat chhûnga chhiah khawn lama hotu ber a ni a; a bial hi kan hre chiah lo nâ a, Palestina rama bial hausa ber Jeriko phâi zâwl bialtu a ni ngei ang. Matthaia te ang kha chu a hnuaiah tam tak an thawk ang.

Jeriko chu chhiah khawnna hmun pawimawh tak a nih avàngin hetah hian in leh lo a nei a ni ang. Chhiah khawn hi lilâmin an ti ṭhin a, a chhâng sâng ber hnênah an pe mai a. Sawrkarah chêng maktaduai khat theh luh intiam se, maktaduai nga emaw an hmuh theihna ngei tùrin an khawn a; a chuang a liam chu anmahni mi mal sum a ni a, an hausak phah ta ṭhin a, chu tak chu an huatna chhan pawh a ni ang.

Zakaia chu mi huat rawn hlawh ber leh a chhe lama mi hmingthang ber a ni hial ang. Hetih lâi hian mipui huat hlawh ber thlang dâwn ta sela, Zakaia chu thlan a nih ngei a rinawm. Mi chutiang dinhmuna ding chuan Isua chanchin chu hriat loh ngaihna a awm lo. A chènna khawpui rawn pal tlang tùr a ni tih hriain mi eng ang nge a nih hriat tumin lo thlîr ve a duh a ni. Isua hmêl ṭhat leh ṭhat loh lam en a tum lo a; a lakah chuan eng emaw tak beisei rûk a nei a ni ang. Isua hmuh ngei tumin a lo inbuatsaih ve a ni.

3. Isua zuitu mipui: A changtu pathumna chu Isua zuitu mipui an ni a; eng zât nge an nih kan hre lo. Galili aṭang leh Jordan ràl aṭanga rawn zui tâwkte pawh an awm ang a; Jeriko mipui an lo chim a nih phei chuan an tam thawkhat hle ang. Eng zât pawh ni se, an chanchin kan hmuh chu Zakaia ina Isua a thleng chu an lâwm lo, “Mi sual hnêna thleng tùrin a luh tâk saw!” tiin an phun nãwi a. Anmahni ang bawkin Zakaia’n Isua a mamawh tih an hre duh lo. Isuan ‘mi sual’ a làwm a; Jeriko mipuite erawh chuan anmahni ang bawka ‘mi sual’ Zakaia’n Isua a zui ve chu an phal lo. Isua chu chan bîk an duh a, ‘mi sual’ ni-a an hriat Zakaia hlata awm tùrin an duh. Thû chu an sawi tam lo ná a, an thu sawi erawh hi chu dêngkhâwng tak a ni.

4. Harhna thlenna hmun: A hmun hi Jeriko khawpui a ni. Thuthlung Thar hunah chuan Jeriko chu khaw ropui tak a ni a. Lal Heroda Ropuia khân thlasik in nuam tak a nei a; Jerusalem khaw vawh lâi, thlasikah chuan Jeriko-ah hian a awm ṭhin a, a thihna hmun pawh Jeriko hi a ni. Jeriko hi Jordan phaizâwl, ram ṭha hmun, Kanaan ram buh hmun a ni a; Josephus-a chuan ‘Pathian ram, Israel ram ṭha lâi ber’ tiin a sawi nghe nghe a ni. Tûn thlengin Palestina ramah chuan an buh hmun pakhat a ni a; an balhla hmunte chu a hring tlim dul mai a ni.

5. A thlen hun: Zakaia leh Isua inhmuh ni chu tûna kan Pathianni ang hi a ni a; a hmâ chiah Sabbat nîah chuan Isua leh a zirtîrte chu Jordan ràl khawi khuaah emaw an riak a. Juda-te Thawhṭanni (keini Chawlhni)-ah chuan zîng kârah Isua leh a zuituten Jordan lui kânin Jeriko an lo thleng a; a la hmâ bawk a, Jeriko-ah chuan riah a tum lo. Jerusalem chu mêl 12 vêl chauh a ni a; Jeriko chu chhùn pelh a tum a ni.

6. Theipui kûngah Zakaia a lâwn: Zakaia’n Isua hmuh a tum dàn chu ruh tak mai, ‘Ka tum nge ruh saruh’ tih âiin a ruh záwk ang. Amah lah chu a pa lian lêm lo a; mipui chu zozâi kârah chuan a tân Isua hmuh chu harsa tak a ni. Amah a hniam avànga a tân Isua hmuh a harsat bákah mipui chuan an mi huat ber, mi kâra rawn inzep ve an hmuh chuan an ngaithei lo ang a, a lakah phuba lâkna remchângah ngâiin an dang vêl pawh a nih mahná! Mahse, Zakaia chuan Isua hmuh chu tum tak têa a tum tlat avângin dan rual a ni lo. Mipui dan phák loh tùra tlàn khalhin kawng dunga theipui kûngah chuan a lâwn ta daih a; a kâk remchâng lâi aṭang chuan Isua chu lo chhuk thlîr a tum a ni.

