HRIPUI BORUAK KÂRAH

Covid-19 hripui léng avànga inkhuahkhirhna pawh thla chanve dáwn lai a lo ni ta! Mi tam tak tân chuan ninawmah a kal tawh hial ang. Tih tùr vak awm hek lo, peih cháng chángin chanchin thar kan ngaihthla leh ringawt ṭhin a. Vànduaithlák takin ka zirna pindana ka TV tê ‘Santosh’ chu chhe hlauh mai lehnghâl a; vawi hnih a chhiatna a ni ta! Hmèl hriat ngamtlák pakhat hnénah “TV chuang in nei em?” ka tih lah chuan a hlui chi, a hnung lawk bêr bûr chi, a lem fiah vak tawh lo an neih thû min rawn hrilh a; ka zirna pindan nèn a inmàwi dáwn lo éma ka hriat avàngin rawn dah tùrin ka hrilh duh ta bík lo. Ka zirna pindana dah táwk lek TV vàn tla emaw, a nih loh leh TV min pék chákna thlarau phûl chang thut awm ta hlauh se ka hnãwl phal miah lo ang; mahse chutiang chu an awm dâwn miah lo tih hre chiang ber ka ni lawi si!

Kan ṭhut muanna pindana TV chu Sony tê chi hi a ni reuh a; a man tláwm chi, thla tin Rs 250 chàwina thlun zawm a ni. Inchai ka han en dáwn a; a lo lang thei ta réng réng lo mai. Kan vénga Zonet buaipuitu chu ka zuk hrilh a. Ka zirna pindana mi a chhiat thû leh ṭhut muannaa mí-ah Sports ka en theih loh thû ka sawi a. Ani chuan ṭhut muannaa mi kha chu a man tlâwm chi a ni a, Sports en theih tùrin kan thlák dáwn em ni tiin min rawn záwt a. A rang a ranga thlák nghâl tùrin ka hrilh ta a. Anni hi an fel angreng a; chawp leh chilhin Sports en theihin min rawn tihsak ta mai a.

Hetianga inkhàrkhip chhûng hi chuan tih tùr dang awm hek lo WhatsApp en leh ríkngawt ṭhin chu a ni deuh mai! Vàntláng zínga thu theh darhna a ṭha tawh a; mi ṭhenkhat chuan an hmang sual a. Tûnlai boruakah pawh hian thu dik

lo theh darh avànga mipui ti chîaî an awm nual tawh a. Police- in an chhui chhuak a; chûng mite chu manin case an siamsak tih chu chanchin tharah an rawn puang ṭhin. Tute nge an nih tih hi an hming nèn an puang ngai réng réng lo thung a. Hetiang hi thil kalhmang em ni záwk tiin ka ngaihtuah ṭhin. Engati nge thil ti sualtu hmingte chu an zêp tlat? Mipui hian hre ve ila a ṭha záwk lo’m ni?

Covid-19 vei mi pakhat kan nei ve a; sawrkar lam thu puanah réng réng a hming an la sawi miah lo. Zêp tluan theih an inring emaw ni? Chutih lai chuan rinhlelh a nih aṭang khán vàntlàng thu theh darhah chuan a hming nèn lam a lang chuai chuai thung a. A thawhna kohhran pawhin an hming an thup lêm lo niin a lang. Sawrkarin a hming a thup tlat reng hi eng nge a hláwkna awm ang âw? Thup lo lâw lâw se, mi tam takin a hming lamin an ṭawngṭaisak duh dâwn si tiin a ngaihtuah theih ang. Ram dangah chuan Covid-19 vei hming hi an thup ve lêm lo. British Prime Minister Boris Johnson pawh a vei tirh aṭangin an târ lang nghâl mai; British Health Secretary Matt Hancock lah chuti bawk.

