Revd Chuauthuama

Guest writer

Revd Chuauthuama

‘KA PU’ vs ‘Sir’

Hmân ni-ah ka Pachuaupui PL Lian­dinga’n “Kei hian tu tak ‘Sir’ ang i maw kumin chu’ tih thu Vànglaini (January 18, 2017)-ah khân ngaihnawm takin a ziak a. A thu ziak khai khâwm theih dân chu ‘Sir’ intih a nin thu a ni ber ang. Pachuau ṭheuh ṭheuh hi ngaih dàn insual kan nei leh ṭhin dâwn a lo ni! Kan â deuh bîk ni maw? PL Liandinga thu ziah khân thil hlui min ngaihtuah chhuahtîr nghâl a. Mizoram UT nih hlim khân sawrkar office-ah IV Grade-hoin an pute dàwr dàn an thiam tâwk lo a ni chêk ang, “Mizoram Home Guards-ah training rawh se” tiin sawrkarin thupêk a chhuah thut mai a; khatih laia IV Grade-ho khân an duh lo khawp mai. Mizoram Home Guards-in auh nawmnah a tawh lai, “Home Guard, i mawnga kha rûlhût” ti-a hmuhsit an hlawh lai kha a ni bawk si a, IV Grade-ho chuan tlàwmah an la a ni!

UT hna ṭau ṭetah khân MRHG District Commandant office-ah sawrkarin LDC-in min dah a; kan hotute tam ber kha sipai (officer) bâng an ni. Sipai inthununna hi a lo ṭha bawk a, MRHG office-a ka thawh chhûng khân kan hotute hnên aṭangin thil ṭha tam tak ka zir chhuak a; tûn thlenga ka nun kaihruaitu pawimawh tak a ni hlawm. MRHG Office ka chhuahsan dâwn hnaih lamah 1977 khân ka nau KL Liana pawhin a rawn zawm ve a; mahse kan kâa lût tûr duh zâwng inang ta lo chu kan inhnîm hnai vak lo. Kei aiin MRHG Office a chhuahsan hmasa leh ta zâwk nghe nghe a. Khatih laia kan hotupa DCG, Lt. Col. AK Rawlley-a ât sual zâr zoin khawngaihna tel loa a bàn zîngah a tel ve ta hlauh mai a; tûn dinhmun hi ni ta sela, ka naua hian zawhtê a ngiautîr loh pawhin zângkhua tal a bungbuttîr mai âwm asin!

Mizoram sawrkarin IV Garde-ho Home Guard training a pêk chhan ber chu an ngêng ve tlat zêl a, an pute zah taka koh dàn pawh an thiam lo tih kha a ni. Group D hruaituten Home Guards training neih chu hreh teh mah se sawrkar thupêk a ni miau si a; khatianga training an neih hnûah kha chuan pute dàwr dàn pawh an thiam sawt ang. Home Guards Office-ah chuan Guardmen-hoin hotute an dàwr rêng rêng hian ‘salute’ an pêk ṭhuai bákah hotute thusawi kârlakah zing tâwk takin, “Achha Sap, Ji Sap, Ji ha” tih hi a ri reng mai a; chutiang âw chu ngaihthlák zin tákah chuan ri mâwi tak a lo ni. Officer-hoin Commandant/ DCG an dàwr thãwmte kha ngaihthlák a nuam ṭhin; thuâwih thãwm bâk hriat tùr a awm lo, “Achha Sap, Ji Sap” tih hi kan bengah hian a ri tlut tlut reng mai a. Home Guards Office-ah chuan keini LDC mai mai pawhin ‘Sâp’ kan kai a nia; kaisâng chak ve tak kan ni! Kan ṭhianpa Rev. Sâpkaia ang êm erawh chuan kan sâp hlen ta lo a nih hi!

Mizoin inkoh dàn fel angreng tak kan nei a. Tûn hma keini naupan lai chuan han ti ve khanglâng ila, kan pute rual chu “Ka pu” kan ti a; kan pate rual chu “Ka pa” kan ti a; kan ûte rual chu “Ka u” kan ti mai ṭhin. Kan ûte rual an hming tela kan koh chuan “Ku Lian” kan ti ṭhin. Tûnah erawh chuan tute pawh hi “Ka pi/Ka pu” kan intih loh leh “Pi/Pu” tih kan kaitîr ta zêl a. Nula naupang tê, kum 20 pawh la tling lo pasal nei dêk dêk tawh chu ‘Pi’ an kai nghâl zêl a; an pasalte pawhin ‘Pu’ an kai nghâl zêl bawk. Pi/Pu tham loh hi kan inpi/pu zûr zut tawh mai zawng a nih hi! Chutih laiin mi ṭhenkhatin ‘Sir’ ti-a inkoh chu an lo helh viau lawi bawk si!

Han ti leh ṭhin ila, Sâpho chuan hming pathum thleng an nei a: First name, Second Name, Third Name tiin form tam takah dah khah tùr a awm ṭhin a. Keini ang hming pakhat chauh nei tân chuan khawi laiah tak ka hming hi ka dah dâwn ni maw tih mai tùr a ni a. Barclays Bank-a Credit Card ka dìl ve ṭum pawhin hming pathum dah khah tùr a ni si a; khawi berah nge ka hming ka dah ang tih ka hre thiam lo a; Second Name-ah ka’n dah thâwr mai a. Credit Card min rawn thawnna lehkha ipah chuan ‘Mr No First Name Chuauṭhuama’ tiin an rawn ziak nia! A lo thleng ve tho.