7. Isuan Zakaia a ko! Zakaia chu theipui kák remcháng lâiah a awm fel zet zawt chauh emaw a ni ang, Isuan a bul a lo thleng phei ta mai a. Theipui kûnga Zakaia lo láwn ta bîk chuan a mit a la hle àwm e! Palestina ram dung leh vãnga mi huat rawn hlawh ber Zakaia chanchin chu Isua pawhin a lo hre tawh ṭhin ang a; Matthaia khán a chanchin a lo hrilh tawh pawh a ni mhná!

Palestina rama a ṭha zâwnga hming­thang ber Isua leh a chhe zâwnga hmingthang ber Zakaia te mit leh mit chu a intawng ta siah mai! Isua chu a ṭawng hmasa záwkah ṭang a, “Zakai, lo chhuk thuai rawh, vawiinah hian i inah ka thleng tùr a ni,” a ti a (Lk 19.5). Isua chu Zakaia ina chawlh tum sá rêng a ni kher lo ang; mahse, Zakaia hmêl a han hmuh chuan chawlh phah tlákah a ngâi ni ngei tùr a ni, “Vawiinah i inah ka thleng tùr a ni!” a ti ta a ni.

Isua thusawi hi Mizo Bible hian a ṭawng bul awmzia a phawk chhuak ṭha hle mai a, “Vawiinah i inah ka thleng ‘tùr’ a ni,” tih kha a dik hle. “I inah ka lo chàwl ang chu ka ti deuh a, i lo chhuk thei em?” a ti satliah lo, “I inah ka thleng tùr a ni!” a ti zâwk a ni. Isua thusawi hi ṭawngkam chak tak a ni a; Zakaia ina chawlh ngei ngei chu Isuan a tihtùrah a ngâi a ni.

8. Zakaia’n Isua a thleng ta: Isua thusawi avàng chuan Zakaia chu a phu zawk àwm e; a beisei âia nasain thil a thleng ta a ni. Eng mah sawi loin hmanhmawh takin theipui kûng aṭang chuan a lo chhuk a, a inah chuan Isua chu a chàwl ta a. Zakaia inah chuan Isua leh a zirtîrten tûkṭhuan an ei ta a ni ang. Zakaia ina Isua leh a zirtîrte an chàwl ta mai an hmuh chuan mipui chu an phun nãwi ta a, “Mi sual hnêna thleng tùrin a luh ták saw!” an ti a (Lk 19.7).

Mipui chuan anmahni sualna an hmu phal lo a; Zakaia sualna erawh chu an hmu lian larh larh hle! Palestina ram dung leh vãnga mi huat hlawh ber ina Isua a chàwl ta mai chu hriat thiam zawng a har bawk ang. Mahse ‘nat tinrênga nâte’ tidamtu Isuan Zakaia ‘nat rûkna’ chu a hmu vek a; chuvàngin a kal pèl a thei lo a, a hnênah chuan a thleng ngei tùr a ni.

Tûkṭhuan an ei lâi chuan eng thû nge an sawi kan hre lo. Zakaia inpuanna thu ngaihnawm tak kan hmuh erawh chu, “Ngâi teh Lalpa, ka sum zahve pachhiate hnênah ka pe ang a, tû thil eng pawh dik lo taka láksak ka lo neih chuan a lêt lî-in ka rùl leh ang,” a ti a ni. Zakaia sum chu a ta bil a ni ta lo; a zahve chu pachhiate ta tùr a ni ta! Chu bákah a thil lo tih tawhah khán tû thil pawh lo hlêp rû a nih chuan a lêt lî-a rùl tùrin a intiam ta bawk a. Hei hi a hnu lama a hlèp rûk palh chuan tihna ni loin chhiah a lo khawn tawhah khán tû thil pawh hlêp rû a nih chuan a lêt lî-a a rùlh tùr thû a sawi zâwk a ni. Jeriko harhna a thleng ta! Halelû-Yah!

