MITTHI THLARAU HI KHAWIAH NGE A KAL?

Mi ṭhenkhat vànram fang tawha insawi an awm ṭhin a; vànram fang tawh rau rau si an thil hmuh an sawi dàn erawh a thuhmun lêm lo. Mahni awmna ram changkàn leh changkàn loh dàn azirin vànram kan suangtuah dàn pawh hi a danglam thei a ni phawt mai. Johanan vàn Jerusalem a sawi dàn chuan lunghlu chi hrang hrang leh rangkachaka cheimawi niin a lang a (Thup 21.9–21). Mi pakhat chuan, “Rangkachak leh lunghlute ka ngaina ve si lo a, vànram chu rangkachak leh lunghlua cheimawi a nih chuan nuam ka ti ve pawhin ka ring lo,” a tih fiamthu phah nghe nghe a ni.

Tûnlai hian WhatsApp Group ṭhenkhatah mi a lo thih hian a thlarau chu khawiah nge a kal tih zawhna an khel ṭhin a. Hemi chungchângah hian Roman Catholic kohhran ngaih dàn chu a chiang sa mai a; mitthi thlarau chu ‘chawlh lâwkna’ (purgatory)-ah kalin an ring a (cf. 2 Mak 12.46; 1 Kor 3.13–15; 1 Pet 1.6–7); chutah chuan eng chen nge an awm tih erawh chu tu mahin an sawi thei bîk lo ang. Mitthi thlarau tân anni chu an la ṭawngṭai ṭhin a; khawvêla an awm laia an sual dàn azir leh an sual tlen fai a nih theih nâna ṭawngṭaisaktu tam dàn azirin chawlh lâwknaah chuan an awm reiin an awm rei lo deuh pawh a ni mah na! Protestant kohhrante erawh chuan ‘purgatory’-a chawlh lâwk kan sawi ve ngai lo thung. Hemi innghahna ber pakhat chu Matin Luther-a khân chawlh lâwkna awm hi a rin loh vàng a ni ang; ani chuan, “Purgatory cannot be proved from Sacred Scripture which is in the canon” tiin a sawi a. Chumi awmzia chu Bible (canon)-ah innghahna a awm lo a tihna a ni.

Pawl ṭhenkhat (Jehovah Witness) angte erawh chuan mi a lo thih hian a thlarau pawh reh ta vang vang, awm lo ang hmiahah an ngai a; hremhmunah emaw vànramah emaw pawh kal nghâl tûrin an ring lo. Nakin hun tâwp, Isua lo kal leh hunah erawh chuan mitthi thawh lehna a awm ang a; chutih hunah chuan taksa thar an nei ang tih an ring. Protestant Kohhran tam zâwk erawh hi chuan mi a lo thih hian a thlarau chu “Lalpa hnênah a châwl ta,” kan ti a; a thlarau chu Isua hnênah kal nghâlin kan ring. Hetianga kan rin chhan hi Bible-ah innghahna tûr a awm nual. Lal Isuan mi hausa leh mi rethei Lazara tehkhin thu a sawi kha mitthite awm dàn tilangtu a ni; an thih khân an awmna tûr lam an pan nghâl ve ve a ni. Mi hausa khân a awmnaah hrehawm a tuar a, Lazara erawh chu Abrahama ângchhûngah nuam takin a awm thung a ni (Lk 16.19–31). ‘Abrahama ângchhûng’ chu vànram sawina chi khatah kan ngai a ni.

Kraws-a Isua an khen beh ni khân mi sual pahnih a bulah an khêng bet ve a. Mi sual pakhat chuan Isua chu intidama anni pawh tidam ve tûrin a ngên a; a ṭhianpa zâwk erawh chuan anni chu hrem âwm rêng an ni a, Isua erawh chu mi fel a nih avànga tuar ve tûr a nih lohzia a sawi thung a. Isua hnênah chuan, “Isu, i ram i thlen hunin min hre reng ang che,” tiin a ngên a; Isua chhânna chu, “Vawiinah hian ka hnênah paradis-ah i awm ve ang,” tih a ni (Lk 23.39–43). Paradis chu vànram sawina ṭawngkam pakhatah kan ngai a ni.

Hêng thil hrang hrang ngaihtuah hian mi a lo thih hian a kalna tûrah a thlarau chu a kal nghâl a, a taksa erawh chu leiah ṭawih ral tûrin a la awm reng thung a. Ringtuten mitthi kan phûmin, taksa thawhlehna kan rin avàngin, “Lei chu leiah, vaivut chu vaivutah” tiin ruang chu kan vui liam ṭhin. Mitthi inah kan kalin a thlarau chu Lalpa hnênah châwl tawh angin kan sawi a; chumi thu chuan kan inthlamuan ṭhin a ni.

