Revd Chuauthuama

Guest writer

Revd Chuauthuama

VANDUAI VANNEI - SIMONA

Simona tih hi Hebrai ṭawngin Simeon tih a ni a; Grik ṭawngin Sumeon/ Simon tih a ni. Hebrai thumal shama-’‘ngaithla’ tihna aṭanga lo kal a ni ang. Kan sawi tùr hi Kurini khuaa mi Simona, Isua kraws putsaktu kha a ni (Mt 27.32; Mk 15.21; Lk 23.26). Simona hming pu zîngah a lâr ber pawh a ni lo ang; a hming lo lan chhan chu Isua kraws a putsak vàng a ni. A chanchin lo lang chhun chu Isua kraws putsak tûra sipaiin an man thu a ni. A hming lo lan chhan hi a duhawm lêm lo a, a zahthlâkin vànduaina a ni mah zâwk.

Bible-ah Simeona mi 5 an awm. Jaboka fapa pahnihna (Gen 29.33) leh a thlahte sawi nân vawi 44 hman a ni. Mi dangte chu nausên Isua malsàwmtu Simeona (Lk 2.25,34), zàwlnei Simeona, Nigera an ti bawk (Tirh 13.1), Isua thlahtute zînga mi Simeona (Lk 3.30), Jona fapa Simeona (Petera, Tirh 15.14). Jakoba fapa tih loh hi chu Mizo Bible-ah Sumeona tih an ni.

Simona tih erawh chu 8 an ni. Chûngte chu - Simona, Petera an tih bawk (Mt 4.18; Mk 1.16, etc), Isua zirtîr Simon Zealota (Mt 10.4; Mk 1.16, etc), Isua unau Simona (Mt 13.55; Mk 6.3), Simona, Bethani khuaa mi phâr (Mt 26.6; Mk 14.3, etc), Juda Iskariota pa Simona (Jn 6.71; 12.4, etc), dawi thiam Simona (Tirh 8.9,13), Joppa khuaa mi Simona (Tirh 98.43; 10.6, etc), Isua kraws putsaktu Simona, Kurini khuaa mi (Mt 27.32; Mk 15.21; Lk 23.26).

Rom-ho chuan kraws-a khen beh chu bâwih leh hnam dang hrem nân an hmang ṭhin. An khen beh hmain an vaw nek a; an vuakna chu savuna siam, a hmâwra sa ruh emaw, thîr zum emaw vuah a ni. An hnungzângah an vaw ber a; Isua pawhin vuak a tuar tih Bible-ah kan hmu. Kraws a put lai zo mang loa chhâwk ngai a nih avàngin an vaw nasa hle a ni ang.

Kraws-a khen beh tûr chu sipai paliin an vêng a: hma lam, hnung lam, ding lam leh vei lamah an kal a; a hma lama kal chuan an khen beh chhan thu ziak a keng ṭhin. Khen beh tûr chu a chauh hle chuan kraws a tlûkpui ṭhin a; chutih lai chuan sipai zînga pakhat chuan an bul hnaia kal tû dârah emaw a fei hmâwr phêk lamin a han vaw keuh a; chu mi chuan kraws a putsak tûr a ni. Hnial theih leh tlànchhiatsan theih a ni lo.

Simona chu ram lam aṭangin Jerusalem-ah a lo lût a, chumi awmzia chu Kurini aṭanga lo kal kha Jerusalem chu khawthlang lam aṭangin a rawn lût chiah tihna a ni. Khawpui chhûnga mipui phu mur mur leh sa hulh hulh chu eng nge ni teh rêng ti-a a ngaihven lai chu Isua kraws tlûkpui lai nèn a innang a ni ngei ang, sipai pakhatin a fei hmâwr phêkin a dàrah a rawn khâwng keuh a. A han en nák chuan kraws pu tûr a lo ni ta reng mai, “Engah kher kher nge vuak pháka ka lo awm âw!” a ti vawng vawngin a rinawm. Khualzin kal chau tawh hâwkdák chuan a hâwkdák man a tel ta! Isua kraws a putsak ta tlat mai.

Simona chu Africa ram Kurini khuaa mi a ni; chu khuaah chuan Simona-te chhûngkua chauh lo pawh an awm ang. Khatih lai khân khawvêl hmun tinah Juda darhho an awm tawh a ni. A hming aṭangin Juda a ni tih a hriat a; Juda mipate chuan an dam chhûngin vawi khat tal Jerusalem-ah kalhlên kût hman an tum ṭhin. Chutiang tûra lo kal chu Simona pawh hi a nih a rinawm; chutih nák alai chuan kalhlên kût pawh hmang ṭha hlei thei lo tûrin Isua kraws a pu ta thut mai a ni. Mipui zîngah a hmêlhriat an khaw lam mi an lo awm hlauh phei chuan an va chhaih nasa tehlul dâwn êm! Zakin a kimki châwih châwih ṭhin tawh dâwn a ni ang.

Simona chanchin hi hmuh belh tûr a awm ta chuang lo. Marka’n a chanchin a ziahah chuan, “Mi veivâk pakhat, ram lam aṭanga lo kal, a kraws pu tûrin an man a - Simona, Kurini khuaa mi, Alexandra leh Rufa pa chu” tih a ni a (Mk 15.21). Lehlin tharah chuan, “Thingtlâng lam aṭanga lo kal mi pakhat Simona, Kurini khaw mi, Alexandara leh Rufa pa, lo ding chu Isua kraws putsak tûrin an man a,” tih a ni. He thu hi a tâwi hle ná a, thu ngaihnawm leh chhui zui dãwl tak a ni. Simona chu tu nge a nih sawi fiah nân Marka chuan a fapa pahnih hming Alexandara (Alexander) leh Rufa (Rufus) a hmang.

