Revd Chuauthuama

Guest writer

Revd Chuauthuama

MINISTER/ MLA THAR LÂK LUH KHA

Mizoram sawrkar thar Council of Minister-te lák luh kha Pathianni (16.12.2018) zàn inkhâwm bànah khân Zonet Zawlbûkah ngun takin ka lo thlîr ve a. Mizo ṭawnga an thutiam lehlin kha chu a ṭha táwk lo deuh a ni àwm e. Kristian State ti hiala insawi ṭhin kan nih laia Chief Minister leh Council of Minister-te oath of office leh oat of secrecy intiamna thûah khân ‘Pathianin hminga’ intiam loa Pathian awm ring lote intiamna thu an hmang zâwk tlat kha chu a zia lo deuh. Pathian thû chhiara ṭawngṭaina nèn bul an ṭan a, ‘Haleluyah Chorus’ sak a ni bawk si! An duh thlan rênga ring lo mite intiamna zâwk kha hmang nge an niha a buatsaihsaktute thiam loh ni ta ang? Mizo ṭawng chhiar kha an thiam táwk lo deuh bawk a; ‘inrêlbâwl’ tih kha lam dik an awm hauh lo nia!

December 18, 2018 (Thawhlehni)-ah MLA lák luh inkhâwm kha uluk takin ka lo thlîr ve leh a; MLA-ten ‘Pathian hmingin an intiam em’ tih ka lo chîk deuh bîk a. Pathian hminga intiam lo (I solemnly affirm’ ti kha) mi 7 an ni a; B.D. Chakma chuan “I solemnly affirm” a tih laiin Nihar Kanti Chakma erawh chuan, “I swear in the name of God” a ti ve tlat thung. Pathian hminga intiam loa “I solemnly affirm” ti zawngte chu MNF MLA-ah Zoramthanga, Tâwnluia, Lalchâmliana, Dr. R. Lalthangliana, Vànlalhlana (ZPM), Zodintluanga Râlte (Congress) leh B.D. Chakma (BJP) an ni. Thil mak tak pakhat chu hming bula Dr dah tûr nei ṭheuh ṭheuh ṭhenkhat Dr tih an ni a, ṭhenkhat tih an ni ve lo thung.

Cabinet Minister lák luh ni-a thil thar langsàr tak pakhat chu MKHC Chairman Rev. R. Lalhmingthangan ‘Pathian hnèna inhlanna’ hun a hmang kha a ni a; hemi hma lawkah khân MNF Office-ah amah bawk khân inhlanna hun serh a lo hmang tawh a. MNF sawrkar thar chuan kohhran belh bul a tum viau niin a lang thei a. Mizoram hi Kristian ram tih ṭhin kan ni a; chuvàngin kohhran ngaih pawimawh hi thil ṭûl ve tak a ni. MKHC hi kohhran pâwl (denominations) hrang hrang intêl khâwm a ni a; Mizoram Synod Moderator hi Chairman-ah an hmang zêl a. Hei hi kohhran pâwl danga mi ṭhenkhat lehkhabu ziakah sawi nàwina deuh a awm tawh avàngin sawrkar function-ah hian MKHC hruaitute zînga pâwl dangte pawh sàwm kual ni sela; Kohhran pakhata mi langsàr deuh bîk anga a lang kha pâwl ṭhenkhat tân thîk palh theih a ni mahná! Famkim lohna khawvêlah kan la chêng miau si a.

Dànin a phal angin Mizoram sawrkar tharah chuan Cabinet Minister 6 leh Minister of State 6 an awm a. Hêng minister bákah hian eng eng Chairman-ah emaw MLA dangte chu an la dah leh ngei ang a; mi lian chu an la pung leh ngei ang. Mizoram sawrkar thar hian inrenchem (auterity measures) hi kalpui nghál sela a ṭha hle ang; Minister-ten motor pawh kawl tam lo se. Anmahniin motor neih sa an nei tho hlawm ang a; chumi bákah chuan official motor pakhat kawl se a tâwk viau ang. A langchanga ropuina lam hi thlauh thlák ngam a pawimawh; Minister-te berin motor an kawl tam loh chuan sawrkar officer motor kawl tam deuh pawh tihtlèmsak an harsa lo ang. Entawn tláka an awm hmasak a ngai a ni. ‘Pawisa ṭhàm’ pawh chîng lo ngam sela.

