TÛNLAI THIL AWMZIA

KṬP General Conference-ah ‘Tûnlai thil awmzia’ tih kan sawi a. Mi ṭhenkhat chekin a ngeih lo deuh a; an law bawrh bawrh emaw ni? Thil thar kan sawi lêm lo. Ni tina kan hmuh leh hriat ṭhan, tùte pawhin an sawi ṭhin, tlàn paha chhiar theiha kawngpui dunga intâr chu kan sawi nawn mai chauh a ni. A helhate chuan lo helh awk awk pawh ni se, a mawh lo e; an sa huat a khawih a ni ve mai! A hua hua phûngin seh!

MIZO NGEI CS KAN DUH KAN TI LEH TA!

Lalnunmâwia Chuaungo-in CIC hna a zawm dâwn khân he thû hi a ri hlat a nih kha! Isaia’n, “Ka ngaihtuahte hi i ngaihtuahte a ni si lo va,” (Isa 55.8) a tih ang deuh khân Central sawrkar chuan Mizo ni lo, Dr. Renu Sharma (IAS 1988) a rawn dah ta mauh si! Kan ram hruaitu ber thusawi ṭhenkhat, “Ka Cabinet member-ten English an thiam ṭha tâwk lo; Hindi phei chu an thiam lo,” a tih kha India ram chanchinbu hrang hrangah a chhuak chuai chuai a; tûn thlengin internet-ah chhiar tùr a la awm. CM chuan, “I have been an NDA partner from the beginning up to this time. While many of the states are changing themselves from one alliance group to another, I am the only one in the whole of the North-East states, who have been a faithful partner of the NDA team from the beginning up to this time. I, therefore, believe, that I deserve a special favour and consideration for the faithful friendship with NDA,” ti meuha a ziah pawhin Central sawrkarin Dr. Renu Sharma chu Mizoram CS ah a rawn dah ta tho si!

Mizote hian Mizo IAS officer ngei mai, fel tak, huaisen tak, Minister te kaihbû ang maia vir muai muai lo tùr Chief Secretary neih kan duh vek ang; mahse, tûnah chuan mi chutiang chu vàna rah ang deuhin an vâng pharh mai. CS ni thei khawpa Mizo IAS senior chu pakhat chiah kan nei; mahse, AGMUT cadre a nih loh avàngin inter-cadre transfer tih a ngâi ang a, ni hnih khata lehlàn mai chi a ni lo ang.

Mizorama Vai IAS officer rawn awmte hi hetah an chhûngte duhsaka buaipui tùr nei ve lêm lo an ni a; dik taka hna thawh an duh a, tûte emaw tân chuan an hnawksak deuh ni àwm taka sawi thãwm a awm zauh ṭhin. Dr. Renu Sharma pawh hi chutiang deuha sawi chu a awm hman leh tawh tlat! Tute emaw chuan hnawksakah an ngâi leh tawh a ni mahnâ!

NGO-CC-in CS Dr Renu Sharma office kái tùr dan an tum hi mipuiin an thlàwp loh nasatzia chu social media aṭangin a lang chiang hle. Mi pakhatin mipui ngaih dàn a lákah phei kha chuan 91%-in an ‘support’ lo a nih kha! India ramah kan hmãi a mãwk phah leh ta a ni záwk mah. Mi pakhat chuan WhatsApp-ah, “Chief Secretary dan tum pâwl hruaitu zîngah khân zirtîrtu an awm nual emaw ni, an dan tum ang IAS chher chhuak tùra ṭhahnemngâi taka class la zâwk atân an îtawm mang e,” a tih hi a dik khawp mai!

CHAMPHAI LEH HNAHLAN UAIN:

Hei hi tûnlai titi lãr ber pakhat a ni a; mi tam takin ṭûl hawt loah kohhran an dem nghâl ringawt zêl bawk a. Mizoram Synod-in Sakramen-a kan hman Tincture Cardamom sawisêl bawrh bawrh tâwk an awm. Sakramen uain ah Champhai uain hmangtu kohhran an inchhîr lo ang bawkin Mizoram Synod chuan Tincture Cardamom kan hman hi kan la inchhîr rih bîk chuang lo. Synod Inkhâwmpuiah Sakramen uain kan hman thlák rawtna hi a lo lût tawh a; Rev.Lalngûrauva khân a rawn sawi fiah a; thlák kan duh ta lo a nih kha. Hnahlàn uain hman rawtna pawh a lo lût tawh; Synod inkhâwmpuiin a pawm lo a nih kha. Inkhâwmpuiin ṭûl a tih chuan Tincture Cardamom kher lo pawh hman hun a la awm mahná! Uain lei nâna Synod budget hi hausakpui tham vak a ni lo; kum 2022-23-ah hian chêng nuai 72 chauh a ni. Dumlui-a chakái farm siamna sum âiin a tam deuh hret chauh a ni.

