COVID-19 VANGA HARH CHHUAHNA TUR

June 4 (Ningani) tûkah kan han tho a, WhatsApp group hrang hrang kan en chuan hmuh loh theih loh leh chhiar loh theih loh thil pakhat a lo awm a; Bairabi rêl chawlh hmuna Mumbai aṭanga lo hâw hmeichhe lehkha thiam pakhatin chanchinbu mi pakhat a àn khum thãwm ngaihnawm lo tak chu a ni. Chu thil chuan niléng titi a daih a; zàn lamah pawh chhunzawm táwk an la awm zél bawk.  Fiamthu nâna hmang táwk an awm a, diriam emaw tih mai tùr táwk an awm  bawk a; a khawngaih záwnga thu chhák chhuah pawh an awm tho. A hmél a lang lo hlauh chu a vànneihthlák hle. 

Thil awm dàn han chhui zui deuh chuan khami hmá pawh khán hmeichhe pakhat chu an lo buaipui viau tawh a ni àwm e. Tûnlai thil thlengah hian hmeichhe lam chan a chhe deuh emaw tih tùrin a vànduaiah an ṭang tlat mai. Pakhatin rél-a an rawn chuan hàwnaah vaihoin ei tùr an lo pék chu a fak rualin Mizoramah ‘min lo hlau’ tiin lei la takin video clip a ti chhuak a. Hmeichhe pakhat chuan Bairabi rél chawlh hmunah social standing awm loa inhnawh tup tup an nih thû sawiin duty-te hék deuh hlakin video clip a ti chhuak bawk a. Hmeichhe 2 chu an lo hàw kawngah an chat thla an ti bawk. Bairabi-ah hmeichhe pakhat a ṭàmchhàwl a; a chhan an han chhui chian chuan thîrfian nèn lo chuan châw a ei ngai lo a, thîrfian an lo chhawp si lo a, châw a nghei phah an ti! Nilaini (3.6.2020) zànah hmeichhe dang pakhatin a hmáa mite aia nasa záwkin chanchinbu mi a àn khum leh zék bawk a. Hei phei hi chu a rápthlák lamah a kal tawh záwk hial! A áng thãwm han hriat chuan eng emaw pài tel a nei emaw tih mai tùr a ni. Chanchinbu mi khân zah a ngái thiam a, kha nû Mumbai lehkhathiam hmél kha a tih lantír duh lo hlauh a nih kha!

Chennai aṭangin Mizo an lo hãwng hmasa a, thãwm duhawm lo hriat tùr a awm lo. Bangalore aṭangin an lo hãwng ve leh a; an lo hãwng tùr Bangalore-a an awm khâwmnaah Karnataka Police hotute an awm ve a; Mizo inthununna ṭhatzia an fak a; Mizo hming an ti máwi. A vàn làwmawm ém! Covid-19 avàngin hmun hrang hranga Mizo awmte an lo la hâwng ngei ang tiin Mizoram mipuiin kan lo thlír; fel tak leh him takin lo hãwng se tih hi kan duh dàn vek a ni. Chutih laia thâwm danglam deuh bík tak a lo awm tákah chuan sawi a hlawh lo thei lo a, indem ngawt theih pawh a ni lo. Social media a chak tawh a; tû mah hi thunun hleih theih an ni lo. Insùm thiam hlawm ila chuan thil ṭha tak chu a ni ang. 

Tûnlai ṭhangtharho tam tak hian Mizo nun ze máwi kan tih ṭhin ‘áia upa zahna leh pawisakna’ hi an tlachham tawh hle. An rilrûa awm ang ang hi sawi chhuah phiar phiar an chíng a. Hei hi mi malah chuan a hre chiang ber zínga mí ka ni ang; nikum maia ka tawn kha a ni. Ṭhalaiho ṭawng duhtui lohzia chu rápthlák tak a ni. Sáp ṭawnga ‘It’s my life’ tih hi thupui ah an nei a; tû mah zahpah an nei mang lo. Tûn hnaia Mizoram páwn aṭanga lo hãwng zínga thil thlengte pawh kha tûnlai ṭhangthar ze puak chhuak a ni pakhat a; ngaihzam ngawt chi a nih lohna lai a awm a. An thlavàng hauh kan tam zawh poh leh an hluar mai ang tih a hlauhawmna chin a awm. Inzilh hian awmzia a nei vak tawh lo; chuvàngin a lét táwka chháng an awm pawhin ngaih thiam chin neih tùr a ni. 