Tûn hma chuan Mizo zíngah TB leh phâr natna veite chu an thinhrik nasa hle a; chuvàng chuan enkawl ngam alawi pawh an awm mang lo. Khatiang deuh khân Covid-19 veite hi thinhrik rawng kan kaitír lek lek niin a lang a; nakin zélah nghawng ṭha lo a nei palh ang tih a hlauhawm rum rum. Covid- 19 hi a hlauhawm a; vei lo tùrin uluk taka invèn láwk a ṭha. Chutih lai erawh chuan kan hlauh dàn hi a lutuk a kái palh ang tih a hlauhawmna chin a awm. Thil phur motor-in kan khua pal tlang suh se tih boruak a ri leh hlut ṭhin. Sawrkar hian state dang nèna inkal pawhna hi uluk takin véng sela; chutih rual erawh chuan keimahni leh keimahni inhrékna tùr záwng hi chuan khawi khua mah hian thil tih loh a ṭha záwkin a rinawm. Fímkhur dàn uchuak a awm thei dáwn niin a lang.

Covid-19 hripui léng boruak kárah chuan thih a thlanawm loh zual hle mai! Thih hrim hrim hi chu eng lai mahin a thlanawm loh náin tûn ang boruakah chuan a thlan nahawm loh lehzual! Kohhran Upate pawh kohhranin a chawimawina hnuhnung ber, biak ina vui a tih theih rih loh. Niléng zànkhuaa ruang kawl a rem lo a; a rang thei ang bera inphûm fel mai a chawh ta. Kawng lehlamah chuan hei hian mitthi sãwngbàwl leh inbuaipui dàn thar a hring chhuak hlauh thei ang em tih ngaihtuah theih tak a ni. Khawvél hnam zíngah hian Mizote hian mitthi hi kan buaipui zual deuh ber maithei! Chawhma dâr 10 hnu lama thi chu véng tinah tlaivàrpui an ni a; a tûk chhùn dár 12-ah vui tùr an ni. Tlaivàrpui ngai lo chu chawhnu dár 1-ah vui an ni deuh ber. Khawhar kan inlènpui a; YMA-in zan thum chhûng hun an hmang a. Kohhran inkháwm lai pawh ni se, hun hman an ṭhulh tawh chuang lo. Tûn hma kha chuan biak in bul hnai a ni emaw ni lo emaw inkhâwm chhûng chuan mitthi/khawhar inah zai a ni ngai lo; tûnah erawh chuan eng barah kan khawn tawh lo. Tûn boruak hian a ṭha lam leh hautak lo deuh záwngin mitthi/khawhar buaipui dàn a hring chhuak thei hlauh ang em? Eng emaw tak chu hring chhuak pawh ni se, a àwm lo lêm lo ang chu maw? Lo thlír zui phawt mai teh ang u.

Covid-19 hripui lèn avànga Mizoram sawrkarin theih tàwp a chhuahnaah hian mipui kan lâwm thiam a ngai. Zonet- a ‘faksèlna’ an tih hi ka ngaithla ve zeuh zeuh a; chûngah chuan sawrkar demna emaw MLA tûte emaw demna a lo lang leh zauh ṭhin. Tûn ang dinhmunah hi chuan ‘mi dem hman a ni ta lo e’ kan tih loh pawhin ‘indem hun a ni rih lo’ tih hi hriat tlàn a ṭha viau. Eng political party tân pawh mahni páwl ham ṭhatna atâna lák tuma lo phétna chi a ni lêm lo.

Mizoram sawrkar Health Department-in theih tâwp an chhuah hi a làwmawm tak zet. Covid-19 hripui enna khâwl pawh hmân ni lawk aṭanga thapui thawha an buaipui hnûah hman mai theih a lo ni ta a. MZU leh PUC aṭanga an hmanruate la khâwmin a theih ang angin an buaipui a; kâr loah hman theih a lo ni ta mai a. Silchar & Guwahati-a thawn a ngai ta lo hi tháwk huaina tham a ni. PPE chah thlen chungchángah a tírah pawh an sawi tawh ang khân New Delhi leh Guwahati-a Mizoram sawrkar aiawhten an hmuh phák ang apiang khuahkhirhna kára an lák kháwm a ni a; chûng zíngah chuan duh thu sãm lo deuh pawh a awm thei ang. A rawn phurh thlenna man Rs 16,23,000 hi a lang tam viau a nih pawhin tûn ang hun bichilha thil tihah chuan a man thoah ngaih mai chi a ni ang. Duh thála zuk thlan theih ni hek lo le! Health Minis- ter leh a thawhpuite zawng zawng chungah lâwm thu sawi ila. Tha thlah loin ṭang chhunzawm zél sela; Mizoram mipui pawh an lamah i ṭang zél ang u.

