EUTHANASIA or MERCY KILLING

Tûn ṭum chu Mizote tâna thil thar deuh han sawi ve thung ila. May 4, 1980 khân M.C. Daga (MP) chuan Lok Sabha-ah bill pakhat ‘The Mercy Killing Bill, 1980’ chu a pu lût a. Chu Bill chu Parliament-in lo pass ta sela, ramtuileilo leh natna tihdam theih tawh loh tuarten dàn angin an nunna an tihtâwptîr thei dâwn a ni. Kan thupui ‘euthanasia’ tih hi Grik thumal pahnih - eu (ṭha) leh thanatos (thihna) lák kawp a ni a; ‘thihna ṭha’ tihna a ni mai ang chu! Euthanasia hi thil thar dangdai tak a ni hran lo; tûnlai ṭawngkam ang deuha hman hmasak ber chu kum 1646-ah khân a ni. WEH Lecky (1838-1903) chuan euthanasia chu natna tuar tihtâwina angin a lo hrilh fiah a. Tûnlaia hman dàn berah chuan damloten an duh thu ngeiin an nunna tihtâwpsak dîl sela, chutiang taka tih dàn tùr sawina chu a ni ber. Kum 1935 khân England-ah Euthanasia Society an din a; kum 1969 khân Voluntary Euthanasia Society an ti ta a; society nung tak, euthanasia chungchânga ngaih dàn theh darh nasa tak a ni.

Tûnlaia euthanasia-in a tum ber chu miin natna tihdam theih loh ni-a ngaih vei ta sela, an duh thu emaw an chhûngte duh thu emaw-a an nunna tihtàwpsak mai phalsak theih dàn a ni a. Joseph Fletcher-an, “Khawngaihna avànga natna tihdam theih loh lak ata chhuahtîrna” tiin a hrilh fiah. Euthanasia chu chi thum: (1) voluntary euthanasia; (2) involuntary euthanasia leh(3) compulsory euthanasia tiin ṭhen theih a ni. Compulsory euthanasia chu Hitler-an mi â leh piangsual leh Juda-te a suat vak ang kha a ni a; euthanasia hming pu tlák pawh a ni lo.

Involuntary euthanasia chu damlo dam chhuak zo lo tùr, khâwla tihnun ringawt ni tawhte enkawlna sênso sâng si, chhûngkaw tân buaithlák tham ni ta sela, an phalnain damlo nunna chu tihtàwp mai tùr em ni ang tih a ni. Mi ṭhenkhat chu nikhaw hre lo (coma), nung chê chê chauh, khâwl hmanga kum tam tak tihnun an awm a; chûng mite chu khâwl hmanga tihnun reng tùr nge, khâwl chu sûta an nunna chu tihtàwpsak mai tùr tih chu chhàn har angreng tak, eng tikah emaw chuan kan chhàn ngei tùr a la ni mai thei.

Thomas Wood-a chuan involuntary euthanasia chu, “Kristian zirtîrna nèn a inkalh a ni” a ti bur mai. Mihring nunna hi Pathian pêk a ni a; mihringin mi dang nunna, an phalnain emaw, an phalna lo emaw pawhin an la tùr a ni lo hrim hrim. Chutianga mi nunna láksak chu thil sual lian tak a ni a; Pathian pawisawina namên lo tak a ni. Tuarna leh natnate hi chu a chhâwkna kan zawng tùr a ni ngei mai; mahse, chumi ti tùr chuan hmanrua eng pawh hman tùr tihna a ni lo. Natna chhâwk nân damdawi hmangin kan inchiu a, eng emaw avàngin an nunna chu a lo titâwi palh thei e; tum rênga mi nunna tihtàwp nâna chiu nèn chuan thil hrang daih a ni. Chuvàngin, damlo na tak an ni emaw, dam pângngai an ni emaw, damdawi lam thiamna hmang emaw hmang lo emaw pawhin mi nunna tihtàwp chu tualthat a ni tiin involuntary euthanasia dotuten ṭan an khawh tlat a ni.

Voluntary euthanasia-ah phei chuan inhnialna a nasa lehzual a. Thomas Wood-a bawkin, “Voluntary euthanasia chu Kristianna nèn a inkalh tlat a ni” a ti. Mihring hi ama nunna thûah thuneitu pumhlûm a ni lo a; a nunna chu a petu Pathian ta a ni. Mihringin a nunna vawn ṭhat leh tihsei chu a tihtùr a nih laiin, tihchhiat lama ṭan chu a tih tùr a ni lo. Natnate pawh hi a hrehawm hle a ni thei; thil ṭha lo ber erawh chu a ni chuang lo. A châng chuan thlarau lam ṭhan len nân thil pawimawh a ni thei. Chuvangin, tum rêng leh mahni duh thu ngeia nunna tihtàwptîr chu mahni inthahna, sual lian tak a ni tiin voluntary euthanasia dotuten ṭan an khawh a ni.

