Guest writer
Revd Chuauthuama
HSLC & HSSLC RESULTS THLIRNA
May 4, 2017 khân Mizoram Board of School Education (MBSE) chuan HSLC Results - 2017 chu a tichhuak a; kum dang aiin pass percetage a ṭha zâwk a. Chu bákah Distinction, First Division leh Second Division-a pass an tam zâwk bawk. Pakhatna chu Marian High School, Sèrchhîpa mi a ni daih hi a làwmawm dangdai hle. Top Ten-ah St. Paul’s High School-a mi chu la tam ber mah se, a sâng zualah chuan High School danga mi an lang ta nuk a; hei hi hmasâwnna chi khatah ngaih tûr a ni ang.
Zaah za pass school an awm nual laiin pass ve miah lo school chu sawmhnih aia tam an awm tlat hian ngaihtuah a tithui. An zirtîrtute puh mai tûr nge zirlaiten an zir lo hrim hrim? May 11,2017-ah MBSE chuan HSSLC Results a tichhuak a; pass percentage chu 76.80 a ni. Science-ah Top Five zînga 4 chu St. Paul’s HSS a ni a; subject dangah chuan St. Paul’s HSS an langsàr fâl bîk lo a; school hrang hrang an inchawhpawlh nawk mai.
School ṭha hi eng anga teh tûr nge? School ṭha teh dàn hi a inang lo angreng khawp mai. School ṭhenkhat chu naupang lût tûr duh thâla thing ṭhin, pass-na hniam admit duh lo an nih avàngin HSLC/ HSSLC-ah an results a ṭha a nih pawhin a mak lo. School ṭhenkhat erawh chu admission-ah duhtui lutuk thei lo, pass ve chang chang pawh admit lo thei lo dinhmuna ding an ni a; chutiang school aṭang chuan zaah za pass tûra beisei chi a ni lo hrim hrim. Mahse thiam thei vak lo thlenga chhawm chhuak thei an nih avàngin pass percentage nei ṭha ve lo mah se ngaihsàn tùr school an ni tlat thung! Aizâwl-a High School hrang hrang hi chuti zâwng chuan thlîr ila, khawi school nge fak hlawh tak tak tûr tih chu a hriat thiam theih mai ang. Naupang thiam thei lo pawh admit hnial loa chhawm chhuak hrâm hrâm school-te hi school ṭha an ni; thiam lo zâwkte dãwm chhuak thei khawpa zirtîrtuten ṭan an la pawh chawimawi an phû a ni. Naupang thiam thei lâwr khâwm school chu school chhia an ni thei lo hrim hrim a; an fakawm tho laiin mahni duh thâla duh thlang an nih avàngin zirlaiten an pass ṭha a nih pawhin ni tûr rêngah ngaih sa an ni!
Zirnaah hian pâwl hniam tê aṭanga thiam thei fa neih chu a nuamin a hlu hle ang. Class I vêlah sâng tak (O level)-a an pass chuan nu leh pa tân chuan thâwk nuam ve tak tûr chu a ni. Thil pakhat erawh chu naupan laia thiam thei tak anga langte hi an kal zêlnaah an thiam zui zêl lêm lo em âw tih tûr a ni leh ṭhin. HSLC/HSSLC-a Distinction-a sâng taka pass zîngah pawh phai lamah an zuk zir chhunzawm a; mahse thiam zui ta lêm lo an awm tlat! Ṭhenkhat phei chu beidawnga lo kîr leh tawp pawh an awm niin a lang. Mi ṭhenkhat chu an inthlahdah ták vàng a ni ang. Zirna hi chu taihmákna nèna sual chhunzawm zêl tûr a ni. Thiam thei ti-a an sawite meuh pawh lehkha an zir taihmâk miau loh chuan eng ruaiah an chhuak tak tak thei ngai lo. Durtlâng kawng leh Midum khâm laih thiam Dr Sâwma kha STAM-in an chawimawi
ṭum khân ka tel ve a; a naupang lai chanchin hria Chhingchhîp pain a sawi kha a va ngaihnawm tehlul êm! “Krismas-ah pawh ruai ṭheh zawhah a hâw vat a, lehkha a chhiar leh mai ṭhin,” tiin a sawi a nih kha!
Mizoram zirna hi ngaihtuah chian a ngai hle. English Medium School kan uar tawlh tawlh a. Sawrkar school pawh English Medium School-ah an chantîr zêl niin a lang a. English-a ṭawng zel thei, thiam tak tak tling zo si lo, mahni pianpui ṭawng Mizo thiam mûmal si lo kan ngah tawlh tawlh dâwn ni àwm tak a ni. ‘Ba ba black sheep’-a châwm chuan ‘Arpui sen tê chuan’ ti-a châwm aiin Mizo ṭawng an thiam lo mai ang tih a hlauhawm. Tûnlaia ṭhangthar zîngah Mizo ṭawng lam dàn dik lo tam êm êm ta mai pawh hi English Medium School kan uar rah chhuah pakhat a nih hmêl hle; ‘mai mai’ ti thiam loa ‘mei mei’ ti ta tlat te, ‘maian’ ti thiam loa ‘meian’ ti ta tlat te an tam ta hle! English alphabet-a zirna bul an ṭan avàngin Mizo ṭawng thumal pawh an English lam titih zêl ta mai zawng a nih hi! Education Reforms Commission Mizoram kha chuan pâwl hniamah chuan pianpui ṭawnga zir a ṭhat ber thu a sawi kha maw le!
