ZOSIAMA PACHUAU (1943 – 2017)

Zosiama Pachuau nên khân eng tika inhria nge kan nih ka chhui chhuak zo ta lo. Zion Street-a Mankûnga ina cigarretes zuar, nu Ngailovi te dàwrah kan inhmu ṭhin a; chuta ṭang chuan kan innêl zui a ni ta ber àwm e. Amah kha mi huaisen tak a ni a; Vairêngte khuaa miten an thlamuanpui hle ṭhinin ka ring. Jungle Warfare Training-naa sipai officer lian, Colonel-te meuh pawh an dâra bêng thawk thawk ngam a ni a; Vairêngte mite tân chuan ‘chhan chhuaktu’ tih mai tùr a ni ang. Amah a palian bawk a, inchei nalh thek thawk mi a ni lo bawk a; zuam mai chi a ni lo! U Zosiama hian kei, nau anga a neih hi min ngaisâng ve teh tlat a; Vànglaini-a ka thu ziahte hi a dah ṭhat zêl thu min hrilh a; huai taka thudik ṭana ziak zêl tùrin min fuih ṭhin. Pathian thu pawh min rawn zâwt ṭhin bawk.

Zosiama Pachuau kha (a nau Vânhêla Pachuau nèn) mahni hminga ‘Pachuau’ tih dah ngam ngat a ni a; anni unau hma lamah ‘Ngûrchhâwnthanga Pachuau (IRS)’ tih a lo awm tawh a; mi dang an awm emaw ka hre lo. Pachuau hi Mizo hnam ṭha ni si, tûn hma chuan hminga telh duh an awm mang lo chauh ni loin naupangho chuan an zahpui deuh tlat ṭhin. Hmânlai Mizoin râl an manten Pachuau sâ an phun ṭhin; hnam dang sâ phun an vâng khawp ang. Pachuau-ah erawh chuan Mizoram khawchhak leh khawthlangah saphun an tam hle. Israel-te zîngah Juda chu hnam ṭha an ni a; Juda hnama saphun pawh an tam a; Kaleba pawh kha Juda saphun a ni (Num 13.6; 32.12). Zosiama Pachuau kha Pachuau hui khâwmtu a ni; Pachuau nih a zak lo a, a zawng chhuak a, a theihnaah a

ṭanpui ṭhin. Tûnah chuan ṭhangtharhoin Pachuau nih an zak ta lo; hming tâwpa ‘Pachuau’ dah an intihhmuh ta a; Zosiama Pachuau khân kawng a lo sât thui hle. Mizo zînga BA pass hmasa ber pahniha pakhat zâwk Lianhnûna kha Pachuau a ni. Hming bula P dah ringawt hi chu a chiang tâwk lo, ‘Rev.’ tih ang deuhin ṭâwm theitu (revenue/ revise/review, etc) apui an tam a, Paihte/ Pawih tihte nên ngaih pawlh a awl; ‘Revd’ tih ang ngata ṭâwmpuitu nei lo ‘Pachuau’ tih ngam chu ṭha ve tak a ni! U Zosiama Pachuau kha mi chutiang ngat chu a ni.

U Zosiama Pachuau kha fiamthu thawh hrát ve tak a ni. MBSE-ah Academic Officer a nih lai khân a office-ah ka lêng zeuh zeuh a; a titi a ngaihnawm thei hle. SCERT din a nih dâwn khân OSD hna kha a dîl ve a; fiamthuin heti hian zuk ti a, “Kei chu ka han interview ve mah ná ang a, min la duh lo ang; an ngam loh tùrah min ngai sá dâwn a. Ha sen hiam huamin ka lût ang a, ka han nuih khum vêl ang a; an thunun theih loh tùrah min ngai dâwn a! Chutah F. Lallûra hi fel thakin, beràmno hmêl hem lo ang maiin, thuâwih hmèl takin a lût zân zân thung ang a; ani hi chu thunun a awl ang tiin an zuam deuh ang a, an la mai ang,” tiin. A tling ta lo ngei rêng a; F. Lallûra chu SCERT OSD-ah a tling ta a nih kha!

Kum 1976-ah NEHU aṭanga BA (Distinction)-a ka pass khân min lâwmpui thiam êm êm a; min lawmpui nân Lianchhungi Books Store-a lehkhabu pakhat, ‘The Memoirs of Field Marshal the Viscount Montgomery of Alamein, K.G’ (Collins : London) chu min leisak a; Rs 400 man a ni, khatih lai kha chuan Rs 400 chu nêp lo tak a ni (Tûnah pawh Rs 400 chu ka nau KL Liana nupui man zât lawih a la ni reng!) Chu lehkhabu chu tûn thleng hian ka la nei a, ka roh hle a; German sipai hotu hmingthang Field Marshal Rommel-a hnehtu Field Marshal Montgomery-a chanchin chu a ngaihnawm chauh ni loin zir tûr a tam hle.

Mi mal thilah bawk han kai lût leh ṭhin ila. Minister a nih lai khân Aizâwl chhim lam khaw pakhatah KṬP Half Year Meet-ah Pathianni châmin thu sawi tùr ka ni a. Motor nei ve ta lo chu Taxi hire dâwn ila, ka kalna tùr KṬP khân a man an pêk tùr a ni si, an dinhmun ka ngaihtuahin ka khawngaih deuh a. Tih ngaihna ka hre lo chuan a tâwpah U Zosiama chu ka pun ta chawt mai a, “Min thlahtu tùr motor min pe teh,” tiin ka ngèn a. A motor chuan min va thlahtîr a, “I lo haw tùr rawn lam leh i ngai ang em?” min ti a, “Ngai lo, Bus-in ka lo hâw mai ang,” ka ti khanglâng a. Thawhṭanni-ah Bus-a ka hâw chu kan tâwt bawk si, “Ngai lo” ka lo ti ta mai kha ka inchhîr rum rum a ni.

