COVID-19 HRIPUI NGHAWNG

Covid-19 chuan khawvél a tuam hneh hle mai a; eng chena rei nge a chàm dáwn hriat a ni lo. Mi eng zátin nge vei belh ang a, eng zátin nge thihpui la dâwn tih hi rin láwk theih a ni lo. He hripui léng hian Mizoram mipuite min ti ṭangrual a; theih tàwp chhuahin hmun tinah ṭan kan khawh a. Kan sawi tawh ṭhin angin Mizoram sawrkar pawhin theih tàwp a chhuah a; a làwmawm hle a ni. 

Shillong-ah Covid-19 kai Mizo doctor-in 15.4.2020 khán a thih phah hlauh mai a; a pawi tak zet a ni. Meghalaya Chief Minister Conrad Sangma chuan Covid-19 vei hmuh chhuah hlima a thusawiah an sawrkar chu kawng engkimah a inpeih tih a sawi a, “The State government is fully prepared to tackle the situation,” a ti a. Amaherawhchu, Covid-19 avànga thi an han neih meuh chuan an inpuahchah ṭhat táwk lohzia a lo lang chhuak a. Kan Mizo unau ngei mai Covid-19 avànga thi phùmna tùr pawh ti fel hlei thei loin rei tak dah a ni a; an chhûngkhat laina chauh ni loin Mizo mipui rilru a na hle a ni. A tàwpa tàwpah chuan Riatsamthiah kohhran (Presbyterian) thlànmualah Rev. Lyndan Syiem-an ṭha takin a vui thei ta hlauh a, a làwmawm hle a ni. Khasi mi ṭhenkhat puithûna âtthlák neih nasat vàng leh Meghalaya sawrkar inruahmanna ṭhat táwk loh avànga a phûm hun tih khawtlai a ni erawh chu a zialo hle a ni. 

Mizoramah hian Covid-19 vei hi lo awm belhin a chhe ber dinhmun lo thleng ta ila, engtin nge kan tih ve ang tih min ngaihtuahtír nghâl a. Damlo enkawl dàn tùr lamah chuan kan inpuahchah ṭha thawkhat hlê-ah inngâi ta ila.

Amaherawhchu, a chhe ber lo thleng ta sela, engtianga buaipui tùr nge ni ang tih hi sawrkar hian ruahman láwkna a nei ém ang chu maw! Mizote pawh Khasi ang ém chu ni lo mah ila, kan boruak tawn tawh ngaihtuahin mi ṭhenkhat hi chuan Covid-19 hi kan ṭih luat aleiah kan khaw pal tlanga motor kal pawh kan phal mang lo titih nual tawh a nih kha! Hetiang boruak kárah hian thihpui lo awm palh ta hlauh sela, kan inthinhrik nasa lutuk palh ang a; an awmna véng/khua nèn lam hian ṭih khai ang maiin kan en zui palh ang tih a hlauhawm hle. Covid-19 avànga mitthi vùina mai ni lo, phùmna tùr thleng hian kan buai phah lohna tùrin sawrkar hian ruahmanna fel tak a siam láwk a ngai ang. 

Covid-19 avànga inkhàrkhip a nih lai mék hian véng hrang hrangah mitthi kan nei hlawm a. Central sawrkar-in inkaihhruaina a siamah chuan sakhaw thila inhmuh khâwmna leh mitthi vuinaah mi 20 aia tam awm phal a ni lo. Tûn boruakah chuan mitthi ruang pawh kawl reng loa a rang thei anga vùi a ngai a; Kohhran Upa leh Pastor thite pawh tûn dinhmunah chuan biak ina vui chi a ni lo. Mizo zíngah chuan kum 1935-a YMA din hnûah tualchhûng YMA-in mitthi an buaipui ber a; thlàn laih, mitthi lu men, khawhar ina zan thum lèn, buhfai khawn, etc., te chu YMA kutah a awm ber. 

Chutih rual chuan mitthi chu kohhran mi leh sâ a nih chuan vùina buaipuitu chu a awmna kohhran a nih avàngin mitthi chu ‘kohhran ta’ a ni. Kohhran hrang hrang tih dàn a inang lo a nih pawhin kohhran serh leh sàng thilah chuan pâwl dang inrawlh chi a ni lo ang. Tûn ang boruakah erawh chuan duh ang taka mitthi vùi hi kalpui hleih theih a nih loh avàngin kohhran pawhin mitthi vùi inkhâwm hi a kip a kãwia tih theih a ni lo a; vùinaah pawh tih tùr tlém thei ang ber zawn thiam a ngai ang. Tûn boruak reh hnûa kohhran kalhmang erawh chu ti danglam lo tùrah ngai ila. 

Mizote hi kan sakhaw mi angreng a. Inkhàrkhip tih ṭantirh khân mi ṭhenkhat chuan inkhâwm theih loh ngawt chu an hre thiam mang lo; tûn thlengin rûm deuh ngal ngal táwk an la awm reng. Amaherawhchu, tûn ang dinhmuna inkhâwm luih chu thiil tih chi a ni lo; thlarãu mi nihna pawh a ni chuang hek lo. Kan hriat angin Delhi-a Nizamuddin Markaz Mosque-a Muslim páwl pakhat Tablighi Jamaat inkhâwmpuia telte avàngin tûnah hian India ram hmun hrang hrangah Covid19 a darh phah a; buaina zakhua thlentu an ni. Mizoram aṭangin chû inkhâwmpuia tel an awm lo hlauh hi kan vànnei hle. Khawvél hmun dangah pawh inkhâwm kalpui lui Pastorten an thih phah a; ṭhenkhat lahin thubuai an awrh phah bawk! Tûn hi chu mahni awm hmuna mahnia Pathian thu âwih thiam zir hun a ni. 