Mizo hian hming pakhat deuh chauh kan nei ṭhin a; tûnah erawh chuan ṭhangtharhoin hnam hming emaw Sâp hming (Christian Name) emaw an nei ta fur a; hmun thuma dah khah a ngaih pawhin harsatna a awm ve tawh lo. Hming hlâwm hnih chauh nei tân chuan First name leh Third Name-ah dah khah tùr a ni. Mi ṭhenkhat hnam hming emaw Sâp hming emaw nei ve lote pawh hming phel darh an awm ta nual: Lal Rinawma, Lalrin Mawia, etc. Khawchhak lam unaute khian hetianga hming lam khat zêl a hranga ziah an chîng a, a ṭha phian zâwk a lo ni: That Tin Lian; Ngûr Lian Khûm, etc. Kan ram hruaitute zîngah pawh hming phel darh an awm ták nual hi! Tûn hmaa inzirtîr dàn, ‘hming chu eng anga sei pawh ni se ziah zawm vek tùr’ tih kha chu kan zàwm ta lo a; zawm kher pawh a ṭûl lo; a hming putuin a ziah duh dàn kha zahsak mai tùr a ni.

Mi ṭhenkhatin ‘sâp hming’ neih hi an helh viau a; mahse helh ngawt tùr a ni bîk lo. Sâp hming tih pawh hi tam tak chu Bible aṭanga lák chhàwn a ni a, sâp-hoin an lo hmang hmasa a ni mai; ṭhenkhat chu Hebrai ṭawng aṭanga lák a ni a, ṭhenkhat chu Grik ṭawng aṭanga lo kal a ni. Miin phuah chhan awmze nei takin an phuah a ni thei a; chûng mite duh dàn chu lo helh ngawt chi a ni bîk lo ang. In hming kha tuten emaw helh ta viau sela, in lâwm bîk kher lo ang! Hmânah ka khawlai kal hi pa pakhatin min lo ko ding a; an fa hming atân Hebrai hming a duh thu a sawi a; ka hriat ang angin kan inhrilh a; a hmang zui êm ang chu maw. KṬP hian an chanchinbu hmingah Grik/Hebrai phuahsak tùrin min rawn ngên ṭhin a; eng emaw zât kan inphuahsak tawh. Thuhriltu rualhote pawhin sâp hming kai deuh lo chu an inphuah duh mang lo; an duh dàn a nih miau chuan a ṭha tho! Kohhran intawh khâwmna chi hrang hrang pawh - camping, campaign, crusade, conference, meet, etc., kan tih ták zêl hi!

PL Liandinga’n ‘Sir’ ti-a inkoh a helh viau pawh kha a ngaih dàn aṭang chuan a àwm tho a; chutih laiin ‘Ka pu’ tih aia ‘Sir’ tih hmang duh tlatte kha dem kher erawh chu a ṭûl chuang lo. ‘Ka pu’ tih chu lam hnih a ni a, ‘Sir’ tih chu lam khat a ni a, a lam a hahdam zâwk bawk a; kan sâp nial nual tho tawh hlawm bawk a, miin a hman duh na ná ná chuan lo ngaih theih loh ngawt tùr em maw ni dâwn le? Hei hian thil pakhat min ngaihtuah chhuahtîr a; hmân deuh lawk khân WhatsApp Group pakhat ‘Pastor-te Titi Hona’ huangah Pastor zînga ‘Sir’ ti-a inkoh chungchâng khel a ni tawh a. Pastor ṭhenkhatin ATC-a an hotute hluite tûn thlengin ‘Sir’ tiin an la ko a; chutianga inkoh chu Pastor ṭhenkhatin an helh a ni ber ang!

Inkoh dàn hi chu mi mal innêl dàn leh inzah thiam dàn azir a ni thui khawp mai. Kum 1972-a Middle School-a ka zirlai ṭhenkhat leh High School-a ka thawh lai (1978–1983)-a zirlaiten tûn thlengin ‘Sir’ min la ti a; ṭhenkhat chu Officer lian tak te, MZU-a Professor-te an ni. ‘Sir’ ti-a koh phû lo mah ila, an zahawm ka ti a, ka ngaisâng hlawm khawp mai. MRHG Office-a ka thawh laia Guardman pakhat, tûna Traffice Police zînga mi pawh hian a duty-naah min hmuh tawh chuan sipai chibai inbûk ngatin min ‘salute’ ṭhin. Kum 2006 PCI General Assembly (Mairang)-ah khân tûk khat chu ATC-a kan zirlai chhuak Pastor pakhatin “Sir, nizânah i mu tui em?” tiin hawihhâwm takin min lo bia a; a bula Pastor pakhat chuan, “Sir i la ti elo? Rawngbàwlpui ti ta che,” a lo ti a. “Ka pu” min ti se a ṭha tho; mahse kum li dâwn lai min koh ṭhin dàn a hmang zui kha dem tùrah ka ngai chuang lo. Nangni ni ta ula, chu mite pahnihah chuan tu zâwk nge in ngaihsàn zâwk ang?