MIZOTE LEH COVID-19

Covid-19 hripui léng chuan khawvél a tuam chhuak hneh ta hle mai; tûnah chuan thlen loh aram pawh a nei ta lo a. Ni tin a vei hmuh chhuah an pung zél a, thihpui táwk lah an tam tial tial; tûnah chuan he hripui vei hi maktaduai aiin an tam ta. A makin a rápthlák mang e! India ram chu a vei tam lamah 32-na a ni ta a; India aia vei tam záwk ṭhin Pakistan a lehpèl ta tlat mai. Engati teh thut nge India ramah Covid-19 vei an tam ták? 

Delhi khawpui Nizamuddin-a Muslim páwl pakhat intawh khâwmnaa telte khân an kal darh hnûah hmun hrang hrangah an pu darh a ni tih hmuh chhuah a ni a; inkhàrkhip tùra tih laia inhmu khâwm lo awm lui tlat kha eng ang takin nge kan tuar belh zêl dâwn hriat a ni ta lo. South Korea-ah chuan kohhran pakhat inkhâwm lui tlat te khân an pu darh niin an sawi a. Tûnah chuan Israel rama Ultra Orthodox Juda-te chu thu âwih loah an ṭang a; an buaipui khawp mai bawk. USA-a Mizo pakhatin WhatsApp group pakhata a rawn sawi dàn chuan New York khawpuia a darh chak chhan pawh Juda-ho an ni àwm e. 

Mizoramah kohhran inkhâwm kalpui chí a ni ta bík lo a; mi ṭhenkhat chu an rûm ngal ngal a, “Pathian biak inkhâwm ém han ngam loh chu!” an ti a. Kan ngam lo a ni lo a, inkhâwm hun a ni rih lo a nih hi. Inkhâwm rih loh hi thlarau mi lohna pawh a ni hek lo. Hetih hun hi kohhranin sawrkar thû kan âwih hun tùr dik tak a ni. He hripui léng hi puipunnaah a darh chak bík a; Mizoramah tûna a vei awm chhun bákah hian darh palh ta hlauh sela, kan buai tùrzia mai chu, sawiin a siak lo ang. Mizoram sawrkárin theih tàwp chhuaha a bei chung pawhin damdàwia inenkawlna lamah kan changtlung táwk rih lo. Tuar nasa thei tak kan ni ang.

Covid-19 chungcháng sawrkarin a hmachhawn dàn leh thil a tih vél dànah Mizoram sawrkar a fakawm hle. A bíkin Health Department an ṭang nasa a; an dinhmun phák táwkah a lehpek awm chuang lo khawpin an bei a; fak an phû tak zet a ni. Healh Minister viak ṭha tak maiin vei tak têin Covid-19 hripui hi a vei a, a beihna kawngah pawh ṭan a la nasa a; mi mal tak pawhin fak a phû. Tha thlah loin beidawng lo leh rilru hnual hauh loin bei zél rawh se.

Minister dang leh MLA-te pawh an fakawm vek mai. Keini ang mahni ina taptawm taka awm chuan an chét dàn zawng zawng kan hre kîlh kêlh lo; mahse theih tàwp an chhuah tláng tih a lang. Supply Minister-in ṭan a la nasa hle te hi a ropuiin a fakawm hle a ni. MLA-ho pawh an bial ṭheuhah an ṭang hlawm a; tûn ang hun hi politician-ten mipui an hmangaihzia an lantír hun tùr dik tak chu a ni.

Sawrkar hnathawkte pawh an fakawm vek mai. A lian lamah han hrût ila, Chief Secretary fel tak mai, India ram state liana tawn hriat ngah tak kan nei hlauh mai a. Ani kaihhruaina hnuaiah fel takin thil an rél a; officer lian dangten ṭhahnem ngai takin an ṭàwiàwm bawk a. Hetiang taka ṭanrualna kárah chuan kan do hi kan hneh ngei ang, “Ṭanrual hi chakna” a ni si a. Officer lian ni pha lo, anmahni puitu driver leh peon thlengin thapui an thawh hlawm a. Tûn ang tluka Mizo ṭan rual hun hi a awm khát hle ang. Mizoin ‘tlàwmngaihna’ kan tih pawh hi tûn ang hun atân tak hian a ni dáwn lo’m ni tih ang maiin theih patàwpin an ṭang kawh vek niin a lang. Hei tak hi Mizo nih nawmna chu a ni ang.

Hetih kârah hian sawrkar thil tih ṭhat achunga party mal thil tih ṭhat anga ngaia lo infak chiam tum hi thil ṭûl lo tak a ni thung. Tûn ang hunah chuan eng party pawh sawrkar se, theih tàwp an chhuah vek ang tih chu tláng hriat a ni a; chutih lai erawh chuan a mihring azirin an theihna leh thiamna chu a inchen lo thei hle bawk ang. Mizoramah hian party hrang hrang hian an hruaitute thil tih emaw sawrkar thil tih emaw faka thu chhuah siam hi an chíng riau mai a; thil ṭha tih hi chu kan hmu tláng thei vek. Infak uchuak kher erawh a ṭûl ber lo. Ram changkãngah hetianga infak uchuak hi an chìn ve àwm pawh kan hre lèm lo.

Chutiang deuh bawk chuan opposition lama mi pawhin tûn ang hunah chuan mipui nâwlpui hriata sawrkar dem chiam chiam hi tih loh a ṭha. Nakin hun ṭha her chhuah hunahte chuan an duh leh la inbei leh rawh se. Tûn ang hun khirh tak tawh lai mék hi chuan rawtna awmze nei nèna sawrkar hi fuih chí a ni záwk. Mi dem hman a ni rih lo tih hriat a ṭha. Mahni ṭan hmun siam nâna eng emaw lo tih phét tum loh tùr a ni.

