HMEITHAI HNEM NGAI AN TAM!

Hmân ni lawka ka thu ziah, “Fanute avàngin tar an mangang!’ (Vànglaini 25.2.2017) kha ziak ngei tûra min rawn ngêntu Aizâwl nû, kum upa sâwm rualte khân an lo chhiar ngei tûrah ka ngai a; engtiang takin ngai ang maw? An hnên aṭangin thu dawn lêt ka beisei hran lo. Chutih lai erawh chuan an zînga tel lo hmeithai, kum upa lam tawh eng emaw zâtin ka thu ziah avànga an làwm thu bákah la ziah belh leh tûrin min rawn ngên hial a; kâr hmasa Inrinni khân ka ziah leh ringin ring fãnin an lo chãng hial a lo ni a. Ka thu dawn lêt hrang hrang aṭangin hmeithai, kum lama upa tawhten an fate, a bîk takin an fanute duat an hlawh lo mai ni loin ṭawngkam chhe tak tak an dawng ṭhin tih ka hriat belh a ni. Mizo zia hi a lo va mak tawh tak êm tih mai loh chu sawi ngaihna dang a awm vak lo. Tûnah chuan chûng hmeithai retheite tân chuan ka thu ziah hmasak kha ka rawn tuihnih leh ta rãwih a ni.

‘Hmeiṭhai rethei’ ka tih hi sum leh pai lamah an rethei tihna a ni lo; ei leh in tûrah an harsa tihna lah a ni hek lo; chènna tûr in leh lo an nei ṭha tâwk lo tihna pawh a ni chuang lo. Hêng zawng zawng hi chu an pasalte nên an dam dun chhûng khân an nei vek a; an pasalte pawh officer lian an nih loh pawhin mi awm thei tak an ni a; in leh lo ṭha tak leh dam chhûng ei leh in tûr an hnutchhiahsak. Mahse ‘hmeithai rethei’ an ni tlat! Nupaa in leh lo an kut kawih ngeia an dinah chuan an fanute chu engthâwl tak leh him pialin an khawsa ve tho. An retheih dàn ber chu an fanuten an ngaihsak lo mai ni loin an tiduhdah a ni ber. ‘Tiduhdah’ tih pawh hi an bêng a, an vua a, an hrem tihna ni loin ngaihsak an phu angin an ngaihsak tâwk lo a, ngaihsak lo satliah mai pawh ni loin ṭawngkam chhe tak tak hmangin an ṭawng khum châmchî tihna a ni.

An fanute chu anmahni zâra puitling, ngaihtuahawm lo, lehkha thiam sâng tak leh hnathawh ṭha tak nei, sum leh pai, ei leh in, in leh lo lamah manganna tûr an nei lo. Nu leh pa thawh chhuah sa leh enkawlna zâra inchhek arbâwm thei chauh an ni zâwk. An nu leh paten an sèn têt lai aṭanga keh thei dawma an lo dawm, an ṭhiante nèn an inkawm nikhuaa ṭap chunga an lo hâw châng apiangin, “Mâmtê, eng vàngin nge i ṭah?” ti-a duat taka an lo thlem bàn tawh ṭhin kha an ni. Tûnah nute chu an pasalten an thihsan tawh a; an fanute nên an khawsa a. Fanu ṭhenkhat chu pasal nei, va ngam hlen ták loh avànga mahni in lama kîr lehte pawh an ni ang. Fanu ṭhenkhatte chu nula senior, hna ṭha tak thawh lai nei, pasal pawh mamawh loa inhria, lêng tar nih pawh hnial loa induh tâwk tak an ni ang. ‘Chawngkhûm dàn tlâng huat loh’ ti ila, mi chutiang chu tûnah hian tam tak an awm an ti! Mi chutiangho chuan an nûte, hmeithai dinhmuna ding, mi ngaih chuan khawvêl thilah ngaihtuahawm pawh ni lo, sawrkar hnathawk mi lian nupui lo ni tawhte chu a rûkin an tirûm tlawk tlawk a. An zah avàngin an dinhmun chu Pastor leh Kohhran Upate pawh an hrilh ngam lo; ṭhenkhatte phei chu Kohhran Hmeichhiaahte pawh a kûl a taiah an ṭang ang. An chhuah vahnaah chuan hlim der ṭhin mah se, ina an hàwn leh chuan ‘thim thuah hnih’ chhûngah an lût leh si ṭhin. An rilru a ná chauh a ni lo; an taksa pawhin a nat phah hial a ni. Eng vàng nge? A chhan dang a awm lo; an fanute enkawl dànin a zir loh vâng a lo ni!

Bible chuan nu leh pate chawimawi tûrin min zirtîr a. Kan thu ziah hmasakah khân ‘chawimawi’ awmzia ‘bûk tirit’ tihna a ni kan tih tawh kha. Nu leh pate bûk kan tihrih dâwn chuan kan thû aiin an thû a dingchang zâwk tûr a ni a; kan thu áwih loin an thû kan âwih tûr a ni. Tûnlai erawh chuan nu leh pa thu âwih tum lo, mahni thu duh, mahni lum luma lum, mahni thu chauh âwih an tam tual tual em maw ni chu tih tûr a ni ta. Tûna kan buaipui fanu sualho pawh hian nû leh pa thû an âwih lo tihna a ni. An pate thih hnûah pawh an nûte thu âwih zui chu an tih tûr dik tak a la ni zêl asin maw le!