Mi ṭhenkhatin Tincture Cardamom ṭhat tâwk lohzia an rawn ziahte pawh social media-ah kan lo hmu a; hmânah mi pakhatin chanchinbûah a rawn ziak chiam tawh bawk. Mizoram Synod-in Sakramen-a kan hman dànah hi chuan ṭhat loh phah emaw, nat phah emaw, tû mah kan la hre lo; chutih ahnêkin Sakramen chan lai là láa natna dam phah mi tam tak an awm tawh záwk a ni. Sakramen atâna kan hman dàn hi natpui tham pawh a nih a rinawm lêm loh! Mi thiamte pawh khân Sakramen atâna kan pawlh dal tawh hnû hi khâwlah enfiah ngat se, natna tham eng mah an hmuh a rinawm loh!

Mi ṭhenkhatin, “Israel rama zinte chu châw an ei apiangin uain an rawn chhawp a; Mizorama an lo hàwn hnûah uain an haw leh hnuhnawh si,” tih lam hawiin thû an theh darh bawk. Ka âwih chiah lo! Kum 1990 August thla chhûng zawng Israel ram dung leh vãng fangin kan vâk vêl a; kum 1998-ah Jerusalem-ah ni 8 ka châm leh bawk a. Châw kan eina khawiah mah uain an rawn chhawp ngawt ngâi lo. Chaw einaah miin an lam (order) loh napui chu an rawn chhawp ngâi lo. Hei hi Israel ram chauh pawh ni loin khawvêl ram dàn a ni. Israel rama uain in khelh khelh chuan an ‘order’ tihna a ni mai!

KṬP General Conference-ah pawha kan sawi zauh tawh ang khân Hnahlàna grep an hmuh chhuah hlim khân chanchinbu-ah ‘khawvêla grep ṭha ber chi’ (Bangalore Blue?) tiin an rawn chhuah a; tûn hnûah erawh hi chuan a rah ei tlák loh, uain siamna atân chauha tlák an ti leh lawi si! A mak dangdãi zãn zãn mang tak e!

Thil pakhat, sawrkar pawhin hma lákna lian tham a neih dâwna a ngaihtuah chian ṭhin tùr a awm. Khawchhak grep emaw, palm oil emaw, chakâi farm emaw, thil dang eng pawh, mau thlengin, sawrkarin a chîngtute a chhawmdãwl dâwn a nih chuan, nikhaw reia a nghawng tùr chîk taka ngaihtuah láwk a ṭûl. Ngaihtuah lâwk loa thâwka phita phûrpui nghâl chiam hi nakinah nghawng ṭha lo tak a nei thei a ni. Palm oil chungchângah pawh mi tam tak chu an buai dèr tawh a ni lo’m ni? Hnahlàn leh Champhaia winery siam nâna bank aṭanga loan lo pe ṭhintu pakhat chuan tûn hnûa thil awm dàn a thlir lêt hian a inchhîr thû a sawi. Sawrkar pawhin thil a tih dâwn hian ngun takin khuareia a nghawng tùr ngaihtuah hmasa ṭhin rawh se!

Hnahlàn leh Champhai uain pawh Mizoram sawrkarin a bul a lo tumsak tawh anga lo ṭhang lian zêl a ni ngei ang tih a lang reng a. MNF sawrkar hmasaah khân lo ngaihtuah chiang sela, uain siamna atân báka lák tlák loh kha chu lo phùrpui hluai lo se ṭha mai záwk tùr a ni! Tûnah sawrkarin zu khapna dàn a kalpui mêk a; chutih kârah chuan Hnahlàn leh Champhai uain hi zalèn taka zawrh a nih chuan zu khapna dàn hnuaiah zu chi khat zawrh a phal tihna a ni tho tho! Chuvàngin thil inkalh hlãwm hlak a ni!