Objective type questions kan hmang uar ta hian results lamah chuan a ṭhat phah ngei niin a lang a. All India Civil Services Preliminary Examination-ah screening atân objective type questions hman a ni a. Objective type questions-ah hian negative marking a awma rin thûa chhàn mai mai loh tûr a nih chuan thiam leh thiam lo hriatna ṭha tak chu a ni. HSLC/ HSSLC Exam-ahte hian objective type/ short answer type questions tam ta hian marks hmuh ṭhat pawh a tiawlsam deuh sawt a nih a rinawm. Pass percentage sâng ta hi a làwmawm a; zirlaiten marks sâng tak tak an hmuh thei ta pawh hi a làwmawm a. A chhan chu India ram hmun danga zir chhunzawm dâwnin cut off mark sâng tak tak a lo nih si avàngin HSLC/ HSSLC Exam-ah kan mark an hmuh sàn loh chuan admission hmuh a harsa thei dâwn tihna a ni.
Thil pakhat erawh chu ngaihtuah chian ngai a awm. Tûnlaia HSLC/HSSLC pass chuakte hian essay type-a exam an chhân ták vak loh avàng hian English-a thu phuah/ ziah lamah an harsat phah deuh ang em? Mizo zîngah lehkha thiam/ degree sâng tak si, English-a thu ziak hlei thei lo an tam viau anga sawite hi a dik em? Chutiang chu a dik a nih chuan a chhan eng nge ni ang? Kan zir dàn system hi a dik tâwk lo tihna em ni ang? Hmânah Tourist Lodge-a Education Reforms Commission Mizoram thlirna Brainstorming Session neih ṭum khân Mizo pa lãr leh chhuanvàwr tak pakhat, SL Sailova (IAS Rtd) khân, “Objective type kan uar ták avàng hian English-a thu ziah kan thiam loh phah” tih lam hawiin a sawi a; a dik thui viau mai thei. Thumal pahnih khat lek leka chhàn tûr zawhna a nih na ná ná chuan thu phuah chu a
ṭûl ta lo khawp mai a; tûn hma aiin English-a thu ziah lamah an hnufûm phah deuh a nih pawhin a mak lo ang. Tûn hmaa rual û zâwkte kha ṭawng lamah chuan chuti taka nãl an nih loh pawhin ziakah chuan an thiam tih a ni ṭhin.
Ṭawng mawlh mai hi kan inzirna tûr pawimawh ber pakhat chu a ni. Mahni pianpui ṭawnga ṭawng thiam leh dangnâl na nâ nâ chu ṭawng dang an thiam chhunah pawh an dangnâl deuh nge nge ṭhin niin a lang. Mahni pianpui ṭawnga bah nuaia thu sawi ṭhin tân chuan ṭawng dangah nàl thar ngawt ngaihna a awm lo. Mizo ṭawng hi thlûk a tam vàng nge kan ṭawng muang viau hlawm mai a; tûnlai chhanah ṭawng ran deuh zir a ngai hle. Sawrkar officer-te tân tak hian English leh Hindi thiam taka hmang thei ni vek se a va duhawm dâwn êm! Vai officer-ho ṭawng man kim vek sela, Delhi-ah pawh discussion nei se, an ziaawm phah ngawt ang. English hre ve tho si, ṭawng bah chut nih chuan hnam dang nèna thil sawi ho nikhuaah tluk loh palh mai a hlauhawm thei ang.
Kumin HSLC/ HSSLC pass zawng zawng kan lâwmpui tak zet a; an zir leh zêlna tûrah duhsakna kan hlân e. HSLC/ HSSLC-a pass ṭhat viau hi hlawhtlinna a la ni lo tih hre reng sela. Hlawhtling tûr chuan zir zêlnaah tih tak zeta an beih zui a ngai ang. Degree/ Certificate ṭha tak neih ringawt hi a tâwk lo; zirlai zawng zawng thiam tum a ṭûl. Rev. Zairema thusawi pakhat ka theihnghilh phal loh chu, “Pass tûrin ka zir lo a, thiam tumin ka zir zâwk a ni” tih kha a ni. Mizo paah na ná ná chuan a thiam kim viau rêng a; eng thil pawh zâwt ila, a chhànna dik tak a nih chiah loh pawhin ni âwm takin a chhâng thei zêl. Mizo zînga thil hre ber pâwla ngaih C. Rokhûma chuan, “Pu Zairema ropui êm êmna bîk chu, ka zawh apiang min hrilh theih loh a nei rêng rêng lo kha a ni. Sâpṭawng chanchinbu ka chhiar ṭhinah, thu eng emaw, dictionary pawha awm lo, mi thiam dang MSc te, college lecturer-te leh ka mi rin zâwngte ka zawh pawha, ka hmuhtir pawhin ‘Ka hre ngai lo e’ an tih mai ṭhin avànga ka beidawn hnûa ka zawh hian ‘Chutiang lam chu a ni ang e,’ a ti thei zêl mai a; a thu nèn a lo inmil chiah mai ṭhin si a, mak ka ti,” tiin a ziak (Rev. Zairema, I Ni Min Pêkte Hi, 2009:440). Naute u, hei hi hre reng rawh u. Mizoten chawlhkâr ni chhiarnaah chuan ‘Zirtâwpni’ kan nei; mahse kan dam chhûng hian ‘zir tâwp ni’ kan nei tûr a ni lo; tâwp loin kan inzir chhunzawm zêl tûr a ni. Pass tûr ni mai loin thiam tûrin zir ang che u; tichuan, mi thiam nih in tling thei ang.