Nû leh pa chawimawi chu Thusâwm Pêkah rau rau pawh tiam nei - dam reina a ni. Dam reina tih hi taksaa dam reina chauh ni loin nu leh pa an zah thiam avànga an chanchin ngaihnawm chu an thih hnûah pawh mi sawi zui a tling a; Abela ang mai khân thih tawh hnûin thu an la sawi ta fo tihna a ni. Abela kha a thihin kum eng zât nge a nih kan hre lo a, mahse a dam rei lo; a chanchin kan hmuh leh a thih chanchin a inzui nghâl a ni mai. Mahse mi ṭha a nih avàngin a chanchin chu a thih tawh hnû, tûn thleng pawhin kan la sawi ta zêl a nih hi. Abela anga thih tawh hnûa chanchin ngaihnawm sawi zui tlák neih duh fanuten nû leh pate hmangaih leh duat taka enkawl tûr a ni. Chutianga enkawl chu nû leh paten an lo hmangaih hmasakna an chhân lêtna a ni; hmangaihna dawn chhân lêt nachâng hre lo chu mi â a nih êm loh pawh mi sual an ni hrim hrim ang!

Thuthlung Hluiah hmeithaite chu ‘mi rethei’ zînga telh an ni. Hmeithai chhan chi hrang hrang a awm thei a. Natna avàngin an pasalte an thi a ni mai thei. Indonaah mipa puitling tawh phawt chu an thawk chhuak a; râlin nupui nei tawh an thliar chuan loh avàngin hmeithai an tam phah. Chûngte avàng chu a ni mah ná, Thuthlung Hluiah hmeithaite chu a bîka enkawl ngai, dim leh duat ngai, khawtlâng pawhin ngai pawimawh tùrin Pathianin thu a pe. Chutiang chuan Pathianin hmeithaite chu a ngaihsak a; hmeithai tihretheih chu Pathianin khandaihin a tihlum dâwn (Exod 22.22-24). Heta ‘khandaih’ tih hi thîra siam khandaih a ni kher lo ang; an chungah thil ṭha lo Pathianin a thlentîr dâwn tihna a ni. Pathian ngaihsak leh hriat bîk hlawhte hi an fanuten an lo hmuhsit leh tihduhdah ngawt tûr a ni lo.

Nu leh pa thû âwih hi a pawimawh hrim hrim tih ṭhangtharho hian hre mawlh teh se. Naupangte pawhin nû leh pate thû âwih sela; nula leh tlangvâlte pawhin nû leh pate thu âwih zui zêl sela. Kan lo upat deuh deuh pawhin nû leh pate thu kan âwih zêl tûr a ni. Hei hi Pathian thu zirtîr dàn a ni a. Thuthlung Hlui thu ang takin kengkawh dâwn ila, nû leh pa thu âwih lo, ânchhe lawhtu phei chu tihhlum ngei tûr an ni (Exod 21. 17). Naupangte, nula leh tlangvâlte u, in nu leh pate chunga ṭha lo taka in tih chuan in lo upat hunah chutiang bawk chuan in faten in chungah an la ti ve ang. Hei hi in tân vaukhânna (warning) daw ngai lo tûr chu a ni. Fîmkhur ula, nu leh pate chawimawiin zah tak leh duat takin enkawl rawh u. Fanu sualho pawh khân he thu hi lo hre mawlh teh se!

Pathianni kal ta (4.3.2017) zànah khân kan Pastor-in kan biak inah thû a sawi a; a lènna in pakhata banga thu ziak tàr thla a lák thu leh an bangah pawh a tàr ve tawh thu a sawi a. Chu thu ziak chu ka dîl a, WhatsApp-in min rawn thawn a. Kan sawi lai hi a pui thei ang tih ringin ka rawn dah chhãwng a ni. In tin bangah tàr ni se, a va duhawm dâwn êm!

“Ka tar hun chuann ka vànglai ang kha ka nih dâwn tawh loh avàngin hriatthiamna thûk tak leh dawhtheihna nèn min enkawl ang che.

Berh chep leh sawngnâwi taka ka ei ka in hunin min ten mai lo la. I naupan berh chep laia i chaw ei tûr ka sãwngbàwlsak ṭhin che kha khawngaihin han hre reng ṭhin ang che.

Thu pângngai leh sawi hnu sawi nawn chhên hunin ka thusawi lai min namnùlsak mai loin ka sawi tâwp thleng min ngaithla hrâm ṭhin ang che. I naupan laia zân mut dâwna thawnthu hrilh hnû ning mai loa ka hrilh nawn fo ṭhin che kha han hre reng ang che.

Mahnia ka inbual theih loh hun, puitû ka mamawh hunin mawng zâng takin min pui ṭhin ang che. I naupan laia lawm pah hau paha ka bual ṭhin che kha hre reng ang che.

Tûnlai khawvêl thara bungraw thar (thil thar) tam tak ka hriat thiam ve loh pawhin min nuihsawh mai lo la. I naupan laia “Eng vàng nge?” tia i zawhna zawng zawng dawhthei taka ka chhàn ṭhin che kha hre reng ang che.

Rilru duh ang taksain a zawm theih loh hun, tha chak lo tak chunga khawlai ka lêng vêl min hmuh hunin, i bân thahrui chak tak mai khân min kai ṭhin ang che; kal chhet chhet i zir laia kal dàn ka zirtîr ṭhin che kha hre reng ang che.

A ni tèla ka lo tar hunin min lungngaihpui mai loin, min hre thiamin min hnêm fo zâwk ang che. Hring nun kawng fel taka i zawh theih nân kawng dik ka kawhhmuh ṭhin che ang bawk khân ka hun hnuhnung ka zawh mêk lai hian ka bulah min ṭanpuitu ni ang che.”