M. Lalmanzualan facebook-a Minister hna chanpual siam dàn a rawn dem deuh kha dik chin a awm ve tlat. Term hmasaah khân MNF MLA-te kha an tlêm lulai êm chung pawhin Assembly House-ah an che ṭha viau vek a. An zînga mi, tûn inthlan pawha tling leh, mite pawhin an fak rawn, inzir peih tak mai, Assembly House-ah pawh a ṭha zâwnga nghal thiam tak, thiamna lamah pawh ‘engineer’ ngat Lalrinawma hi Minister ah dahin PWD chang se, sâpin ‘right man at the right post’ an tih ang chu a nih a rinawm. Chutih ahnehin Deputy Speaker ah an phûm bo daih dâwn ta bawk si!

Chutiang bawkin term hmasaa MLA zam ṭha tak, Assembly House-ah pawh a ṭha zâwnga nghal thiam tak bawk, Siaha MLA Dr K. Beichhua pawh hi Cabinet Minister puitling a nih êm loh pawhin Health & Family Welfare hi chang sela, ‘right man at the right post’ a ni ngei bawkin a rinawm. Siaha lama an sawi dàn phei chuan MNF hotupa hian Siaha Traffic Point-a a thusawiah ‘Cabinet leh Health Minister’ tûrin a lo tiam tawh an ti. Chhimtuipui district hian Cabinet Minister puitling neih ve hi a phû a ni. Hrisèlna lamah Chhimtuipui district hi Mizoramah a hniam ber an ni a; nausên leh nu thi pawh an tam ber. Dr K. Beichhua hi mi tlâwmngai, thiamna lama doctor, a zin veivah pah pawha damlo enkawla buai ṭhin, a ṭûl dàn anga operation pawh ti thei nghâl zêl mai hi Mizoram Health Minister nih a inhmeh ngawt ang.

WhatsApp thu pakhatah pawh Siaha lam vui thu a lian hle mai. “MP, VC leh MDC te la inthlang leh tûr kan ni a; MNF-in chhim lam aṭanga MLA an neih chhun ni ṭhin Dr K. Beichhua hi tûn anga en leh tih a nih chuan MNF hi chhim lamah tlin chu sawi loh a party pawh hi a bo hial dâwn niin a lang ta,” tih a ni hial mai. Dr K. Beichhua portfolio an pêk lah hi hmâna an hnâwl hnu P.P Thãwla an pêk chiah kha a lo ni lehzêl bawk si; an lung a âwi ngang lo a ni. Mi ṭhenkhatin engineer-in PWD chana, doctor-in Health & Family Welfare chan kher a ṭûl hlei nê0m; administration lamah an thiam bîk tihna a ni si lo an ti. Engineer/doctor ni ve lote pawhin an chan theih chuan anni tân chuan a inhmeh zâwk daih ang, ‘right man at the right post’ a ni zâwk si.