Beer chi hrang hrangah hian zû (alcohol) tel zât a inang lo a; a tlângpuiin 5% hnuai lam hret emaw, 5% âia sâng hret emaw a ni tih chu internet aṭangin kan hre ve thei a. Beer pawh hi mi’n a in tam chuan a ruihpui thei tho. Hnahlàn leh Champhai uain-a alcohol tel zât hi 11% niin an sawi. A siamtute phei chuan alcohol 12-13%-a tihsàn an duh ta hlei hlei an ti a; chutiang a nih chuan a inte chuan in satliah loin ruihpui ngei an tum ang. Ruih cháka in an ni dâwn tlat alâwm; ruih chák lo se, khawiah mah an induh lo ang!

Politician-te pawh hian thil an ‘support’ an sawi hian a nghawng tùr lehlam kha ngaihtuah tel ṭhin teh se. Chuti loa a pãwng a taka ‘support’ vû tûk ringawt kha an political career pawhin a tuar thei ang. Hnahlàn leh Champhai uain hi kan tungding zêl dâwn a nih chuan alcohol a pài tihtlèm a ngâi dâwn lo’m ni? Chu chu a chîngtuten an duh lo bur! A chîngtute pawhin ngaihtuah chiang sela; chhûngkaw sâng khat pawh tling loin Mizo mipui hrài ruihna tùr siam chhuah chiam chu a dik bîk dâwn em ni? Mipuia nghawng ṭha lo a neih theih dàn tùr chu ngaihtuah thleng ve hrãm rawh se! Alcohol a pài tihtlèm a nih loh vêk chuan Mizorama hralh phal loh tùr uain siam sela; chuti chung pawh chuan kan mizia enin Mizoramah zawrh rûk a awm thoin a rinawm a; chu erawh chu sawrkarin vèn dàn ngaihtuah tùrah ngâi ila.

Mi rinawm tak hnên aṭanga thu kan dawn dàn chuan Hnahlànah chhûngkaw eng emaw zâtin grep uain an siam nghawng ṭha lo an hmuh aṭangin an grep hmun an hluihlàwn tawh tih a ni. Hmàn ni-a grêp chîngtute inkoh khâwmah pawh khân chhûngkaw 260 aṭangin 120 vêl chauh an tel a ni àwm e. Grep chîngtute ṭhenkhat hian an politicise a; hei hian nghawng ṭha lo tak a nei thei dâwn niin a lang. Kum eng emawti kal taah khân Hnahlàn khaw pa sawi ka hriat chu grep uain an in aṭangin pum lam sawisêl an tam a ti. Tûnah pawh pum lam sawisêl an tam tih hi thu dik tak a ni a; Hnahlànah chuan pum damdawi an kawl sup mai an ti! Chu chauh chu ni loin hmeichhe zu in an tam phah tih a ni bawk a; chu chuan nghawng dang ṭha lo tak pawh a nei zêl lo ang tih tu nge sawi thei?

MKHC pawh Hnahlàn leh Champhai uain siam chungchângah hian ngâwi ringawt loin an uain siam alcohol pai zât tihniam tùr tal hian nawr záwk teh se! Grep uain siamtute pawh hian an thiltih hi bànsan dàwn mah se, engah nge an lungngaih êm êm? Millionaire nih theihna tùr thil thar tam tak kan hriat chhuah leh tawh kha! Tihdam theih loh thluaka sum lût tam lutuk tùr hi nasa taka vèn a ngâi ta zâwk a nih hi!

KUHVA PHURH PUAM:

Kuhva phurh puam chungchâng sawi ve leh lawk ang. Burma kuhva kan ti tak ná a, a hriaten an sawi dàn chuan Burma chhak lam ram kuhva a tam zâwk a ni àwm e. Manipur-a mi rinawm tak pakhatin min rawn hrilh dàn chuan, “Manipur kal tlanga an rawn phurh luh ṭhin kha helhoin chhiah an la nasa lutuk a; Mizoram lamah an rawn tlânchhia a nih kha,” a ti.

Kuhva phurh puam hi CYMA khân a ngaimawh hle khân kan hria a. Sihhmuiah gate siam tùrin sawrkar a nawr a; gate chu an siam ta ngei a. Chutih lâi chuan Zuangtui lamah kuhva phur motor an tlân thei tho a; hei hi a hmutute ngeiin min rawn hrilh a ni. CYMA chuan zir chiang tùr a din a; an zir chianna a lo chhuah meuh chuan, “Myanmar aṭanga kuhva phurh chu dàn anga kalpui ni se, kan ṭhat tlànna a ni záwk ang,” tih lam an hawi ta daih a. Central sawrkar-in a khap na ná ná, dàn anga kalpui tùra rawt ták daih chu thil intu lo tak a ni!