Covid-19 chuan khawvél a fang zél a; he thû ka ziah lai hian khawvél pum puiah a vei 1,602,619 an awm tawh a; thih phah mi 95,657 an awm tawh bawk a; dam leh chu 355,671 an ni. Thihpui hi tûnah rih chuan a vei zawng zawng aṭangin 22.19% an ni. He thû ka ziah zawh meuh hi chuan a vei leh thihpui hi an lo tam leh sawt hman tawh ang! India chu a vei tam lamah 21-na a ni rih a; vei zawng zawng 6,725, vei hmuh chhuah thar 809, thi tawh zát 226, dam leh tawh zát 620 an ni a; hei pawh hi dârkâr tin a pung záwnga danglam thei a ni. India ramah hian Covid-19 enna khâwl a tlèm avàngin vei hmuh chhuah hi a la tam lo chauh a ni maithei!

Eng tin nge kan tih ták ang? Eng vàngin nge Covid-19 hi a lo awm? A chhan dik tak chu Pathian chauhin a hria; mihringte hi chuan kan inrinsiak deuh mai mai a ni. China chi tuha ngaihna chak tak a léng vél a. January 28-a Harvard Professor Charles Lieber an man nèn sawi zawm luih phét tuma thu theh darh tâwk an awm ṭhin. Mizoramah pawh WhatsApp group hrang hrangah an rawn dah nawn leh ṭhin. Hemi chungchângah hian thu dik táwk lo an theh darh tih chu internet lama en chuan a hmuh theih.

Covid-19 lo chhuah ṭanna China rama Hubei bial khawpui Wuhan-ah chuan ni 80 dâwn lai inkhàrkhip tawh chu an hlíp ta thung a. A ṭo bul bera nia hriat chu Wuhan sangha zawrhnaa sa dang an zawrh aṭanga lo darh a ni ang tih hi a ni a. A enga pawh chu ni se, khawvél a tuam tawh a; a damdawi lah an la hmu chhuak si lo. WHO chuan a damdawi hmu chhuak tùr hian thla 12–18 a ngai ang a la ti tak deuh deuh a. Khua a vár rih lo hle mai.

Sakhaw hrang hranga damna kenga rawngbáwltute tih damna thu chah sawi hian Covid-19 hripui natna veite hi a nghawng pha rih lo emaw ni? He natna hi Pathianin khawvél a hremna a ni hran lo ang; mihring chét fímkhur loh vàng a ni ber ang. Mihringte hian khawvél hi duat takin kan enkawl tùr a ni a; chutih lai erawh chuan a suasam záwngin kan khawsa hlauh záwk a. Chumi avàng chuan kan tuar nasa tawh hle. Vàn boruak pawp avànga vun natna te, ngawpui ṭhiah nasat lutuka vànga khawvél boruak lo lum zél te, ramsa humhalh tùr a nih laia kan nawm kan máka kan suat ṭhin te, a sa ei duh loh pawh nei lo hial khawpa kan che ta vêl hian keimahniah nghawng a nei thei a ni. Pathianin ahrang a hrãia min hrem ni chuang loin mihring thil tih ṭha lo hian keimahni-ah nghawng ṭha lo tak a nei thei ṭhin a ni záwk.

Tûn boruakah chuan kan tih tùr ber chu Pathian hnénah tih tak zeta ṭawngṭaia Covid-19 hripui ti reh tùra dîl hi a ni. Pathian pàwl nân khuahkhirh kan nih chhûng hi hmang ila. Enoka chuan a dam chhûng kum 365-a 300 (82%) zet chu Pathian nèna lèn dun nân a hmang a; keini pawhin Covid-19 hripui avànga khuahkhirhna kan tawh mék hi Pathian néna lèn dun nân hmang ta hlauh záwk ila. Mi thiamten Covid-19 tih damna tùr damdawi an hmuh chhuah thuai theih nân ṭawngṭai ila; tih tak zeta kan ṭawngṭai chuan Pathianin a hun takah Covid-19 hi a la bo ngei ang.