Guest writer
Revd Chuauthuama
SAWI HLAWH NIAS!
Tûnlaia sawi hlawh tak Nalanda Institute of Advance Studies (NIAS), Kolkata-a Mizo zirlaite chungchâng hian thil hlui min ngaihtuah chhuahtîr a. Kum 1973-ah khân chanchinbu (Times of India/ Ananda Bazaar Patrika)-ah Calcutta-a engineering college (overseer training-na) pakhat an rawn tàr chhuah chu Aizâwl vêng pakhata VCP fel takin a lo hmu fuh hlauh mai a. Khatih lai kha UT hlim chhàwn a ni a; Mizo Union sawrkar lai a ni. VCP khân Chief Minister va hmuin Calcutta-a engineering college hming pu ve pakhatah chuan a fapa leh a ṭhiante kaltîr a duh thu a va thlen a ni ngei ang, chanchinbûah zir tùr zawnna pawh chhuah loin awlsam angreng takin mi 5/6 vêl chu an thlang fel a, Calcutta-ah chuan an tîr chhuk ta mai a ni. Mahse an zuk thlen chuan chanchinbua chhuah ang chu a lo ni hauh lo mai. Principal ber pawh chu peon leh clerk hna a kawp vêl emaw ni? Zirlaiten MZP Hqrs-ah an buai dàn an rawn thlen a; sawrkarah zirlaite chhan chhuak tùrin kan ngên ta chawt mai a. Zirlai ṭhenkhat chu hmun dangah an insawn a, a ṭhenin zirna pângngai an zir chhunzawm a; chu engineering college phuah chawp aṭang an kal darh ta vek a.
India ramah chang lo pawh khawvêl hmun hrang hrangah zirna in phuah chawp, an inzawrhna thu chhuah aṭang ringawta thlîr chuan changtlung tak leh zirna hmun atâna îtawm tak ni âwm hi a awm nual. Han belh chian tákah erawh chuan a lem mai a lo ni ṭhin. Chuvàngin zirna hmun tùr thlan dâwn hian chhui chian hmasak zêl a ṭha ber. India rama mi a nih phei chuan zir chiang tùr intirh hmasak a ṭha ang; chutianga intirh chu thil harsa pawh a ni lo. NIAS (Kolkata) phei chu a bul lawk, hla lêm lo takah Mizoram House a awm reng a; chuta officer-te pawh zir chiang tùrin tirh mai theih an ni ang. Lo zir chiang hmasa sela chuan tûna buaina hi chu pumpelh theih ngei tùr a ni. Zir chian hmasak awm si loa chêng maktaduai tam tak sènna tùra zirlai dorzon thum dâwn lai tirh chu a finthlâk vak lo; a finthlák zâwnga ngai duh tân erawh chuan fin kherek vàng emaw ni chu âw tih mai palh mai a awl ang. Tute sum siam duh vàng emaw ni dâwn le ti-a ngai duh tân pawh chutianga ngaih mai theih tùr rawng a kai thei dâwn alâwm!
Zirna pêng hrang hrangah hian zirna tùr institution thlan duhtui hi thil pawimawh a ni ve hrim hrim. Pathian thu zirnate hlei hlei pawh hi duhtui a ngai. Kan zirna hmun hian kan thil pawm dàn min kaihruai thui hle a; chu chuan kan dam chhûng nun a nghawng thei. Pathian thu zirna phuah chawp tê tê pawh hi India ramah a tam mai a. Dimapur (Nagaland)-ah ringawt pawh theological college 30 zet a awm an ti. Mizoramah pawh eng eng theological college emaw ni a awm ták nual hi! India ramah kohhran belh tum leh si tân chuan Senate of Serampore College (University)-a affiliation nei lo institution-a zir hi chu a ṭha ber a tling lêm lo. Mi ṭhenkhatin Senate of Serampore College hnuaia zir hi âr chuka tui lo khawpin sawi chhe ṭhin mah se, India rama Pathian thu zirnaah na ná ná chuan a hrisêl ṭha ber zâwk a ni. Tûn hma aṭangin Mizoram Presbyterian Kohhranin first degree lák nân chuan Senate of Serampore College (University) hnuaiah a tîr ṭhin a; first degree lâk tawh hnûah chuan theological college dangah zirna sâng zâwk an chhunzawm leh a nih pawhin an ngaihtuahawm tawh lo. Theological college danga zir, a hnûa Senate of Serampore College (University) hnuaia zirna sâng zâwk chhunzawmte erawh chu an zirna hmasa khân an thluak a su hneh tawh a, an danglam hlei thei tawh ṭhin lo.