Hnam dang zîngah an awm ve leh ve loh ka hre lo, Mizo zîngah pawh pâwl ṭhenkhat mite zîngah an awm ve leh ve loh kan sawi thei lo; kan mi leh sa ṭhenkhat hian an thih dâwn hnaiah an kalna tûr an hmu lâwk ṭhin a. Chûng mite chuan an kalna tûr nawmzia leh anmahni hruaitu tûr vàntirhkoh rual an hmuh thu an sawi ṭhin a; an thil hmuh chu thi mai tûr ṭawngvaiah ringawt chuan ngaihsak har tak a ni. Mi ṭhenkhat phei chu an chhûngten an ko harh leh ṭhin chu khakin, “Min chelh tawh suh u, ka kalna tûr a nuam êm mai a, ka kal chák tawh,” an ti ṭhin. Ṭhenkhat chu naupang an ni a, ṭhenkhat chu kum upa tawh tak an ni; hetianga titu, ringtu ṭha takte thusawi hi dâwt muhlûmah chuan puhsak ngawt theih a ni lo ang. Hetiang hmu ve ngai lo pâwla awm chu inngaihtuah deuh rauh rauh pawh a ngai a ni mah ná!

Chuvàngin mi an lo thih hian mahni kalna tûr chu an pan nghâl a, ringtute chu an Lalpa hnênah an châwl a, ‘Lalpa hnên’ chu hmun dang ni loin ‘vànram’ a ni a; ringlote erawh chu hrehawm tuarin an awm tih chu Isua tehkhin thu ‘Mi hausa leh Lazara’ chanchinah khân a lang chiang tâwk hle. Mi ṭhenkhatin hei hi an ring ve lo a nih chuan anmahni thu a ni a; hemi ringtute ngaih dàn erawh chu phehsak ngawt theih a ni bîk lo ang. Chuvàngin mitthi kan vuia “A Lalpa hnênah a châwl ta,” kan tih hian awmze thûk tak a nei a ni.

Ringtu thlarau, Lalpa hnêna châwl ta chu mihring famkim a la ni lo. Kristiante chuan Apostol-te Thuvawn sawi angin taksa thawhlehna kan ring a. Lalpa hnênah châwl ta rih, thlarau ringawt kha a la famkim lo; taksa thawhlehna a la chang lo a, nakin hun hnuhnungah, Isua lo kal leh hunah a taksa chu a lo tho leh ang a; Pathian thiltihtheihna huang chhûngah, mit khap kâr lo aia rei lo zâwkah a thlarau leh taksa chu inpumkhat lehin taksa famkimin a awm tawh ang.

Paula khân taksa thawhlehna chungchâng thu hi sawi fiah tumin nasa takin a bei a, “Ṭawih theia tuhin a awm a, ṭawih theih loa kaih thawhin a awm; chawimawi loha tuhin a awm a, ropui taka kaih thawhin a awm....” (1 Kor 15.42ff) a ti a; mahse a sawi fiah thei tak tak lo. A hun hnu­hnungah Philipi mite hnêna a lehkhathawnah erawh chuan hmâna thu tam taka sawi fiah a tum, a theih si loh kha, ṭawngkam tãwi tê, fiah takin a sawi ta thung a, “Ani chuan a thawhin engkim ama thu thuin a awmtîr thei; chumi thawhzia ang zêlin kan tlâwm lai taksa hi (lehlin tharah ‘kan taksa tlâwm tak hi) ama taksa ropui anga awm tûrin a siam ṭha leh ang,” (Phil 3.21) a ti ta thung a ni.

Thihna hneha tho leh Isua taksa awm dàn tlângpui chu kan hria. A thlarau chauh a tho lo a, a taksa ngei a tho leh a (Mt 28.6; Mk 16.6; Lk 24.2); a ruang tuamnate erawh chu a thawhsan daih thung (Jn 20.6). A taksa hmuh theih a ni a, an kheh behna serte pawh hmuh theih a ni (Jn 20.27). Emmau kawngah ṭhian dûn a pâwl a, zanriah an kîl laiin chhang a phel a, a kut aṭangin amah an hre ta a, a bo ta daih a; Jerusalem-ah hlau hlawpa awm Petera te awmna inah tu ma hawnsak ngai loin a lût thei a (Lk 24.13–35). Hun leh hmun (time & space)-in a daidang ve tawh lo; khawi kipah a awm thei tawh a ni. Stephanan tho leh Isua a hmuh dàn chu ‘Mihring Fapa, Pathian ding lama ding’ tih a ni (Tirh 7.56).

Kan thih hian ringtu thlarau chu Lalpa hnênah nuam taka awm tûrin a châwl nghâl a; ring lote erawh chu rorêlna hnuhnungah thih hnihnaa chatuana hrem tûra an chungthu rêl a nih hma pawhin hremna aitechêu tuar rêng rêngin an lo awm sa a. Mihringte chu hun leh hmun daidana kan la awm avàngin thil awm dàn tûr dik tak hi kan suangtuah thiam rih lo. Engkimtithei Pathian, hun leh hmunin a daidan ve loha hmaah chuan hmân leh tûn leh nakin a awm ve lo. Ringtute chunga rorêlna lo thleng tur tih pawh hi khawvêla awm laia an thiltih dàn azira eng emawti taka rêl chiam tûr lam ni loin chatuan ropuinaa lût tûra puan a nih tûr thu a ni zâwk ang. Ring lote pawh chatuan hremna, thih hnihna tuar tûrin an chungthu rêl a ni ang. Khawvêla kan la awm avàngin a indawt tê tê-a hun eng emaw chen rorêlsak ni tûr angin kan suangtuah a; hei hi chu hun leh hmunin a daidan khawvêla kan la awm vàng mai a ni.