June 3 (Nilaini) zàna thil thleng chungchángah  Mumbai-a Mizo officer pakhat chuan ‘Kan Farnu Mumbai lehkhathiam khá dìm deuh ila’ tih thupui hmangin thu chhuah sei táwk tak a rawn siam a. Hãwng tùra an inbuatsaih dàn ang taka thil a kal ták loh thû te, an rél chuanna tùra vaiho tam tak an lo chuan ve avànga an táwt ták ém ém chhante chu fiah takin a rawn ziak a, a làwmawm khawp mai. Thil tam tak kan hriat thiam phahin a rinawm. Mi maksak deuh an lo awm a nih pawha lo ngaidam hrãm tùra ngenna a ni ber. 

Mumbai lama Mizo awmte kha eng vànga awm nge kan hre lêm lo; lehkha zir chu an ni vek lo phawt ang a. Vai rama hna thawk tam tak an awm ang. An lo hàwn dáwn tákah chuan kal leh mai inring lo an nih a rinawm; chuvàng chuan an thil neih eng pawh chu an rawn hàwn vek em ni dáwn le tih tùr khawpin an báwr hlawm hle a nih kha. Bairabi-a an thlalák vél han en chuan nutling patlingin an suitcase lian tak tak bákah teddy bear leh naute lem anmahni tiat zet zet an paw fur mai; khatiang nèn kha chuan rél pindan táwt takah chuan táwt lehzual loh ngaihna a awm lo. Tûnlai chuan mi kan fing kherek thiam tawh khawp a; an teddy bear leh naute lem lian pui pui chhûngah khán eng nge an pài tih lah hriat a ni si lo; chûngte nèn chuan dah hranna hmunah an lût zél emaw a ni ang a! An thil rawn hawn ṭhenkhat kha chu thih leh dam kára ngaih pawimawh atân chuan a holam ve deuh chu a ni. Hetiang boruak kárah hian eng nge ngaih pawimawh tùr tih hriat thiam a pawimawh khawp mai. Mutna awm lo rél pindana chuang lehnghál tân chuan suitcase bákah mahni tiat tiat kuah fur mai chu thil hnawksak a tling ang.

June 4 (Ningani)-ah chuan WhatsApp aṭang bawkin Kolasib Deputy Commissioner thu chhuah siam chu kan lo hmu ve leh a; Zonet-ah an puang bawk a. Lo hãwngte zíngah “Mi awm ṭha duh lo leh harsatna siam, khuahkhirh theih loh an awm a nih chuan a ṭûl angin action lák a ni ang a, a ṭùl phei chuan thawn lét leh thlengin hma lák a ni ang,” tiin a rawn chhuah a. Kha thu chhuah khân Kolasib district-a Local Task Force-te thlavàng a hauh ṭha hle a ni. Kolasib district dinhmun kan thlìr chuan DC-in khatiang thu chhuah a siam kha a àwm réng a ni. An district-a sawrkar hnathawkte leh mipui an hah hle tih chu tláng hriat a ni. Kolasib district mipui an khawngaihthlák zual hle; phai lam aṭanga lo hãwngte hi kawng lakah an tluang vek lém lo. Eng hunah nge an lo thlen dáwn chiang taka hriat theih a ni lo. Mi sâng chuang tân ei leh in lo siamsak láwk a ngai; an lo thlen mai loh avàngin a lo hîng palh thei. Mi intivei deuhte an phun nãwi a nih phei chuan an tân huatthlala tak a ni ang. 

Dik tak chuan tûn ṭum boruakah hian Mizoram dung leh vàng tluanah Local Task Force-te an hah ém ém vek mai; a bík takin ram ri bula duty-te an khawngaihthlák zual. A thim a vár thlu loin a sûr a sa hnuaiah, vangvat leh thosi kárah hah takin an duty a. Ei leh inah duhthusàm an eiin an in bík lo. Mizoram tluka local task force hman uarna state hi India ram zauah hian a awm lo ang! Dik tak chuan Local Task Force rinpui bera neih ngai loin Mizoram police-te hi rin theih ni sela, mipui pawh hi an hahdam deuh ang. Nimahsela, sawi leh sawi hnû, kum 20 chuang zet kal tawh aṭanga police lák dàn dik lo kha kan la tuar tluang zél a; tûnah hian police hna ruak hi 2500 aia tam mah a awm an tih kha. Police hmun ruak awm chhan lah sawi tam ngái loin kan hria; mi hrisél ber tùra ngaih police-te kha thi an tam ém a ni. An thih chhan ber lah ‘zû’ a ni bawk si. Chuvàng chuan Mizoram police indaih lohna hi mipuiin kan tuar phah lehzual a nih hi. Mizoram hian state kan nih tirh aṭang khân sawrkar ṭha pângngai nei ni ila, tûnah hian heti taka mipui buai hi a ngai lo deuh ang. 