Thunãwi deuh pawh han zep tel ila. Lalchâmliana hi ram buai hma (1963-1965) khân Government Mizo High School-a ka classmate ṭhin a ni a; Cabinet Minister puitling a ni thei hi ka làwmpui hle. Mizo incheina tih mai theih tûrin a rawn inthuam a; mipuiin an làwm fû ni àwm tak a ni a, thla lákpui pawh a hlawh phian an ti. Ka sawi fo ṭhin chu Mizo mipa inthuamna tûr bîk hi siam chhuah a ngai; thangchhuah diar puanthãna tah, kawra thui hi Mizo mipa inthuamnaah kan ngai titih ta dêr mai a. Hetiang ni lo, a bîka siam (design) mawi tak nei ila, jacket leh kawrchungah te ṭhui theih ni sela. Chhim lam Mara unaute chuan hnam incheina bîk nalh tak an nei hlawm a; keini hmâr lama Mizo hlangte hian chutiang tak chu kan nei ve si lo. Sakhaw thila inhmuh khâwmnaah pawh hâk hrehawm lo tûr khawpa mawiin Mizo mipa incheina duan chhuah a ngai a ni. Central YMA hian design-tîr se tiin chanchinbûah vawi 2/3 ka ziak tawh a; an ngaihtuahna hian thangchhuah diar puanthãn kawra ṭhui bák a pêl si lo. Art & Culture changtu Minister Lalzirliana hian rawn ngaihtuah hrâm teh se. Kawr chauh ni loin ‘Mizo shawl’ tih theih tûr chi hnih chi thum design-tîr bawk sela.

Mi mala ka hriat loh, C. Lalrinsânga (s/o Dârûma) Lunglei Bazar Vênga mi pawh Minister a ni hi ka làwmpui e. Ani ka thur chhuah nalh bîk chhan a awm; kum 1967–1969 chhûng khân a pa nèn Tezpur Jail-ah kan tâng tlâng tawh a. Chutih lai chuan Dârûma kha upa lam a ni tawh; chuti chung chuan a invawng fel êm êm mai a. Tezpur Jail YMA khân mutbu fai ber làwmna ‘certificate’ an pe nghe nghe a; chu ‘certificate’ chu ka ziah a ni. Kum 1991–1993-a Lungleia Pro Pastor ka nih lai khân vawi khat chu Bazar Vêngah Dârûma nên chuan kan intâwk hlauh mai a. An inah min hruai phei a, thingrem mawnga a dah ṭhat ‘Mutbu fai ber certificate’ ka ziah ngei mai kha a han phawrh a; a hlut thiam hle mai. Chu mi fapa chu C. Lalrinsânga hi a ni tih ka hriatin ka lâwmpui hle a ni.

Thil pakhat han sawi leh hrãm ila. Chief Minister-in ‘lang tlang sawrkar’ an nih tûr thu a sawi kha a làwmawm; a takin lang tlang ngei bawk sela. Tûna sawrkar Minister zîngah hian kohhran pâwl (denominations) hrang hrang an awm a; an zîngah hian mahni kohhran hre bîk ràna thil tih chîng an awm lo tûrah ngai ila. Hmâna MNF-in sawrkar an siam khân mi chutiang chu an awm tawh a. School lamah pawh sawrkar aṭanga dawn tûr thil semah inthliarna a awm tawh ṭhin a, zirtîrtu posting & transfer-ahte pawh awmze nei taka thil tih a awm tawh a; an awmnaa an kohhran din hrãm an tum ṭhin kha a ni a. Khatianga thil tih kha chu tûn ṭumah hi chuan ‘tla fai’ vek rawh se. Chutiang thiltih chu a awm leh a nih chuan sawrkar hotupa berin ‘lang tlang sawrkar kan ni dâwn’ a ti bawk a, lang tlang takin rawn pho chhuah zêl a ni tawh ang. Minister chauh ni loin sawrkar officer thlengin hetiang tih chîng hi an awm a; chûng mite pawh chu fîmkhur rawh se. Vawi khat chu Padma Award chungchâng thil tih dàn ngaihvenin Home Department-ah ka kal a; chumi ṭuma officer pakhat thil min lo hrilh chuan ka thin a khei hle. Padma Award dawng tûr thlan thleng hian a khawihtu officer ṭhenkhat chuan an kohhran mi leh sa tân ṭan an khawh nasat thu a lo sawi a. Minister leh officer-te hi hetiang induhsak bîkna uchuak lakah fîmkhur tlâng rawh se.