Mizoramah chuan inkhàrkhip chungchángah India ram hmun dang aiin kan ti ṭha záwk niin a lang a; vàntláng thu theh darhna lamah pawh Mizoram fakna hmuh tùr a awm nual. Inchhuan phah nân erawh chuan hmang lutuk lo ila; hma sâwn zél tùra ṭan lák nan hmang thung ila. Mizo nih nawmna tak chu sawrkar, kohhran leh khawtlâng kan ṭang rual ṭha hi a ni. Sawrkarin local task force din tùrin a ti a; a dârkâr leh a ni pawh a ral tam hmáin véng tinah kan din thei mai a. Mi tlàwmngai an duty a; duty hahte dawmna tùrin mi tlâwmngai, kohhran leh páwl hrang hrangin sum leh pái an rawn thawh khâwm ṭuk ṭuk a. Hetiang hi Mizo nih nawmna chu a ni; chíng chhunzawm zél ang u.

Chutih lai chuan fímkhurna tùr kan nei. Hmun ṭhenkhatah local tast force-te an khirh lutuk tih thãwm hriat tùr a awm. An khuaa motor tlàn tlang an phal lo tih thãwm te pawh hriat tùr a awm ta nawk mai. Covid-19 hi mihring taksa inhnaih leh inkhawih aṭanga kai a ni ber. A hrí hi boruaka thláwka léng vél a ni lo. Khawiah emaw awma vák chiam chí pawh a ni lêm lo. Inkai chhàwn theih dàn an sawi chu kan hre hnem tawh; sawi nawn a ngai lo.

Tu pawhin Covid-19 lo kai palh ta sela, a awmna véng thlenga ṭih khai ang maia en hi a dik chiah lo. Ṭhenawm state hnaivaiah a vei an hmuh chhuah avànga kai ve hlauh lutukna lama mipui mamawh phur motor dan pawh hi a dik chiah lo. Kan thil tih hi kan ram mipui ṭhat tlànna tùr ni záwk zél sela. Tûn hnûah pawh Covid-19 vei hi Mizo zíngah kan awm belh a ni maithei; thinhrika an in leh lo leh an awmna véng thlenga en hran kan tum palh ang tih a hlauhawm deuh rohin a lang. Chutianga invènna uchuak ang chi chu tih loh a ṭha. Fímkhur a ṭha; fímkhur dànah erawh chuan a lutuk a awm thei ang.

Tûn hma chuan TB natna hi thihpui ngei tùra ngaih a ni a; a veite pawh an thi deuh zél bawk. An thih hnûah an thawmhnaw zawng zawng pawh an hãl ral vek ṭhin a ni àwm e. Chutiang khawpa hlauhawma ngaih chu ni mah se Zairema kha chuan tlàwmngaihna dik tak rilru pûin Mizoram Pastor lãr tak fapa, a lehkha zirpui, a ṭhianpa chu Gauhati aṭangin Silchar-ah a hruai chho a; a chhûngte lo thlen hma chuan a enkawl a; a bual a, ei tùr a pe ṭhin. Chu chauh pawh chu a ni lo, an zirpui bawk Naga tlangvâl pawhin TB a vei a; a Naga ṭhianten an ten a, an buaipui duh lo. Jorhat damdawi inah han hruai a ngai a, Naga zirlai zíngah hruai ngam/duh an awm lo. Zairema bawk chuan a buaipui leh a; Jorhat thlengin a han hruai leh bawk a ni (Rev. Zairema, I Ni Min Pék Hi, 2009:132–133). Zaireman TB a kai chuang lo; kum 90 a nih thlengin a dam. Covid-19 pawh hi hlauh dàn táwk thiam a ngai.

Covid-19 hripui hian eng chen nge min tih buai dáwn hriat a ni lo; tûn aia hun harsa záwk hi kan táwk maithei. Sawrkar ṭan lákna azárah ṭàmpui mitthi erawh chu a thlen phah ém lo tùrah ngai ila. Kristian kan nihna leh Mizoin kan chhuan tawlawl ‘tlàwmngaihna’ nei hnam kan nihna hi hre reng ila. “Sem sem dam dam, ei bil thi thi” tih thu fing nei hnam kan nih kha. Inṭanpui tláng zél tùrin rilru i pû ang u.

Covid-19 avàng hian kan ram hruaituten politics-a ram hmangaihna dik ‘HARHNA’ chang hrãm teh sela âw. State kan nih hnû kum 30 chuang zet chu muang leiah ro an rél tawh a; chuti chung chuan kan ram hmasáwn táwk lohzia chu tûnah hian a lo lang chiang lehzual ta a nih hi. Kan ram dung leh vãng hi kawngpui ṭha takin chhun chhuak chek chuk tawh sela chuan, khawi aṭang pawhin ei leh bàr tùr lák luh theih a ni ang. Káwl phe thá chakna hi duh táwk hman tùr kan la nei lote hi a pawi mang e! Tûn ang hunah hian gas lo thleng ṭha thei lo mah se, duh táwka electric thuk hman mai tùr nei thei ila kan va ti ém! Mahse káwl phe thá-ah inrenchem a ngai an ti leh bawk si!  Ei leh bàrah kan la intodelh hlei thei lote hi harh chhuah phah nân hmang ila. Kan ram leileta siam theih hectares 70,000 hi hmánah hmánah khán leilet puitling ṭha takah lo siam hman tawh sela chuan Silchar leh Karimganj kawng dan vàngin ei leh bàrah kan buai lo ang. Ram hruaitute u, Covid-19 hian in chungah ram hmangaihna dik tak HARHNA thlen mawlh rawh se.