Sawi hlawh NIAS (Kolkata) hi internet aṭanga en chuan institution ropui ve tak emaw tih mai tùr chu a ni a; zirlaite class nei lai thlalákte han en pawhin a lem mai chu a ang lo thei rum rum a. Mahse ‘trick’ an hai thiam hle pawh a ni mai thei. An insawi dàn chuan international recognition te pawh an nei a; 100% job quarantee tih a ni nghe nghe. Eng ang pawhin insawi vul chûk mah se zir chian hmasak hi chu a ṭûl hrim hrim. LEIT hotu tharin an intirh lai khân tûn dinhmun hi chelh tawh ni sela chuan an intirh a rin loh thu a sawi khân thil a tichiang hle. Kolkata khawpuia awm ṭhang chuan thil awm dàn chu an hai lo tih a lang.Tûna NIAS (Kolkata)-a Mizo zirlaite chunga thil thleng hi a zia lo hle; an thil tawn hi a pawi chauh ni loin sawrkar mualphona a ni! Mualphoa inngaih nachâng sawrkar hian hre tak maw?
Vànglaini (22&23 January 2017) phêk hmasa bera tàr lan, RTI hmanga Labour, Employment and Industrial Training (LEIT) Dapartment SPIO-in zawhna hrang hrang a chhànna aṭang khân sum pêk chhuah thûah pawh thil dik lo lian tak a inphûm ang tih a rin theih a. Mizoram sawrkarin NIAS-a zir tùr thlan laia mawhphurhtu nia a ngaih mi pahnih khat chu a suspend tawh a; chumi bâk erawh chu eng nge a tih zui zêl keini ang laisen lungmãwl chuan kan hre pha lo. Khawvêl hmun dang, mihring rilru puitling deuh zâwkte chunga thil thleng ni ta sela, a hotu lawk ber berte tân chuan mawh la ngamin pute chhan nghák hrâm hrâm loin insaseng daihna tham a ni maw le! Mahse eng emawah tal hotu nih hi a nuam êm a nih dâwn hi, chutiang thãwm chu hriat tûr a awm tlat lo!
Sawi hlawh NIAS (Kolkata)-a zirlai tirh thûa lo lang ve, thil mak tak, sawi zui hlawh ve ta miah si lo a awm! RTI-a hmanga zawhna chhânna tâwp lamah khân MBOCWWB-in mi mal pali hnêna sum tam tham tak, maktaduai sâwm têl teh meuh a puktîr chungchâng kha a ni. Khatiang zât zât, maktaduai têla sum an lo pûk ringawt mai kha, an rûl leh nual tawh a nih pawhin dânin a phal em ni? An va nihlawh tehlul bîk êm! Eng atân nge an pûk? In sak nân nge, sumdàwn nân nge, chiahpuam atân? Sawrkar sum hman dik loh (khawi nge hawrrawppui ngatin âw!) ‘MISAPPROPRIATION’ lian turû takah kan lo ngai ve ringawt a. Khâng mite chungchâng khân ûm zui a hlawh ve ta miah lo mai hi engtizia nge? Khatiang ngaizam thei sawrkar nih kha ropuina em ni zâwk dâwn le? Sawrkar chêt dàn tùr kan lo thlîr reng e!