Stephen Reynolds-a chuan, voluntary euthanasia chu thu sâwm pêk pakhat, ‘Tual i that tùr a ni lo’ tih bawhchhiatnaah a ngai. Natna tuartuin a nunna tihtàwp a remti a nih chuan, mahni inthat a ni ang a; na tuartuin phalna a pêk avànga a nunna tihtàwpsaktu pawhin tualthat nihna a pumpelh bîk bawk hek lo ang. Na chhâwk nân damdawi pêk hi chu phal a ni a. Mahse, mi nunna tihtàwp nân emaw, tihtàwi nân emaw, damdawi eng pawh hman phalna ang chi Bible-ah sawina rêng a awm lo tiin voluntary euthanasia dotu theologian ṭhenkhat chu an ṭang tlat a ni. Reynolds-a chuan, “Tuarna hian Pathian remruatnaah awm chhan a nei a; chhan nei loin a awm ngai lo” a ti tawp mai bawk; chu bákah, “Natna tihdam theih loh tih leh ngawt ṭhin hi kan tih dàn tùr a ni lo; tihdam theih loh anga ngaih pawh a dam leh thei hlauh bawk a ni” a ti bawk.

Tûnah hian ram hrang 10-ah euthanasia hi an pawm tawh a; chûng ramte chu Netherlands (Holland), Belgium, Luxembourg, Switzerland, Germany, United States, Colombia, Albania leh Canada-te an ni. Euthanasia an pawm dàn erawh chu a inang vek lêm lo. Doctor-ten natna tihdam theih loh anga an ngaih emaw, nikhaw hre loa damlo kum tam tak awm tawhte emaw chu an chhûngte remtihna emawa an nun chhanna khâwl/damdawi tihtàwpsak an remti a ni ber mai. Euthanasia thu hi han chhui zau tákah chuan doctor-te pawhin a rûka tih châng an nei thei ang. Hmânah Aizâwlah pawh hian damlo na tak pakhat chu a nun chelh reina tùr damdawi pêk zêl kha an chhûngte zînga doctor pakhat chuan a ṭûl tawh lo tiin a khapsak a ni àwm e a; chutiang pawh chu euthanasia chi khat chu a ni ve mai lo’m ni? A nihna ang taka euthanasia hmang tùr erawh chuan Indian Parliament-in dàn chipchiar tak a pass a ngai ang.

Damdawi lam thiamna hi a sâng ta êm êm mai a; kumina tihdam theih lohte pawh hi nakkumah chuan tihdam theih a ni thei a. Chuvàngin, damlo tân hian beiseiawm lo dinhmuna ding anga inngaih hi a chi loh tiin a sawi theih bawk ang. Kawng lehlamah erawh chuan tûna natna lak ata chhuah duh tawhin, a ni ngei dâwn nge dâwn lo tih pawh hriat loh nakkum nghah kha thil fuh ber a ni lo thei a. Chumi nghah chhûnga na tuar zozai khân, a hnûah lo dam leh tehrêng pawh ni se, a man zo ang em tih chu ngaihtuah tham a ni bawk ang. Chuvàngin, ‘bei nge sei Rûn dung’ tih ang hrima nakkum lam daih nghah ngawt chu thil tih chi a ni ang em?

Theology lam aṭanga thlir chuan Pathian chu nunna petu a ni a, nunna tihtàwp lehna pawh chu ama thu a ni. Euthanasia chu Pathian in (temple of God) tihchhiatna ang a ni dâwn a; mihring nunna hi Pathian pêk a nih avàngin zah tùr a ni a, humhim tùr pawh a ni. Tuarna hi mihringte tân Pathian thil ruahman pakhat a ni ve rêng a; mihringte ṭhatna atân hmanraw pawimawh a ni thei a. Pathian thil rèl dànah tuarna hian hmun a luah ve tlat a; thlarau lam ṭhan nân a pawimawh thei bawk ang. Mizo nâwlpui hi chuan euthanasia hi kan la hmêlhriat lo ang a; doctor-te erawh hi chuan buai map map châng an nei ṭhinin a rinawm. Dàn ang taka euthanasia tih theih a ni lo chung hian tihdam hleih theih tawh loh tùra ngaih damlote chungah eng ang rilru nge kan put dâwn tih hi inbih chian a ngai ṭan viau tawh àwm e.