Heta ṭang hian Simona fate hi kohhran hun hmasa lamah khân mi pawimawh leh hriat hlawh tak an ni ang tih a chhuidawn theih a; mi chutiang an nih loh chuan Marka’n an hming a telh hauh lo ang. Simona khân Isua kraws a putsak kha vànduai a inti hle ang; mahse khatih lai khân a thinlungah eng emaw takin a thawk pawh a ni mah na! Isua thih aṭanga ni thum ni-a a thawh leh thu pawh kha a lo hre ve zêl ang. Pentikos ni a lo thlen phei chuan Jerusalem-a ringtu hmasa 3,000 zîngah khân a tel ve pawh a ni mah ná! A nunah danglamna nasa tak lo thlengin Isua ringtu a lo ni ta pawh a ni mai thei. A fapate pahnih - Alexandara leh Rufa phei chu kohhranho zîngah mi langsâr tak an lo ni ta.

Isua kraws a putsak lai kha chuan zahnain a bual ang a, mualphothlâk a ti khawp ang. Mi hmuhsit leh endawng, fiamthu thawhna a ni mai thei. Mahse miin Isua kraws an put chuan endawngtute hriat phâk lohah Pathianin a chawimawi ve thung a, “Isua kraws kan put chuanin, Lallukhum kan chang ang,” tih dinhmunah an inhlâng chho thei ṭhin. Isua kraws a put laia kimki châwih châwih tûra ngaih kha ringtu chhûngkaw duhawm tak dintu a lo ni ta hlauh a, a fapate pahnih - Alexandara leh Rufa chu Chanchin Ṭha bu Markan a ziah lai chuan chhinchhiah tlâk khawp dinhmunah an ding tawh a ni.

Thuthlung Tharah Alexandara hming pu 5 lai an awm; ṭhenkhat chu Isua ringtu rinawm tak an nih laiin ṭhenkhat erawh chu amah dotu an ni hlauh thung. Vawi khat chu Ephsi khuaa Paulan Chanchin Ṭha a hril laiin buaina a chhuak a; Gaia leh Aristarka pawh an man nghe nghe a. Mipui zîngah Paula luh an phal si lo; chutih laia mipuiin thu zai zâptu atâna an hmatheh chu Alexandara a ni (Tirh 19.33). He mi hi mi thiam ṭhenkhat chuan Simona fapa kha niin an ring; a pa zârah Krista ringtu lo niin Europe ramah Chanchin Ṭha hrilin a awm a ni ang.

Rufa chanchin pawh a lang tam bîk lo; Rom lehkhathawnah erawh chuan a hming a lo lang leh nawlh mai a. Paulan Rom khuaa mi chibai a bûk 27 zîngah a tel tlat; amah mai ni loin a nu nèn an ni lehnghâl! Paulan heti hian a ziak, “Lalpaa thlan Rufa leh a nu, ka nû ni ve bawk kha chibai mi bûksak ang che u,” tiin (Rom 16.13). Simona kha Marka’n ‘Alexandara leh Rufa pa’ a ti kher a (Mk 15.21). Chanchin Ṭha Marka ziak hi Rom khuaa mite tâna ziah a ni a; Marka’n a ziah laia Rom khuaa ringtu langsâr zîngah Alexandara leh Rufa an tel a ni ngei ang. Paula pawhin Rom mite hnêna lehkha a thawnin Rufa leh a nû chu chibai bûk hmaih chîah a ngai lo.

Rufa nû chu Paulan, “Ka nû ve bawk kha,” a tih kher avàngin khawi lai hmunah emaw an lo inhmêlhriat tawh a ni ang. Rin dàn ṭhenkhatah chuan an inhriatna hmun chu Ephesi a nih hmêl a; Ephesi chu Paulan buaina a tawh laia Alexandaran thu zai a zâpna hmun kha a ni a. Paula chuan Rom a la tlawh ngai si lo a, Rufa nû chu ‘Ka nû ve bawk’ ti thei tûr chuan Ephesi-ah khân an lo inhrawn tawh a ni hmêl hle. Alexandara leh Rufa nû chu mi rinawm leh Kristian ṭha tak a ni phawt mai. Rufa-te nufa chu Paulan “Lalpaa thlan” a ti kher nge nghe a; hei hian Kristiante zînga an lansarh tâwkzia a tilang àwm e.

Rufa chanchin hi Thuthlung Thar apocrypha lamah chuan a lan belh nual a; chûngte pawh chu ngaihnawm tak a ni hlawm. Thu inhlan chhàwnah chuan Thebes khuaah kohhran hotu ber (Bishop)-ah ṭangin an sawi. Thawnthu dangah chuan France ram Avignon khuaah kohhran hotu ber niin an sawi bawk. Thawnthu dang lehah chuan Rom khua aṭangin Spain rama Paula kalna tûrah kawng sât êngtu a ni a; Tortosa khuaah kohhran a din a, Alps tlâng lâwn liamin Narbourne khuaah a lût a, chutah chuan Pathian thu a hril a. Chumi hnûah chuan Avignon khuaah lûtin Chanchin Ṭha a hril a, kohhran hotu berah a ṭang ta a ni. Hêng chanchinte hi dik vek loh pawhin thil pakhat erawh chhinchhiah ila; Isua kraws putsaktu Simona kha zakin a bibo hlen mai bîk lo a; a fapate pahnih Alexandara leh Rufa bâkah a nupui chu ringtu hmasa zînga mi pawimawh tak an ni.