Pathian thûa kan tuihàl dàn pawh hi inenfiah deuh chu a ngái a nih hmèl hle. Mahni awm hmuna Pathian pàwlna neih ai chuan a huhoa thil tih hrãm chákna hi kan nei lian ṭhin. Tûn ang inkhuahkhirhna boruak kárah pawh TV (live)-a thu sawi ngaihthlák chákna thlarauin min tuam hneh angreng hle. A ṭha lo ém ém tihna ni loin kan beng zat dàn hi chu inbih chian deuh a ngai a ni. Tháwk khat lai phei kha chu páwna vah chhuah luih phah nán an hmang deuh emaw ni? Tûn boruak hi a kian hunah biak ina inkhâwm ngaihsak mang loa TV-a thusawi ngaihthlák chákna thlarau hian min man zui palh ang tih a hlauhawm hlel lo. Hmun danga Tele Church Congregation tih ang deuh hi a piang ém lo ang chu màw? 

Covid-19 hripui léng hian ram sum leh pai dinhmun a nghawng buai nasa hle maithei a; chu chuan kohhran sum lût pawh a nghawng thui thei hle ang. Kum 2020-2021-ah kohhran sum lák luh a tlahniam palh hlauh a nih chuan kohhranin tih tùr ruahman a lo neih tawh ṭhenkhat chu dah rih a ngai ang. Eng ang taka nasáin nge kohhran a nghawng dáwn tih hi tûnah chuan hriat thiam mai theih a la ni rih lo a; thil awm dàn azirin insiam rem erawh chu a ngaih hmèl hle. Sawrkarah sum inhréknate a awma sawrkar hnathawk hlawh tih tlèm a nih hlauh phei chuan kohhran sum hnár ‘sawma pakhat’ pawhin a tuar ngei ang. 

Kuminah ruahtui a tla har deuh a; sawrkar pawhin buhfai a chhék khâwl láwk tam thei a. Chuvàng chuan ei leh bàrah chuti takin kan mangang lo hi a làwmawm. Chawhmeh lam thil - sâ leh thlài lamah erawh chuan harsatna chu kan táwk deuh hret a. Mizoram thar chhuah thlài hralh dàn tùr sawrkarin a dap chhuak hlauh hi thlai thartute tân leh leitu mipui tán a vànneihthlák hle. A tìrah inlei chhàwn dànah thil fel táwk lo deuh a awm a nih pawhin ṭha záwkin an ruahman zél tùrah ngai ila. Véng hrang hranga LLTF-in an kalpui dàn erawh chu a mi azirin a ṭhain a ṭha táwk lo thei niin a lang. Tûn hnû zélah pawh tûna tih ang deuha thingtláng lama thlai tharte hi khawpuia awmze nei záwka hralh leh lei a nih theih nân sawrkar hian ruahmanna ṭha tak a siam chhuah phah thei ang em? Covid-19 avànga buaina kárah hian thil tih dàn ṭha záwk kalpui zél dàn awm thei se a duhawm hle. 

Kan boruak hian hun lo kal zélah pawh kan ram mipui mamawh hi chu kan ramah ngei hian thar chhuah dàn a awm tih min hriat chhuahtír sela; chutiang záwng chuan ṭan lák nasat phah ila. Tûn boruak hi ‘buaina kára malsàwmnaah’ kan chantír thei ang. Kut hna thawktute pawhin intodelhna hmahruaitûah tûn hi hmang zui sela. Covid-19 hripui kian hunah thil mante hi sáng thut chuang lo sela; sawrkar pawhin a sàn thut lohna tùrin hma lák zui a ngai ang. 

Kan sawi tawh ṭhin angin kan ram intodelh dàn tùr hi tute pawh hian kan ngaihtuah a ngai. Sawrkarin a tih tùr chu dik tak leh ṭha takin ti zui zél sela; ram hmasáwnna hi ngaih pawimawh berah neih sela. Kan mamawh zualpui - kawngpui ṭha, ei leh bàra intodelh, káwlphe tha hnianghnãr táwk neih leh duh táwka hman khawp tui neihte hi mi tin mamawh a ni. Chutiang tak chu kan neih theih nân sawrkarin thapui thawh sela; mipui pawhin sawrkar thapui tawh chu keimahni tân a ni tih hriain theih tàwpin thawhpui bawk ila. Eng ang harsatna pawh kan ramah thla 4/5 pawh lo thleng se, tute mah mangang chhe lutuka kan awm lohna tùr chuan kawng hrang hranga intodelh kan mamawh ber a ni. Tûn boruak hi ram hmasâwnna tùra hna thawh tak tak ṭùlzia hriaa ‘pian thar’ nân kan hman a ngai; chutianga kan hman loh vaih chuan buaina boruak dang lo awm hunah pawh a ngai tê bawkin kan buai leh ang. 

Covid-19 avànga buaina hian inrenchem thiamna kawngah min hruai sela a va duhawm dáwn ém! Mamawh neih tlèm dàn zir ila. Mamawh neih tlèm hi intodelh awlsamna kawng pakhat a ni a; buaina pumpelh nân a ṭha bawk. India President 11-na A. P. J. Abdul Kalam kha mamawh neih tlèm lamah chuan a entawn tlák hle. A thih laia a thil neihte chu lehkhabu 2500, sana bun 1, kamis 6, kekawr tlâwn 4, suit 3 leh pheikhawk bun 1 a ni a; Fridge, TV, Car leh Air-conditioner a nei lo! President chènna Rashtrapati Bhavan a chhuahsan pawhin a thil neih zawng zawng chu suitcase pakhatah a leng vek a ni.