Minister a nih lai bawkin vawi khat chu kan khua Bûkpuiah Sunday School training neihpui tùrin min rawn sâwm a; kalna tùr neih loh bawk chu ka tân a buaithlák leh ta. Tih ngaihna dang hre hek lo i, U Zosiama bawk chu ka pun leh ta a, “U Zosiam, kan khuaah Kohhranin Puitling Sunday School zirlai training neihpui tùr min rawn sâwm a; kan chhûngkuain kal kan duh ve bawk si, motor min ngaihtuahsak teh,” tiin ka ngên leh ta a. Ani chuan motor leh driver min rawn tumsak leh a; Bûkpuiah kan kal theih phah leh ta a ni. Hetiang hian a tih theih chinah chuan mi ṭanpui a inpeih reng a; a lakah hian pangchan lutuk palh a hlauhawm zâwkin ka hre hial!

Mi hriat ve lêm loh, Mizoram Presbyterian Kohhran leh Aizâwl Theological College-in a laka lâwm thu kan sawi mawlh mawlhna tùr thil pakhat ka’n phawrh ang e. ATC hmun thar, Durtlâng-a kan chhoh hlim khân khawharthlâk ve tak a ni. Vawi khat chu ATC Library-ah U Zosiama ka hmu hlawl mai a; remchànna leiin, “U Zosiam, Education Minister i ni bawk a, i discretionary fund aṭangin ATC-in Cable TV kan pawh theih nân sum min pe teh,” ka’n ti chawt mai a. A ngaihtuah vang vang a, “A dik thei dâwn em ni?” a ti a. Kei lah chuan, “Hei hmun fâl taka awm, tu khâw khâin an tlawh pawh loh kan ni a, ‘education purpose’ tiin min pe la, a rem a ni mai alâwm. Bible-ah a rem lohna tùr ka hmu lo,” ka’n ti leh a. “Kan la ngaihtuah dâwn nia,” tiin min chhâng a, kan inṭhen ta rih a.

Chumi kumah chuan June 15, YMA Day-ah Kolasib-ah a kal dâwn a, min rawn phone a, “Chuaua, Kolasib-ah ka kal dâwn a, in khua a ni ve tho bawk a, min rawn zui teh. Thusawi ka thiam si lo a, nangin thu i sawi dâwn nia,” a rawn ti a. Hnial ngam tùr ka ni lo, ka U Zosiama min sàwmna a ni tlat. U Zosiama khân min ring hle emaw ka tih laiin kei aia rin zâwk a nei tih ka hriat phah a, mahse ka haw lo; kei aia a rin zâwka chu ka tluk loh vâl a ni tih ka hre chiang si a. Kolasib kan pan lai chuan, “Cable TV pawhna man tùr pawisa min dîl kha ka hre reng a, ‘a dik thei dâwn em ni’ tiin Auva (Rev. Dr H. Vànlalauva) ka zâwt a; ani chuan ‘a dik lohna tùr a awm lo ang’ tiin min hrilh a. Kan hâw chhoh hunah ka pe ang che. Ka office-ah i lo kal dâwn nia,” a ti ta mai chu ka lâwm teh asin! Kan hâw hnûah chuan a office-ah ka va kal a, a PA hnênah chuan, “Kha, a mamawh ang chu lo pe rawh” a ti a; kan mamawh zât chu min lo pe ta a. Chu pawisa hmang chuan ATC-in LPS kan pawt ve thei ta a; min rawn thlun zawmsaktu chu Pachuau pachal bawk PC Lâwmsânga a ni. Tûn thlenga ATC-ah Cable TV ṭha taka an en theih ták chhan chu U Zosiama Pachuau khân kawng a lo sah kuak vàng a ni; ATC mai ni loin Mizoram Synod hian a lakah lâwm thu sawi tùr kan ni.

U Zosiama nèn kan inhmuh hnuhnun ber chu nikum November Zirtàwpni vawi thumna, ATC Day-ah khân a ni. College Day-ah ATC chuan College tâna sum lo thawh tawh, Rs 5000 aia tam pete chu tel tùrin a sâwm ṭhin a. ATC ka han thlen chuan U Zosiama’n min lo chibai a, “En teh Chuaua, nangmah avàngin College Day-ah min rawn sâwm ve ziah a, kumin chu ka lo kal ve a nih hi! A zahte pawh ka zak deuh roh a nia!” a lo ti a. Kei chuan, “Lo kal tûr i ni alâwm, a zahthlák awkawng lo. I dama i hman phawt chuan kal ziah rawh. Kan ṭhu dûn dawn nia,” ka ti a. ATC Quadrangle thlang lam, tlar hmasa ber dawttu sîr berah ka ṭhu a, ani’n min dawt a, a chhakah Rev. Dr C. Vànlalhruaia a ṭhu bawk a. Chutia kan ṭhut ho lai chuan a mobile phone camera-in kan thlate chu a láktîr vêl a. Kan bân hnu chuan, “Chuaua, hâwna tûr i nei em ni?” a ti a. Kei chuan, “Nei e, kan Kohhran Upa nèn kan lo kal a,” tiin ka chhâng a. Kha kha U Zosiama nèn kan inbiak hnuhnun ber a ni ta. Zosiama Pachuau, mi huaisen, mi tlâwmngai, mi ṭanpui peih mi, Pachuau hûi khâwmtu, Mizo pa tak kha a uiawm hle mai. Kan Pachuaupui a ni na vàng vàngin kan chhuang tak zet a ni.