Zakaia thu sawi hre phâk pachhiate chu làwmin an âu rual maithei; mahse chu lamah chuan Bible a ngâwi tlat a. Zakaia inpuanna erawh chu Luka’n a târ lang ṭha hle a, a ngawihpui phal lo. Dàn bákin Zakaia hi a inhuam a; a nun chu a inthlák ta dâwrh mai a ni. Dàn ang tak chuan miin mi dang thil dik lo taka a lák chuan a ngâia rulh bákah hmun ngâa ṭhena hmun khat a pêk belh tùr tih a ni (Lev 6.5). Beràm an rûk erawh chuan a lêt lî-in an rûl ang (Exod 22.1).

9. Ṭawngkam chhinchhiah tlák: Zakaia ṭawngkam chhinchhiah tlák tak pakhat chu, “Ngâi teh, Lalpa” a tih hi a ni. He ṭawngkam aṭang hian Zakaia’n Isua chu ‘Lalpa’ a ni tih a pawm a. Thlarauah chauh lo chuan miin Isua chu ‘Lalpa’ an ti thei lo. Eng hun lâi khán nge Zakaia’n Isua chu ‘Lalpa’ tih a lo pawm? Amah hmuh a duh êm êm chhan kha thil dang ni loin a nun dàn a ning tawh a; Nazareth tlangvál, mi bote zawngtu chu amah chhan chhuak tùrin a lo beisei daih tawh a ni ang. Tûnlái ṭawngin Zakaia’n Isua chu ‘Lal leh Chandamtu-ah’ a pawm ta a ni. A va ropui êm!

Isua chhànna pawh hi chhinchhiah tlák tak a ni bawk. “Vawiinah he inah hian chhandamna a lo thleng ta, ani pawh Abrahama fapa a ni si a. Mi bote zawnga chhandam tùrin Mihring Fapa hi a lo kal a ni rêng a ni,” a ti a (Lk 19.10). Pathian Fapa meuh khawvêlah mi bo zawnga lo kal chuan mi bo pakhat a hmu leh ta; vàna mite chu an va lâwm dâwn êm! Mi fel 99 sim tùr nei lote âi chuan mi sual pakhat sim chungah vàna mi an lâwm ṭhin zâwk si a (Lk 15.7).

10. Abrahama fapa a ni si: Zakaia chungchângah Isuan, “Ani pawh Abrahama fapa a ni si a,” a tih hi tisa leh thisena inthlah chhàwn lama Abrahama thlah a nihna lam a ni lo. “Abrahama chuan Pathian a ring a, a rinna chu a felnaah ruat a ni,” tih a nih kha (Gen 15.6; Rom 4.3; Gal 3.6; Jak 2.23). Rinnaa Abrahama fa a nihna kha Isua sawi záwk chu a ni.

Zakaia hming awmzia chu ‘mi fel, thianghlim’ tihna a nih kha; tûnah chuan a nun chuan a hming awmzia chu a lo ti dik ta a. Mi huat rawn hlawh Zakaia chu ‘Mifela’ a lo ni ta a; Abrahama ang bawkin Isua a rinna chu a felnaah ruat a ni ta. Hmàna a hming awmzia pu zo lo lutuk, mi zawng zawngin ‘mi sual’ an tih rawn huai huai Zakaia kha tûnah chuan ‘mi fel Zakaia’ dik tak a lo ni ta. A hming awmzia ang chiahin Isua a rinna chu a felnaah ruat a ni ta. Haleluia!

11. Tlâng kawmna: Mizoramah harhna a thleng zing hle. Amaherawhchu, harhna hian kan nun a khawih danglam zo tak tak lo em ni tih mai tùr a ni. Sualnain kan ram a chiah hneh êm êm a; thu dik âiin dâwt a lêng nasa a. “Dikna a fam ta!” tih mai tùr a ni. Zakaia hun hmasa lam ang maia ‘sum duh’ fuan khâwm, chiahpuam, khehpuam leh Burma kuhva phurh puam chuan min tuam vêl a. Sawrkar lamah lah sawisêl tùr a kuhin a kuh ṭûn a. Tûn dinhmuna Mizoram mamawh ber chu Jeriko harhna ang, thinlung leh chêt dàn zawng zawng tidanglam thei ‘harhna’ dik tak a ni. Chutiang chu eng tikah nge kan hmuh ang? A chhànna chu “Kan hre lo!” tih a ni.

Jeriko harhna thlen hnûa Zakaia chanchin chu kan hre zui tawh lo; lansarh tuma Isua zui a ni lo a, thil ṭha tiin Isua hnung chu a takin a zui ta zêl a ni ang. Hmànlai thu inhlan chhàwnah chuan Kaisari khaw Bishop-ah a ṭang tih a ni. ‘Mi sual Zakaia’ ni ṭhin, a hming awmzia ang chiaha ‘Mi fel Zakaia’ lo ni ta harhna ang hi kan mamawh tak chu a ni.