KAN MIZIA TAK HI CHU AW!

Tûn hma, keini pawhin BA kan zirlai khân Mizo subject-ah Thanpuii Pa (J. Malsàwma) thu ziah (article) pakhat ‘Kan Mizia’ tih kha kan zir ṭhin a; tûnah erawh chuan zirlai ah an telh tawh lo. Kha article kha kum 1959, mautàm lai vêla Thanpuii Pa’n a ziah a ni tih chu, “Tûnlaite hian mautàm ṭàmpui a thleng mêk a, ṭhenawm khawvêngte rilṭâmin an thi ang tih hlauh hliah hliah àwm, buh man a la sàn táwk loh avàngin hralh phal lo, inngaitlâwm leh thuhnuairawlh fû anga lang si, mahse chapo ru riau kan ni,” tih hian a tichiang hle. ‘Kan Mizia’ kha Mizo zia a chhe lam hlîra thlîrna emaw tih mai tûrin thumal 492 chauh hmangin tãwi fel, kimchang tak siin Thanpuii Pa khân a ziak a ni. Tûnah hian Thanpuii Pa hian a thu ziah kha ennawn ta sela, ‘hei hi chu a dik tawh lo’ ti-a a ṭha zâwnga siam ṭhat duh nei tak ang maw?

BA zirlaia telh a nih lai pawh khân inhnialna a tam a; mi ṭhenkhatin a chhe zâwng hlîra Mizo mizia sawina nia a lan avàngin tlàwmah lain zir tlák loh an ti a. Class-ah pawh zirlaite kan inhnial laih laih ṭhin a; kei erawh chuan a ziak thiam kher mang e tiin ṭan ka khawh ve tlat ṭhin. Mizoten ze ṭha pakhat mah kan nei lo tihna ni loin Thanpuii Pa sawi ang kha a chhe lam zâwnga thlîr chuan kan nihna dik tak a ni lawi si! Chuvàngin tlàwma lák chi-ah ka ngai hran lo a; inbih chian nân hmangin insiam ṭha ila tih kha ka ngaih dàn a ni.

Thanpuii Pa thu ziah ṭhenkhat thur chhuakin han thlîr nawn thuak thuak ta ila. “Mi dâwihzep, awm hmuna inhrosa vak vak mi, min ṭhelhtu tûr an awm tih hriat chhûng chu pâwngpawrh tûr tûr a, a sa seh meuh erawh chu ngam hauh lo, mahse huaisen ber anga lan tum tlat mi kan ni,” tiin thumal 40 chauh hmangin hnam dâwihzep tak kan ni tih a ziak a. ‘Kei ka ni’ ti-a huaisena inngai tân chuan huatthlala tak chu a tling ngei mai. Hnam dâwihzep tak anga han inchhuah ngawt mai chu tlàwma lák mai awl tak chu a ni ang, mahse Mizote hi kan huaisen lo tih hriatna langsàr tak pakhat chu ‘hlauh ngah Kristian’ kan ni tlat mai hi a ni!

Kan dâwihzepzia lanna pakhat chu Isua ringtu nih avànga huaisen phah àwm tak hian Kristianna hi dâwihzep nân kan hmang tlat si. Hmânah ZONET-ah UID chungchâng an sawi ho khân Census Department-a hotu pakhatin ‘Mizote chiah hi India ramah chhiarpui hlau’ kan nih thu a sawi kha. India rama mipui maktaduai hei zozai zîngah Mizo Kristiante zîngah chiah chhiarpuia hming ziah hlau kan awm a nih pek chu!

Presbyterian Kohhran chuan kuminah Puitling Sunday School-ah Thupuan Bu zir a ni a; sakawlh chungchâng kan la zir thleng lo chung pawhin mi tam tak chu sakawlh hlau rêng rêngin an awm tawh pang a. Mizote hi khawchhak lungpui lum hlau, sakawlh hlau, Aadhar Card hlau, chhiarpuia hming ziah hlau, hlauh loha hleih pawh nei lo kan nih ber hi maw! Thupuan Bu ziaktu Johana khân ringtute hlauh tûr a kawhhmuh lo a, hlauh loh tûr a sawi zâwk a ni. Sakawlh eng ang pawh lo chhuak se, Krista ringtute chu hlau lo rêng rêng tûr an ni a, a ṭûl chuan an thihchilh zâwk tûr a ni. An thih phah a nih pawhin an tâwp hlen dâwn lo a, Krista hoin chatuanin ro an rêl hlauh zâwk dâwn tih chu a thuchah pawimawh tak a ni. Tûnlai hian sakawlh hlauh avànga Aadhar Card nei ngam lo, kohhran pawh chhuahsan duh Mizoram hmun hrang hrangah an tam hle. Hei lo liama hlauh ngah Kristian a awm theih chuang loh ang.

