GRÊP SUAKA RAH Isa 5.1-7

Ka duh tak tân hla ka han sa teh ang,

A duat êm êm grêp huan hla chu:

“Ka duh tak chuan grêp huan a nei ta a,

Mual zam, lei ṭha tak hmunah chuan.

Thlûr a siam a, lung a chhar fâi a,

Grêp ṭha ber chî a phun a,

A lâiah chuan vèn bûk a sà a,

Grêp sàwr khur tùr a ker bawk a.

A rah hlàn a nghákhlel êm êm a,

A han rah chuan a suak hlîr a lo ni si a!

Jerusalem leh Judai ram mite u,

Ka grêp huan nèna kan inkâr thû hi

Han ngaihtuah ve teh u.

Ka tih tâk bâk hi ka grêp huanah

Eng nge ka tih leh chuan tawh ang?

Grep ṭha ngei lawh tumin ka thlîr reng a,

A suãk hlîrin a rah si hi!

Engtin nge ka tih dâwn,

ka sawisak dàn tùr chu,

Ka han hrilh ang che u,

A pal ka sãm ang a, ka tiram ang,

A lung palte ka tichhe vek ang a,

Ramsate chuan an chîl thlû ang.

Ka mà ang a, a ṭang ka sât no lo ang a,

A hmun ka thlo fâi hek lo ang.

Hnim hlîng nei leh hlo harin a khat ang a,

Chhûmte chu thû ka pe ang a,

Ruah rêng rêng ka sùrtîr tawh lo ang.”

Sipaihote LALPA huan chu

Israela chhûngte hi an ni a,

Judai ram mite chu duat taka

a phunte an ni.

Dik takin ro an rèl a beisei a,

Tual thah an chîng ta si!

Thil dik an tih a beisei a,

Mahse, manganga âu a hmu ṭeuh si!

(Isaia 5.1-7)

He hla hi Bible-a hla mâwi ber pâwla ngaih ni mah se, hla lungchhiatthlâk tak a ni lawi si. Mizo Bible (OV)-ah chuan hla anga dah a ni lo a; lehlin thar (CL)-ah erawh chuan hla anga dah a ni thung.

He hla hi grêp huan tehkhin thû, hla kal hmang zuia phuah a ni a. Zàwlnei Isaia khán buh seng kût lâiin Jerusalem mipuite hriat tùrin a sà a ni maithei! Temple-a mipui lo fuan khâwmte rilru la tak tùra sak a nih hmèl hle. ‘Ka duh tak’ tih hi ‘ṭhian’ tihna a ni a; he hlaa hian a ṭhianpa grêp huan buatsaih dàn, a tîr ata uluk taka a cheibàwl dàn, a tàwpa a beisei loh taka grêp SUAK-a a lo rah ták mai dàn chu hla thu mâwi takin a phuah a ni He hla tâwpah hian a ‘ṭhian’ chu tû dang ni loin ‘Sipaihote LALPA’ chu a lo ni a; grêp huan pawh chu tû dang ni bîk loin “ISRAEL-te’ an ni tih chiang takin a lo lang ta a ni.

Hlawhtling taka grêp huan siam tùr chuan thil 5 tih ngei ngei tùr a awm a; chûngte chu - (1) a hmun thlan fuh; (2) a lei buatsaih uluk; (3) grêp chi thlan uluk; (4) grêp huan vèn him; (5) grêp rah seng hun atâna inbuatsaihna ṭha neih láwk te a ni. He grêp huan tehkhin thu hla mâwi takah hian chutiang thil 5 chu ṭha taka hlen chhuah vek a ni.

(1) Mual zam, lei ṭha hmun chu grêp huan atân thlan a ni. Grêp chìnna tùr chuan lei ṭhatna hmun a ngâi a; chutiang hmun chu he grêp huan buatsaihtu hian a thlang a, mual zam ṭha tak, lei ṭha hmun ngei mai chu.

(2) A hmun thlan chu uluk takin a buatsaih a; grêp chìnna tùrin thlûr a siam thliah thluah a; lungte chu a chhar fâi kêlh a. Lung chhar fài hi Kanaan ramah chuan thil tih tùr zînga pawimawh ber pakhat a ni; tûn thlengin Israel ramah chuan hmun tinah lung a la tam êm êm a; thlai chìn nâna buatsaih dâwn chuan lung chhar fai hmasak a ngâi ṭhin.