Phái aṭanga lo hâwngte hi mi tin mi tang an ni tih pawh tláng hriat a ni. Mi ṭhenkhat chu phai lama lehkha zir, mi pângngai chhûngkua aṭanga chhuak, mi nungchang ṭha tak an ni ang tih kan hai lo. Mi ṭhenkhat ve thung chu chhûngte thû pawh ni lêm loa phaia awma eizawnna eng eng emaw nei ve an ni ang. Mi ṭhenkhat chu an awmna hmunah pawh Mizo zînga tel duh mang lo, mahni tàl tàla tãl an ni ang a; tûn ang hun harsáah erawh chuan Mizorama lo hàwn a ngaih si avàngin an tel duh mang lohna Mizote zíngah an rawn inzep ve leh lawi si a ni ang. Chuvàng chuan an zíngah àn cheh deuhte pawh lo awm se, a mawh vak lo ang. Amaherawhchu, June 3 zàna Bairabi-a thil thleng ang ém ém kha chu thleng nawn lul tawh suh se; khá nû khán amah a inti mualpho mai ni loin Mizo min ti mualpho.  

Kha thil thleng kha Youtube-a han ennawn leh vang vang hian Bairabi rél chawlh hmun mamawh a lo lang chiang hle. Hetianga rél chawlh hmun kan lo neih ve tákah chuan tih changtlun a ngai hle mai. Rél chawlh hmun vélah motor lian 500/600 tal dah theihna tùr black topping siam vat chi a ni. Covid-19 avàng ni lo pawh hian Bairabi rél chawlh hmun hi eng thilah emaw hman a la ni lehzél ang. Chutiang atâna inbuatsaih láwk nân chuan sawrkar hian hna hmasaah neih sela; Bairabi rél chawlh hmun chei ṭhat hi kan ram tân a ṭûl tak zet a ni. Khualzin phur rél pawh pângngai takin kan nei zui zél emaw a la ni ang a; chûng atân chuan office changtlung deuh tak din a ngai dâwn a ni. 

Tûnah tak chuan rél chawlhhmun khû a bawlhhlawh hle mai a; tûna duty-te tân tih fai hman ngaihna a awm lo ang. Theih chu ni sela, Aizáwl aṭang hian Bairabi rél chawlh hmun ti fai tùr ringawta hnatlánga zuk thawh a ngai niin a lang. Cavid-19 hian engtia rei nge min chàmchilh dâwn hriat a ni lo a; hun rei tak min la chîm zui maithei. Chuvàng chuan Bairabi chauh pawh ni loin Vairéngte nèn khuan Mizoram luhkâ ber a ni rih dáwn a, thuam ṭhat vat a ngai a ni. Bairabi ang bawkin Vairéngte pawh khu motor tam tham tak dah theihna tùra hmun buatsaih a ṭha ang a; hna hmasâa neih chi a ni ang. 

Kan sawi tawh ṭhin, sawi nawn leh ila; Mizoram sawrkar hian ramri hrûl tih hmasáwn hi a hna hmasa tùr a ni. Tûte pawh ram ri bulah  awm se, nuam deuh záwka an awm theihna tùra siam a ngai a; kawngpui ṭhain pawh seng sung sela. Electric leh tui pawh hnianghnãr taka hmuh theih tùrin tih ni bawk sela. Chutiang atân chuan Tripura leh Bangladesh ram ri lamah pawh tih tùr tam tak a awm ang. Bairabi leh Vairéngte ang bawka pawimawh hmasa chu Kánhmun khû a ni ang; Kánhmun khû Tripura nèna intlawh pawhna hmun pawimawh a ni a. Cachar lam ram ri hi lo buai palh pawh ni se, Tripura hi kan chák lákna tùr hmun pawimawh hmasa a ni ang a; chuvàng chuan Kânhmun hi chak taka tih changtlun a ngai a ni.

Covid-19 hian Mizo ze hrang hrang chu a thai lang ta chu a ni ber a; a la thai lan belh zél dáwn pawh a ni ang. Inkhàrkhip tirh aṭangin bazarah buhfai leh thil dang inchuhin bul kan ṭan phawt a. Mi duhãm leh duhdãm lo deuh te, mahni ṭánghma hai chak deuh leh chak lo deuh te, mi phunchhiar deuh leh dawhthei deuh te, àn cheh deuh leh insûm thei deuh te, mi tlàwmngai leh mahni hmasial deuh te an lo lang chhuak zêl ang. A eng lamah nge ka awm ve tih hi mahni inenfiahna tùr ṭha tak a ni ang.