Thanpuii Pa chuan, “Zû hi hnam hmêlma a ni ti ti si a, zu tihbo phal hauh si lo,” tiin a ziak bawk a. Hei hi a va dik tak êm! Tûnah phei chuan zu zuar sawrkar kan nei a nih hi! Tûnlaia thih chhan tam tak hi eng nge tiin inzâwt ta ila, zu kaihhnawih natna a ni tih hi chu a lang chiang khawp ang. Amaherawhchu Kristian-a inchhâl chung si-a Krista mizia zir duh si lo, Thanpuii Pa sawi anga “Rilru fai si loa puan chang tivâr” kan nih avàngin thih chhan dik tak thupin natna dang kan puh ta hlauh ṭhin a; sawrkar aṭanga inenkawlna man lák duh vànga thih chhan dik tak sawi ngam lo kan ni hlawm.

Sawrkar zêm zen zînga tel, an hna tûr en chuan mi hrisêl nih ngai ber tûra ngaih ni si, chutih ahneha mi hrisêl lo ber Department chu Mizoram Poilce-te hi zuk ni a! Kum 2008 aṭanga 31 March 2017 thlengin Mizoram Police mi 889 an thi tawh a; an thih chhan tam ber chu zu hnathawh vàng a ni tlat. Police battalion khat daih zet kum 9 pawh tling loa thi hi chu khawvêl record a ni hial lawng maw? Min vêngtu tûr berte chuti taka an hrisêl lo a nih chuan vêngtu nei lo beràm ang kan ni mai palh ang tih a hlauhawm rum rum alâwm! Kohhran tina mitthi vui ṭhin Pastor/Kohhran Upaten mitthi an vuite thih chhan dik tak an hai lêm lo; a mawi hawih zawngin YMA board-ah natna dang hming ziah a ni daih fo. Mipui lo pung kháwm erawh chuan a chhan dik tak chu ‘zu vàng’ a ni tih an sawi ru sap sap zêl si. Mahni chhûngte thih chhan dik tak pawh sawi ngam lo, CM-in ‘compensation hnam kan ni’ a tih ang deuha thih chhan pehhêlna zawng hnam, thudik târ chhuak duh lo luia dâwta mipui chãwm duh hnam kan nih ták ber hi!

MLPC Act & Rules hmanga zu zawrh a, zu lei theih dàn tûr duang chhuaka khauh taka kenkawh tum inti si, zu lei theihna Liqour Card nei hauh lote pawhin duh zât zât lei theihna ram, ṭawngkam chang tikhauh, a taka dàn kenkawh hmuh tûr awm si lo sawrkar kan nei. MLPC Act & Rules hi a nih dàn tûr ang takin sawrkarin a kengkawh lo tih hriatna chu Zemabâwk JAC leh Welfare ṭang kawpin dàn loa zu zuar an check-naa thil an hmuh chhuah hian a tichiang hle:- (1) Sâp zu kawltuin mi hrang liqour card 25 a kawl; (2) thlalák inang vek hmangin hming hran ṭheuhin liqour card siam a ni; (4) mi pakhat hmingin card pakhat aia tam siam hmuh chhuah a ni; (5) mi pakhat thlalâk leh ID hmangin mi dang tel loin amah ngatin card 10 a siamtîr; (6) mi pakhatin card hrang hrang hmangin zu dâwr hrang hrang a dàwr ṭhin. Hêng aṭang ringawt pawh hian “MLPC Act & Rules khauh takin kan kengkawh ang” tihte chu tih sa loh loh a ni tih a chiang hle.