Eng vànga Israel ramah lung tam êm êm nge a nih? Rabbi-te thawnthûah chuan Pathianin khaw­­vêl a siam lâi khân vàntirhkoh pakhat chu lei chunga lung sem rual tùrin ip lian tak, lung khat ṭûn mai chu kengin vàn sàngah a thlawhtîr a; vànduaithlák takin Kanaan ram chunga a thlawh lâi chuan a ip chu a ṭet ta huk mai a. Kanaan ramah chuan lung chu a tla ta ṭeuh mai a; tûn thlengin lung a tam phah a ni an ti!

(3) Chutianga grêp hmun tùr buatsaih peih a nih hnû chuan grêp chî thlan fîmkhur a ngâi hle a; grêp huan buatsaihtuten grêp chi ṭha ber ngei chìn an duh a, an thlang uluk hle ṭhin a ni. Hetah hian ‘grêp ṭha ber chi’ tihna Hebrai ṭawngah hian thumal pawimawh bîk tak mai hman a ni a, chu chu ‘soreq’ tih a ni. Grêp chi sawina pângngâi chu ‘gephen’ a ni a; hetah erawh hi chuan ‘gephen’ hmang loin ‘soreq’ a hmang tlat mai! A chhan eng nge ni ang? ‘Soreq’ awmzia chu ‘sen’ tihna a ni a; Israel rama grêp ṭha ber chi ‘soreq’ chu a rawng a mâwi bîk a; a hmin pawh a thlum tui bîk nghe nghe. Chutiang ‘soreq’ chu kum za tam tak chhûng chu Jerusalem thlang lamah an chîng ṭhin a; chumi bul hnãiah chuan chu grêp hmingthang tak châwi chuan ‘Soreq Valley’ phâi ruam pawh a awm nghe nghe a ni (Ror 16.4).

(4) Grêp huan chu a vêlin an hung a; a hung nân chuan lung te, ran ei duh loh tùr hnim hlîng nei emaw, hnim chi dang emaw an phun ṭhin. Grêp huan vènna tùrin grêp huan lâi takah chuan vèn bûk an sa bawk ṭhin. Grêp huan vêngtu hna ber chu grêp rah seng hmâ zawnga lo vèn him chu a ni.

(5) Grêp huan lai taka chinai lungpui lo toh lâwt chu an ker kua a; chu chu grêp rah sàwrna tùr a ni. Grêp sàwr khur chu pahnih an siam a; a chuanchung zâwka mi chu a lâu deuh a; chutah chuan grêp rah hmin chu dahin an chîl ṭhin. Grêp sàwr khur chuanhnuai zâwk chu thûk taka ker a ni thung a; a chuanchunga mi nèn inpawh tùrin grep tui luan kawr an siam a. Grêp sàwr khur chuanhnuai zâwkah chuan a tui fîm chu a tling khâwm ṭhin a ni.

Hêng zawng zawng hi tih zawh vek a nih hnûah chuan grêp huan neitupa thlîr ber chu a rah seng hun a ni. A grêp huan chu a buatsaih uluk bawk a; grêp rah ṭha tam tak seng tùr neih ngei a inring a. Chutianga a tih tawh ang lo liama grêp huan buatsaih ṭhat lehzual dàn chu a awm tawh chuang lo!

Chutah le, grêp rah seng a lo hun ta! Ngâi teh! A SUAK hlîrin a lo rah ta si! Chhe hei! A va’n vànduaithlák tehlul êm! Grêp huan neitupa chu lunghnûrin a ṭhu kun ta rùn mai! Engtin nge a tih ták ang?

Grêp huan neitupain a tih tùr a sawi hi a râpthlák teh asin! Grêp huan pal chu a sãm vek ang a; ramsaten an chîl thlu tawh ang. Grêp huan chu a mà ang a, a ṭang pawh a sât no hek lo ang. A hmun chu a thlo fâi tawh lo ang a; hnim hlîng nei leh hlo harin a khat tawh zâwk ang. Grêp chãwm tùrin a huan chungah chhûm a zìntîr tawh lo ang a; ruah rêng rêng pawh a sùrtîr tawh hek lo ang. A va’n râpthlák dâwn tak êm! Grêp huan chu a hluihlàwn tawh ang a; a ram vek ang!

