ISUA KRÂWS PUTSAKTU SIMONA KHA!

Bible-ah hian ‘Simona’ hming pû mi 9 kan hmu a; an zînga pakhat chu Isua krâws putsaktu, Kurini khuaa mi Simona kha a ni (Mt 27.32; Mk 15.21; Lk 23.26). He mi birû, Isuan chhãwk a ngaih lâi taka chhãwktu hi tu nge ni? Eng ang chhûngkua nge maw an nih le? A hming lo lanna awm chhun hi thil dang ni loin, Isua krâws a putsak thû vek a ni.

Krâws-a khen beh tùr chu an khen beh hmâin an vaw hrep ṭhin a. Bible-a kan hmuh angin Isua pawh an khen beh hmâin an vaw ve a; an vuak dàn chipchiar erawh chu ziak a ni lo. Juda-te dànah chuan vawi 40 âia tam invuak a thiang lo (Dt 25.1-3). Pilata khân Juda-te dàn kha a zàwm ve maithei a; Paula pawh khân 39 vuak a tuar a nih kha. Krâws kawng a zawh lâia chhâwk ngâi hial khawp a nih avàng hian Isua chu an vaw nasa hle a ni ang.

Rom-ho chuan krâws-a khen beh tùr chu kawng dungah sipai pali an vèntîr ṭhin a. A hma lama sipai pakhat kal chuan mi sual thi tùr an khen beh chhan thuziak a keng a. Sipai dangin ding lam, vei lam leh hnung lamah an kal hual ṭhin. Mi an khen beh tùr chuan a krâws put chu a tlûkpui chuan vêngtu sipai pakhat chuan a bul hnãia mi tû emaw dàrah a fei hmâwr phêk lamin a han vaw keuh ang a; chu mi chuan krâws chu a putsak tûr a ni. Hnial theih a ni lo.

Simona pawh hi chutianga Rom sipai pakhat vuak keuh lo dawngtu chu a ni a. A phu zawk ang a, “Engah kher kher nge sipai vuak phâka ka lo awm le âw?” a ti vawng vawng maithei a ni. Jerusalem tlângdung thlangta zâwka kawngkapui Genath Gate (Huan Kawngkâ) aṭanga khua lo lûtin Isua krâws kawng zawh lâi a hmuh chuan tû tak ni ang maw ti-a dingin a lo thlîr ve a ni phawt mai! Chutih lâi tak chuan Isuan krâws a tlûkpui ta si; a bula sipai pakhat chuan Simona dàrah chuan a fei hmáwrin a rawn vaw ta keuh mai a. Isua krâws a putsak a ngâi ta! Mi hãwkdák vànduai Simona chan chu le!

Kurini khua hi Africa rama awm a ni a; he khuaah hian Simona te chhûngkua chauh lo pawh Juda dang an awm ve ngei ang. Simona hi Kurini khuaa mi tih a nih kher avàng hian mi ṭhenkhat chuan Negro a nih an ring. Negro ni loin Juda mi ngei a ni zâwk ang; a hming hi Juda hming dik tak a ni. Juda a nih avàngin Kalhlên kût hmang tùrin Jerusalem-ah a lo kal a ni ang.

Rom sipai pakhatin Simona dàra a han vuak keuh tákah chuan ani chu a zãm chhe hlein a rinawm a; vànduai a inti hle bawk ang. A dam chhûnga vawi khat na nâ nâ, Jerusalem ngeia Kalhlên kût hman tumin ram hla tak aṭangin a lo thawk chhuak ve a; a vànduai asiamin mi sual thi tùr krâws a putsak a ngâi ta mauh mai si! “Engah kher kher nge Jerusalem-a Kalhlên kût hman ka lo tum le?” te pawh a ti maithei! An khaw lama hàw leh pawh a nghâkhlel tawh kher lo ang a; mipui zîngah chuan an khaw lam mi, a hmêlhriat an lo awm ve hlauh a nih phei chuan mi sual thi tùr krâws a putsak thû chu zêp theih a ni dâwn si lo. A hàw hunah mi chhaih duhdah leh nuihzat bûrah a ṭang mai ang tih pawh a hlau hlel lo ang.

Simona chanchin hi Bible-in a ûm zui ta hauh lo mai a! A chunga thil lo thleng Marka’n a ziak dànah chuan, “Thingtlâng lam aṭanga lo kal mi pakhat Simona, Kurini khaw mi Alexandara leh Rufa pa lo ding chu Isua krâws putsak tùrin an man a,” tih a ni (Mk 15.21). He thû hi a tãwi hle nâ a, thu chhuidawn zui dãwl tak a ni. Hetah hian Simona hi tu nge a nih sawi fiah nân a fapate pahnih hming hman a ni a. Alexandara hi Mizo Bible-ah ‘Alexandra’ tih a ni hlawm a; hei hi tih sual palh a ni ang. Alexandra chu hmeichhe hming a ni a; Simona fapa hi chu ‘Alexandara’ tih zâwk tùr a ni. Hei hi Greek New Testament-a ziah dàn a ni.