Thanpuii Pa kam chhuak bawkah kîr leh ila, heti hian a ziak tel a, “Mahni hlâwkna tûrah chuan mi bum hlum ṭhak pawh hreh lo, mi rinawm anga lan tum ṭheuh, mahse tehna leh bûkna dik pawh hmang duh miah lo,” tih a ni. A hma lamah pawh, “Buh man a la sàn tâwk loh avàngin hralh phal lo,” tih a nih tawh kha. Hmân kum lawkah khân phai lamah chi a vàng tih thu thang avàngin tûk khat thil thûah Aizâwlah chi a vâng nghâl duak a; chi zuar dàwr nei tam berin man to zâwka hralh tûrin an chheprelh nghâl a nih kha.

Pathianni kal ta (28.5.2017) khân Guwahati-ah Mizo tlangvâl pahnih chu an tual thi a; kha thil thleng kha a pawi a, an chhûngte kan tuarpui tak zet a ni. Kha thil thleng khân nghawng ṭha lo a nei hman leh pek a. Aizâwla vai awmte chu an taksa himna tûrin pâwn chhuak lo tûrin ‘thuràwn’ pêk an ni àwm e; hetianga ‘thuràwn’ pêk an nih chuan a nihna takah chuan ‘khap’ tluka chak a ni thei tlat! Kohhran ṭawngkamah chuan ‘ngèn’ tih hi ‘thupêk’ tluka chak a ni tih ang deuhin ‘thuràwn pe’ tih hi a ṭawngkam a chak a. Chuvàngin hna thawk tûra chhuak vai pawh an tlèm phah hle a; vêng ṭhenkhatah chuan vai chunga kut lo thlák ve ringawt an awm niin an sawi. Hetianga lo chête hian Mizo hmêl an tibãl a; Kristian kan nihna pawh a tihmêlhem bawk. India ram hmun dangah Mizo tual thi an awm avànga hnam thil (communal issue)-a lák zêl kan tum ṭhin hi bànsan ngam a ṭûl hle.

Hemi chungchânga Mizo Âw Editorial (30.5.2017) thu tlângkawmna kha a ṭha khawp mai. “Mizote chuan an dai zau ta. Khawvêl an dâp ve ta. Hmasâwnna leh changkànna a ni. Accident te, mi sual kutah te, vànduaina hrang hrangah te thih theih vek a ni. Thihna pângngai lo a lo thlen a, hnam zâwnga inbeihna anga lâk chu a fuh fo lo ang tih a rinawm,” tiin a ziak a ni. Vanglaini (31.5.2017) Editorial-ah pawh Guwahati-a thil thleng hi hnam leh hnam inkâr thil anga lák a ṭhat loh thu uar takin ziah a ni bawk a. “Mizorama a him china hnam dang kut lo thlák ve phêt tum zâwnga ‘hnam humhalh’ tum hi kal pelh a hun tawh a, hnam dangte fîmkhur tûra ngen an nih remchânga hmanga ‘vai velh tum’ ang chi hi chu awm tawh lo se a ṭha,” tiin ziah a ni. Eng emaw buaina a awm a, Thana hual kan chîng te, sawrkar in kan tichhe duh te, motor hãl kan chîng ve ta mai te, mi sual hmêl kan hmu duh ti-a kan pung khâwm chiam ṭhinte hi sim a hun. Tûnah chuan vaiho ai mahin kan vai ta zâwk em ni âw tih tûr kan ni ta!

Guwahati-a Mizo tlangvâl zirlai pahnih tual thihnain Aizâwla nghawng a neih dang pakhat chu hmun ṭhenkhatah thil man a to nghâl pang bawk. Thawhṭanni (29.5.2017)-ah chuan Aizâwlah artui man a to hman dêr tawh a; case khat Rs 150 ni ṭhin kha Rs 190 zuk kai hmana maw le! Artui zuartuten man toa an lák a ni hman êm êm lo ang; an kawl sa an tito ve ringawt zâwk tihna a ni. Hei hian eng ang rilru pu nge kan nih a tichiang khawp mai. Thanpuii Pa’n a thu ziah khàr nân, “Taksa, rilru leh thlaraua hausa inti hle si a, a enga kima pachhe ngawih ngawih zâwk kan ni. Tichuan a suak vek kan ni a, hmaithinghâwng kan vuah ṭheuh a ni,” ti-a kum 60 dâwn lai kal taa a ziah dinhmun kha kan la pêl hlei thei lo a nih hi!