He grêp huan tehkhin hla hian eng nge a entîr le? Grêp huan chu Isreal-te entîrna a ni. Abrahama aṭangin Pathianin hnam thlan ah a siam a; duat takin a enkawl a. Aigupta ramah kum 430 zet chu anmahni buatsaih nân hun a hmang a; chumi hnûah thlalèrah kum 40 chhung a buatsaih zui leh bawk a. Tichuan, ram tiamah a hruai lût ta kha a ni. Ramtiam chu an tân a thian fâi a; an hmêlmate pawh nasa takin a hnehtîr a. Kanaan ramah chuan Amah nèna lêng dùn tùrin a dah ta a ni.

Israel chhûngte hnêna a beisei chu rorêlna dik a ni a; mi tin inhmangaih tlâng tùr leh intluk tlâng thei ang bera awm tùrin a buatsaih a. Lal a pe a; lalte chu dik taka rorêl tùrin a beisei a. Mahse, tual thah an chîng ta si! Dik taka thil an tih a beisei a; mahse mi rethei âu râwl a ring tulh tulh si! Chu vàng chuan Pathianin Israel-a chhûngte chu a ma ta a. Hmàr lam lalram chu BC 721-ah Assuria-in a rawn la a; a rama mi awm thei zawng zawng chu Assuria ram hmun hrang hrangah a thawn darh a, Isreal-te chu ‘hnam sàwm bo’ tih an ni ta!

Kum 135 hnûah BC 586-ah Judai ram chu Babulon-in a rawn chhu chhe ve ta thung a; an hnam chanchina sawi nuam lo ber ‘Babulon sal tàn’ tih chu a lo thleng ve ta thung a ni. Kum 537 BC-ah sal tàng kîr leh mah se, Pathian an uiresan ṭhin avàngin an ding chhuak thei tak tak tawh lo. Hnam azawngah hian Israel-te tluka khawvêla darh nasa hi an awm lo ang tih tùrin tûn thlengin khawvêl hmun hrang hrangah Juda darhhote chu an la awm a; Israel ram thara awm âia a lêt fêa tam ram dangah an la awm a ni. Mizo zînga ṭhenkhat lahin ‘hnam sàwm bo’ zînga tel an lo chák tumhrang bawk a!

Israel-te dinhmun hi Mizote dàrthlalang a ni lo maw? Mizote hi he ramah hian Pathianin min lo hûng a. He rama lung tam tak anga ngaih tùr - hnam hrang leh lal hrang, chhim leh hmàr, chhak leh thlang indote chu tiboin, Missionary lo lûtte azarah ram râlmuangah min siam a. Kan chhak lamah Buddhist, thlang lamah Muslim, chhim lamah Buddhist leh Muslim, hmàr lamah Hindu leh Muslim-in min hual vêl a.

Ram râlmuang, tûn hmâ deuha tûte sawi dàn takah emaw Central sawrkar aṭanga ‘peace bonus’ dawng thei hial khawpa ram râlmuang, hmun hima chêng ṭhinte kha tûnah chuan rorèlna dik lo avàngin mi rethei âu thâwm a ring tual tual a. Diknaa rorèl kan beisei lâiin mi hausaten thubuai an nei hlei thei lo a; ram hruaitute thubuai, mipuiin “Hetah hi chuan thiam loh a chang ve tawh ngei ang.” tih tùra an lo thlìr ṭhinah lah chuan an thiam zaw lel zêl mai si!

Sakhaw thilah ni se, khawvêla harh zing ber, hlim nasa ber, zâi tam ber, lâm nasa ber, rau hrang hrang chang hnem ber, pâwl siper tamna ber, hnehna nun nei tawh ram, piangthar tamna ram kan ni. “Thlarau bo a vei lo” kan inti maw? Thlarau bo tawh lo, piangthar nawn awn awn tawh, nuna lang si lo vei hi a ngâi tawh zâwk a nih hi! Ram rorêltuten an pumpui tihlen belh zêl an duh a; an thlàm changkãng tluk pha loa chêng hi a tam zâwk kan ni! Mipui rilru lah dik hek suh; ‘compsensation hnam’ tih khawpa duhãm, dik lo taka zângna dawmna phût chîng kan ni. Kum 1960 vêla Thanpuii Páin ‘Kan Mizia’ tih a ziah, a thu tàwpna, “A suãk vek kan ni a; hmaithinghâwng vuah ṭheuh kan ni,” a tih khân kan tûnlâi nun hi a tichiang deuh ber mai àwm e! Grêp ṭha mî-a rah tùra beisei kha a SUAK-in kan rah ta si!