KA KOLASIB ZIN KHA!

Zin chhan: CKṬP hruaituten KṬP 59th General Conference-a Thuhriltu ni tùrin min hnawn thlu ta si a; thupui ‘Tûnlái thil awmzia’ (Rom 13.11) sawi tùr ka ni. KṬP zînga han tãl tùr hi chuan ka upa ta deuh hlekin ka inhria a; ka insit khawp mai.

Inbuatsaihna: Ka thu sawi tùr chu ka theih ang táwkin ka inbuatsaih a. Computer-ah ka chhu chhuak dap a; CKṬP hruaitute khân sawi rei vak lo tùrin min beisei deuhin ka hria a; a sei lutuk hlauin ka paih ṭhen a. Ka paih ṭhen chu ka ui leh si a, ka ziah belh leh ṭhin.Vawi hnih vawi thum ka ziah hnûah pawh ka zo hlei thei lo. May 5, ka fanu Birthday theihnghilh ṭhak khawpin ka inbuatsaih a nih kha!

Kalkawng: May 7 dâr 8:30 (AM)-ah kan in aṭangin ka fanu nèn kan chhuak a; Sairâng-Khàmrâng kawng lamah kan kal. Buichali lei piaha Missionary-te Tlawng aṭanga an rawn chuan chhuahna hmun kan thlen chuan kum 2001-a Minister F. Malsàwman sawrkar in sak sá, Mizoram Synod-in la tùra min ngen kha ka hre chhuak zawk a; kan la ta lo kha kan tifuh ta zâwk ni tùrah ka ngâi.

Kolasib kan thleng: KṬP General Conference-a thlenna buaipuituten Diakkàwn Bialtu Pastor Rev. H. Zaṭhuama hnêna thleng tùrin min ruat a; ani hi kum 2019-a ka zuk dah ngheh kha a ni. A hnêna thleng loin kan inpui, Convent Road-a mi, kan unau zînga upa ber dawttu Rualkhûma inah kan invawm lût ta záwk a; he in hi kum 1963 aṭanga Kolasib-a ka awm ve hnûa ka chènna a ni. Nikumah ka ûte pathumin min boralsan a. Tûnah chuan kan upa ber dawttu Rualkhûma, kum 86 mi nèn chauh kan dam tawh a. Kan inpuia innghah ngei chu ka tán tih mákmawh a ni.

Mahni inpui ka hai ṭêp: Kolasib chu a lo ṭhang ve ta hle a; kan in kawngah pawh in a khat phei vek tawh a. Kan inpui kawta kan ding chu ka hai ṭêp a ni! A mak hran lo; mite chu an ṭhang nasa a, in ṭha tak tak a lo ding khep khup tawh a. Keini in ve, kum 1966 vêlah kha chuan Kolasib-a in ṭha páwla sawi ve kha tûnah chuan mi ṭha in kârah a inzep ve ṭêt chauh a ni!

Kan in chu ràngva in a ni ve a; a chhuat kha Ngiau thing, ka u Rualkhûman chàng lo tùra a rin dàn ang taka a zaitîr a ni. Mâm tih piah lama mâm táwka nawh, chumi ahnû hmanah Kolasib-a ka awm chuan kâr tin Mansion Polish-a a maka maka ka nawh tlêt ṭhin kha a ni a. Ram buai avàngin a nih dàn tùr dik takin ka û hian a sa zo hman lo a; sak zawh tak tak awm loin a chul ta a ni.

Kan in chheh vêl chu in hlîrin a lo khat tawh a; kan in piah hmàr lam, Catholic hmunte pawh tûn hmâ ngaihtuah chuan phuisui tak a ni tawh. Kan huan mawng kawr chu ka zuk thlîr a; ka nûin zànah chakãi meichher a zuk chhit ṭhin a. Kawr thui lo tê-ah chuan chakái lian ve tak, kut phah tiat dâwn dâwn hi sàwm chuang a man chuan chhûng tlai a tling dèr. Ka nu chuan kum 1973 November 18 khân chatuan ram min pansan ta a; a thih ni-a zànah Bâwngkàwn aṭanga truck lian hnunga chuanga kan insawh thlák bawp bawp hun kha hmànlái a chang ta! Ka nu ka ngái mang e!

January 31, 1967 zàn hrehawm kha: Dàn pângngâi têin zànah chuan tui angreng takin kan mû a. Kei chu a tûk lawka Jowai Multipurpose High School-a Class X zir chhunzawm tùra kal mai tùr ka ni. Aizâwl Saron Vênga ka ṭhianpa P. Vànluia (Paluia) chuan min rawn sâwm thla dâwn a; a hmâ hian Aizâwlah ka han zin a, ka ṭhianpa nèn chuan kal dàn tùr kan sawi fel vek tawh a, Diakkàwna lo nghák tùrin kan intiam a nih kha!