Simona chu a fapate pahnih hminga sawi fiah kher a nihna hian a fapate chu Kohhran hun hmasa lamah khân mi pawimawh tak leh mi hriat hlawh tham dinhmuna ding an ni ngei ang tih a rin theih a; an chanchin erawh chu a lang zui tam bîk lo. Thawnthu inhlan chhàwn aṭang mai lo chuan an chanchin hriat belh tùr a awm lo.

Simona khân hreh takin, hnial thei lo dinhmuna a din avàng chauhin Isua krâws kha a pu ta ni ngei tùr a ni; krâws a put lâi chuan a chungah Pathian hnathawh ropui tak a lo thleng a ni maithei! Chu vàng chuan Simona’n Isua chu a ngaihtuah zui ta zêl pawh a ni ang. Isua chanchin chu a chhui zui zêl ang a; a thih aṭanga ni thum nîa a thawh leh thûte pawh kha a lo hre ve zêl ang a. Pentikos Nî-a Jerusalem-a mipui 3,000 lâi, Isua ringtu hmasa zîngah khân a tel ve pawh a ni maithei a; Isua zârah thlamuanna mak tak a lo dawng ta a ni ang. Krâws a put lâia a zahna zawng zawngte kha krâws putsak theia a awm avàngin vànneihnaah a ngâi ta zâwk hial ni ngei tùr a ni.

An ram lama hàw leh a hrehna zawng zawng pawh Isua zârah hàw thuai thuai châkin a za zek zek zâwk pawh a ni mahná! Isua krâws a putsak nî, a tlàwmna nî anga a ngaih chu a ropuina nîah a lo chhiar ta zâwk ang a; zahna nî ni tùra a ngaih chu ni làwmawmah a lo chang ta hlauh a ni ang. Isua krâws a putsak thû sawi ngam en pawha a en loh chu titi tui berah a lo nei ta a ni ang. An ram lama a hàw leh chuan a nupui leh a fapate pahnih chu Isua chanchin hrilhin an chhûngkuain Isua ringtu an lo ni ta ang a; Alexandara leh Rufa phei chu Kohhran hmasa hunah khân mi langsàr tak an lo ni ta a ni ang. Simona chu mi vànduai vànnei a lo ni ta!

Isua thusawi pawimawh tak pakhat chu, “Tû pawhin mi zui a duh chuan, mahni hrehawm pawisa loin, ni tin a krâws pûin mi zui rawh se,” tih a nih kha (Lk 9.23). Isua krâws putpui dâwn lâi tak chuan zahthlâk angin a lang thei a; mualphothlâk pawh a tling ang. Mi endawng leh kamchhe tleuhna, fiamthu thawhna nih mai pawh awl tak a ni ang. Mahse, miin Isua zuina kawngah krâws a put chuan endawngtute hriat phâk lohah Pathian Thlarauin hna a thawk a; nun hlimna thurûk an nei hlauh zâwk ṭhin. Isua krâws put chu zahthlâk leh mualphothlâk, nuihzat hlawhna angin lang mah se, malsàwm dawnna hnâr a ni zâwk.

Krâws put chu thil nuam a ni tihna a ni lo. Isua ngei pawh khân nuam a ti bîk lo ang; pu lo thei lo dinhmuna a din avàngin a pû a ni mai. Isua khân kraws put awmzia hi a hre chiang hlein a rinawm. Isua chu kum 11 vêl a nih lâi khân an khua aṭanga hmàr thlang lam mêl 5 leka hla, khatih lâia Galili bial khawpui Sephoris chu Juda helhoin an beih avàngin Rom sipaiin mi tam tak krâws-ah an khêng bet a. Kawngpui dungah krâws hmuh tùr a tam hle a; Nazareth aṭanga Sephoris-a chi seh leia an kal chângin chûng krâws ding ṭâwl reng chu a hmu ṭhin ngei ang a; krâws bul ṭhutah chuan ruh rote pawh a awm rem rum ang. Chûng thil chu a hriat chian vàng pawh a ni maithei, amah zui tumte hnênah chuan, “Tû pawhin mi zui a duh chuan mahni inngaihtuah chang loin, ni tin a krâws pûin min zui rawh se,” a lo tih ni (Lk 9:23).

Alexandara leh Rufa: Simona fapa pahnihte chanchin hi Bible-ah a lang tam bîk lo; thawnthu lamah erawh chuan hmuh belh tùr a awm nual. Mahse chûng chu thu taka pawm vek chi a ni lo ang. Alexandara hming pû hi Thuthlung Tharah hian mi 5 lâi an awm a. Ṭhenkhat chu Isua zuitu ṭha tak an nih lâiin ṭhenkhat erawh chu Krista dotu an ni thung. Chanchin Ṭha hrila Paula te an zin chhuah ṭum hnihnaah khân Diana pathian betute avàngin Ephesi-ah buaina namên lo tak an tâwk a. Paula zinpui Gaia leh Aristarka chu an man a; mipui zînga Paula zuan luh a tum lahin an phal si lo. Chûng mipui sa hulh zîngah thu zâi zâptu chu Alexandara a ni (Tirh 19.33); ani chu Juda mi a nih avàngin mipui chuan a thû an ngâithla duh lo. He mi Alexandara hi mi thiam ṭhenkhat chuan Simona fapa kha a nih an ring a; a pa zârah Krista ringtu lo niin, hetih lâi hian Europe-ah Chanchin Ṭha hrilin a awm tawh a ni ang.