Hachhek tlângdung chauh ni loin Mizorama kuhva chîngtute chuan Myanmar aṭanga kuhva rawn phurh luhin an eizawnna a nghawng chhiat dàn tùr an hmu thiam vek a. CYMA pawh hian Mizoram chhûng ngeia kuhva chîngtute ṭhat tlànna tùr hi ngaihtuah záwk àwm tak a ni. Zir chianna an neih hnûa kuhva phurh puam lam hawia ṭan an khawh titih ta mai hi, “A mak mang e!” tih hla ang deuh kha a ni. Mi tam tak rilrûah ‘zawhna’ eng emaw tak a awn nghâl. David Sailo tih dàn takah ngaih te pawh a ṭha lo rum rum alâwm! Mizoram sawrkar leh CYMA pawh hian ram dang aṭanga lâk luh kuhva phùrpui chiam âi chuan Mizoram chhûng ngeia kuhva chîngtute ṭhatpui tùr hi ngaihsak záwk teh se.

AAP DIN AN TUM MAW?

Mi ṭhenkhatin Mizoramah AAP din an sawi mâwi thar a ni àwm e; hei hi thil ṭûl lo tak a ni. Ka hre sual em âw? Hmânah khân AAP hi tuten emaw an din tituai tawh a; a ṭaiṭãm leh ta zâwk em ni kha? Delhi-ah AAP sawrkar a che ṭha a, a làwmawm hle. Punjab-ah AAP sawrkar a ding thar a; ṭha takin kal rawh se. Manik Sarkar-a kha CPM a ni a; Nitish Kumar-a chu JD a ni a; Mamta Baneriji chu TMC a ni a; Kejriwal-a chu AAP a ni. An party hming thuhmun lo mah se, a mihringin an zir chuan an state tân an thawk ṭha thei vek! Chuvàngin, Mizorama AAP lo din ve kher chu a ṭûl lo. Tûna AAP din tumtute hi party danga mite ang bawkin mahni ṭânghma hâi tum an ni lo ang tih tu nge sawi thei? Mi chutiang hnên aṭang chuan sawrkar ṭha kan beisei ngam dáwn em ni?

Hmânah Janata Dal a ding tawh. Tûnah khawiah nge? Janata Dal din tirh khân an President chu Bangalore-ah a lo zin a; Bombay-a kal zêl a tum a. UTC-a BD ka zir lai a ni a; Bus ticket ka va lákpui a. Bangalore-ah khân ‘Janata Travels’ a lo awm a; a hming ‘Janata’ tih chuan a ko ta riau ni maw, ani pek chuan, “Hei hi kan lam ta,” tiin ticket a lei phah a nih chu! Ram buai lai min hriat chhuahtîr nghâl zawk a. Ram buai lâi khân thlawhna lo thlâwk apiang, “Kan lam ta” tih hun a awm kha; a màwl theih haih haih ṭhin khawp mai! “Kan lam ta” thlawhna khân min bomb hrep lawi chu a nih si kha!

Mizoramah hian AAP din kher loin kan ram siam ṭha thiam tùr mi ṭha leh mi dik an awm ngei ang; chûngho chu rawn pên chhuak se a tâwk mai. Vai pâwl din belh leh kher a ngâi lo; tûna Vai páwl awm sá mah tih tawh nák alâi a!

MI CM KAN AWH A PUNG:

Punjab CM chuan a Minister pakhat hlemhlê a bàn a; chutiang ti ngam CM chu kan awt leh tawh! Huiha! Haryana CM hlui chu hlemhlêtna a lo tih tawh avàngin thiam loh chantîr a ni bawk a; chutiang rorêltu huaisen chu awt záwk tùr kan ni! Kan ramah chuan CM an ni emaw, MLA an ni emaw, thubuai nei mah se, thiam an chang zêl! Zàwlnei Amosa hun lâi ang mai kha kan ni ta! A tê apiangin thiam loh an chang a; a lian apiang an fihlimtîr zêl si! Hahthlákin! Social media-a an rawn tùr chhuah kawngpui dîpa in sak te hi en teh u! Inthlan leh chu âw, mi duhãm, thluaka sum lût tawhho hi engtin nge kan tih dâwn? Mipui hi i fing tawh teh ang u.