Kan mu tui dâwn chauh a; kan kawngkhàr an rawn kik ta dawt dawt mai a. Kawngká kan va hawn chuan sipai rual khat (Maharastra SRP) chuan kan in chu an lo hual vek mai a; an Subedar Kamle-a ho chuan sipai sâwm dâwn lâi chu kan in chhûngah an lo lût huk mai a; an duh duh an dap a. Ka u Rualkhûman Catholic Father typewriter a hawh, Underwood (Made in Canada), khâwl chhut ka zir mêkna pawh chu an la ta daih mai. A hnûah ‘jungle hide-out-a mi’ tiin chanchinbûah an chhuah vêl! Tezpur Jail-a ka tàn tawh hnûah AssamTribune-ah Haflong Monsignor-in ‘jungle hide-out-a mi’ a nih loh zia a rawn chhuah ve thung. Ka pa (Tawna) nèn, ka û Rualkhûma nèn chuan min man chu a ni ta mai a! Zàn thim lungngaihthlák, ka tum zawng zawng titlawlhtu chu a lo thleng ta a ni.

Khatih láia kan in kha Mansion Polish-a ka nawh tlêt zual lái tak a ni bawk a; min mantute pawh chu kan chhuat nãlah chuan an tawlh thlu ṭêp a ni. Kolasib-ah ni 4 zet min kawl hnûin ka pa chuan santèn a vei ták avàngin an chhuah a; keini unau erawh chu Aizâwl lamah min phur chho ta a. Kawng tluanin min mantu Subedar Kamle-a chuan MNF Commissioner man angah inngâiin sipai a tawh apiang hnênah “Commissioner ka man,” tiin intithei takin min rawn kâwk ziah a! MNF-a ka nih sàn lâi ber a ni àwm e! Zan khat pawh ramhnuaia riak ve lo ka ni chungin kum thum chê chê Tezpur Jail-ah ka zuk tàn phah ta a nih kha!

Lung hlui a lêng: January 4, 1970-ah kan in ka thleng leh chiah a, kum 3 ka tàn tlin lohna chu ni 27 chiah a ni! Kâr khat ka hahchawlh hnûah ka u Rualkhûma, ka chhuah hmá lawka Jail aṭanga chhuak ve bawk nèn chuan Jambira lui kam, Kolasib thlang lam mêl 6 vêla hlaah rampui ṭhiatin lo kan vât dùn a; rawnàl hung lian tak tak, pum 150 chuang awmna kan han ṭhiat kha chu hlauhawm ther ther tak a ni! Thla 2 zet kan vah dun hnûah kan duh táwk a; buh ṭin 15 tuh theihna tùr khawpa zau a ni.

Kan duh áiin lo hàl an rawt hmâ ta si a; kan lo chu a kàng ṭha vak lo. Ka û chu in lamah a inhlawh a ngâi a; kei erawh chuan rampui kàng ṭha vak lo mang chu ka khawh a. Ni kha a va sa ṭhin tak êm! Ni 10 zet mai dáikal thei loin ka awm a; zun lah chu a in vung vung mai bawk si. A khât tâwkin vau luiah ka zuk inchiah leh ringawt ṭhin. Damdawi te chu khawi lamah! Vàna rah ái pawhin a hla záwk daih!

Ni 10 zet dáikal thei ta lo chu lû a hai rum rum mai. Tih ngaihna awm hek lo le, mangan tàwpah vau-a sekhûpthûr kàng bãng chu ka zuk zawng khâwm a, vái hmarcha tê tài tam táwk nèn ka râwt a; tui ka leih a, a tui chu kaw ṭhuah nân ka’n hmang ta a nih kha! Kua zawng a ṭhuah ṭha duh na ngei mai a; dâikal erawh chu hrehawm tak a ni. Mawng hi a sat hian a sa huai huai mai a; vau luiah bawk mawng sá chiah dài tùrin tlàn thlák leh a ngâi! Khâng lâi kha hmànlái a chang ta. A nawm lêm loh nên, lung hlui a lêng ta záwk mah a nih hi!

Kan in ràl, chhim lam tlâng bâwka BDO Quarters ṭhin chu DC Bangla a lo ni tawh a. R.L.Thanzâwna BDO a nih lâi chuan a inah khân chanchinbu hlui ka han chhiar ṭhin a. Zoram Thupuan-a ‘By Mâmi Pa’ thu ziah kha ngaihnawm ka ti ṭhin teh a nia! Tu nge ‘By Mâmi Pa’ tih kha an inrinsiak laih laih ṭhin a; mi mal ni loin ṭhian zaho an nih ring tâwk an awm.