Rufa chanchin pawh hi Bible-ah a lang tam bîk lo a; a pa chungchâng ziahna bâka a hming lo lanna awm chhun chu Rom lehkhathawnah a ni (Rom 16.13). Paula’n Rom mite hnêna lehkha a thawn khân mi 27 hnênah chibai bûkna thû a thawn a; chûng zînga pahnih chu Rufa leh a nû an ni. Paula’n hetiang hian a ziak a, “Lalpaa thlan Rufa leh a nû, ka nû ni ve bawk kha chibai mi bûksak ang che u,” tiin (Rom 16.13). Chanchin Ṭha Marka ziakah chuan Simona kha Alexandara leh Rufa pa tih a ni kher a (Mk 15.21). Chanchin Ṭha Marka ziak hi Rom khuaa Kristiante tâna ziak a ni a. Chuvàngin Marka hian Rom khuaa ringtute zînga mi langsàr tak pahnih Alexandara leh Rufa chu an pa Simona sawi fiah nân a hmang a ni ang. Chutiang bawk chuan Paula’n Rom mite lehkha a thawnah hian Rufa leh a nû chu hmaih rûalah a ngâi lo a ni ang. Ephesi khuaa buaina an tawh lâia thu zâi zâptu Alexandara hnên aṭang khân anni nufa chanchin hi a hria a ni maithei; a nih loh leh khatih lâi khân anni nufa hi Ephesi khuaah an awm ve a ni maithei bawk. Chûng hun lâi chuan Rufa nû hian Paula chu duat takin a lo enkawl ṭhin a ni ang, “Ka nû ve bawk kha,” a tih kher avàng hian khawi lâi hmunah emaw chuan an inhre bel hle tawh tihna a ni ang. Paula’n Rom khua hi a la tlawh ngâi si lo a; khawi lâiah emaw Rufa te nufa nèn hian inhmêlhriatna ṭha tak an lo nei tawh chu a ni ngei ang.

Khâng hun lâi khân Juda-ten pèm an chîng hle a; Rufa te chhûngkua pawh Chanchin Ṭha avàngin emaw Africa aṭangin Europe-ah an lo pêm tawh a nih a rinawm a. Hun eng emawti chhûng chu Ephesi khuaah an awm a ni maithei. Rufa pa hi a hming sawi zui a awm tâk loh avàng hian khatih lâi khân a thi tawh a nih a rinawm a. Mahse, nu rinawm leh Kristian ṭha tak an neih avàngin an unau hi an vànnei hle a ni.

Paula’n Rufa chanchin a sawi hian, “Lalpaa thlan” a ti kher a; hei hian Kristiante zînga a lansarhzia a ti lang àwm e. Rom khua Kristiante zînga member satliah mai zawng a ni lo deuh ang. Chu vàng chuan Paula’n mi 27 chibai a bûk zîngah hmaih phal chi a ni lo.

Rufa nû, nu nih tling: Rufa nû hming hi kan hre lo ná a, hmeichhe fel tak zawng a ni phawt mai. Pathian rawngbâwltute pawh a duhsak ṭhin a ni ang, Paula meuhin “Ka nu,” tiin a ko hial a. Kan nèl zâwng takte an nih ngawt loh chuan mi nû ‘Ka nu’ tih ve ngawt thû a awm lo. Paula chuan Rufa nû chu ‘Ka nu’ a ti ve hmiah mai a; hei hi Paula kam ṭhat hrim hrim vàng niin a lang lo. Rufa nû chu hmeichhe ṭha, nu ṭha a ni a; mi chunga ṭhat chhuah ṭhin a nih avàngin Paula pawhin ‘Ka nu’ a ti ngam a ni. Rufa nû hi rawngbâwltu hmasate tân a hlu hle a ni. Mizo nu zîngah hian Rufa nu anga nu ṭha hi tam thei se a va làwmawm dâwn êm!

Isua krâws putsaktu Simona chhûngkaw chanchin hi Bible-ah lang tam lo mah se, a lanna awm chhun erawh chu a mâwiin a ropui a; belh chian an dãwl hle a ni. Mahni an insawi mâwi lo a; mi dangin an chanchin mâwi takin an sawi zâwk a ni. Chutianga mi dangin an chanchin an sawina ṭawngkam tlêm tê aṭang chuan mi eng ang nge an nih a hriat theih a, a chhuidawn belh theih bawk a. Thawnthu lamah an chanchin hmuh belh tùr a lo awm nèn; chûngte chu thutaka lâk vek chi ni lo mah se, mi ṭha an nih loh chuan thawnthu lamah pawh chanchin a mâwi ngawt thei lo ang.