Kum 1973-ah khân Hmâr Arsi Editor R.K.Pautu kha ka pui zauh zauh a; chutih lâi chuan Hmâr Arsi chanchinbu-ah khân ‘By Mâmi Pa’ kha a lo lang leh hlawl mai a; a thu rawn sawi pakhat chu, “Hmâr Arsi pawh chhim lamah a chhuak ta!” tih a ni. R.K.Pautu hnênah khân, “By Mâmi Pa hi tu nge ni?” tiin ka zâwt a. Ani chuan, “R.Zuala a ni,” tiin min hrilh.

Pathianni zîngah chuan Project Vêng lamah ka va phei a; tûn hmâa Area Administrative Officer (AAO) office ṭhin kha ka va thlîr a. Kolasib-ah kha chuan AO satliah awm loin AAO ngat an dah bîk a; chu pawh IAS vâl ngat maw le! Eng vàngin nge AAO office chu ka va thlîr kher? Jambira lui kama lo ka neih kum khân ram riah phalna lák a ngái ṭhin a; khatih láia Kolasib AAO kha Assamese tlangvál hmêl ṭha, Bezbaruah, IAS a ni. Ani kha Gauhati University-ah pawh BA-a pakhatna a ni àwm e; a nupui kha Punjabi ni tain ka hria. Khum siam an duh a; ka û kha mistiri thiam bera ngaih a nih avàngin kan inah a lo kal a. Lo dàwrtu ka ni a; chuta ṭang chuan kan inhmêlhriat ta a. Ram riah phalna pawh awlsam tê-in min pe mai ṭhin. Jail táng chhuak hlim, Class IX pass chauh ni mah ila, Tezpur jail-a English hmang ṭhang kha ka ni ve khanglâng a; chuvàngin English-a dàwr kha nuam ka ti ve tlat!

May 8, 2022 Pathianni chhûnah khân khua a lum kher mai a; thu sawi lâia tui in hi ka ti ve ngâi lo. Chawhnu lama ka thu sawi tàwp dâwn lamah kha chuan ka dang a rêu titih hman a; ka âw pawh a ṭial hman deuh a ni. Ka thu sawi tùr paragraph tàwp ber kha ka kài tãwi ta ringawt a ni. Tlêmah tlêmah ka mualpho teuh hle!

Khatiang taka khaw lumah khân thlan a dîr zawih zawih reng bawk si; taksain tui a lo tlachham a. Chawhnu inkhâwm bànah khân ka mit a thim ta sulh mai a; ‘dehydration’ an tih hi ka nei a ni ta dêr mai a. Tûn thleng hian min la nghawng deuh nghe nghe a ni. Pathian zârah ka ṭha chhuak leh thuai êm ang chu! Kum 1990 August thlaa Jerusalem-a kan zir lâi khân khua a lum êm avàngin kan hotuten, “Ni khatah tui litre 2 tal in rawh u, chuti lo chu in dehydrate mai ang,” min tih ṭhin kha ka hre chhuak rum rum mai!

59th KṬP General Conference Banner-ah ka hming bula ‘Dr’ dah tel loh kha mi tam takin an ngaimawh a; WhatsApp-ah an sawi laih laih reng a. CKṬP General Secretary pawhin min rawn be hial a; kei erawh chuan, “An ziah dàn kha a ṭha táwk e; sum leh tha sênga siam ṭhat a ngâi lo,” ka lo ti a. ‘Revd’ ti loin ‘Rev.’ ti se chuan ka ngaimawh deuh záwk ang. A chhan chu Mizoram Synod-a ka thawh chhûnga ka Service Book-ah khân ‘Revd Chuauṭhuama’ tiin ka ziak a; ka Pension Certificate-ah pawh ‘Revd Chuauṭhuama’ tiin ziah a ni a; Synod Moderator Rev. Dr. H.Vànlalauva leh Synod Secretary Rev. K. Lalronghetan hming an ziah hnan thlap a ni.

Reverend kaih tàwi ‘Revd’ tih hi ‘Rev.’ tih âiin kum 92-in an hmang hmasa zâwk a. ‘Revd’ tih hi kum 1693-ah an hmang ṭan a; ‘Rev.’ tih chu kum 1785-ah an hmang ṭan chauh a ni. Kum 1926-ah khân Fowler’s Modern English Usage-ah chuan, “Reverend kaih tàwi chu ‘Revd’ a ni a; tûnah chuan ‘Rev.’ tiin an hmang tlângpui,” tiin ziah a ni (H.W. Fowler, Modern English Usage, 1926:502). Mizoram Synod-a Pastor zînga Moderator ni tawh ṭhah pathum chuan ‘Revd’ tih hi an hmang hlawm a: Revd R.Lalengkima, Revd Vànlalchhûnga leh Revd H.Lalchhanhima te an ni.