AIZÂWL KHAWPUI ṬHIAH THÀWL A NGAI!

Kumin chu kum dang zawng aiin fûr a lo thawk hma a; kawngpui chhiat avànga inkal pawh theih loh leh leimin avànga in leh lo chhia leh ṭhiat ngai kan ngah zual a ni âwm e. Tûnlai tak phei hi chuan thingtlâng lama zin ngam pawh a ni lo titih a nih hi. Khawi lamah pawh kawng chhia, lei tla hniam, kawng chhak lei tawlh rûk avànga kawngpui lo pawrh chhuak tih angreng kan hre chàmchi ta mai a. Aizâwl khawpui chhuntu kawngpui rêng rêng hi han thlir ila, khawii mah hi ṭha mâm zar hmuh tûr pakhat mah a awm lo.

Kuminah hian rawngbàwlna avàngin thingtlâng lamah ka zin kual ve ta viau a; khawi lai kawng mah hi mâm ṭha thel thawl a awm hauh lo; driver-ten a ṭha lai hi an zawng char char mai a ni. Chutih laiin sawrkar hotuten Mizoram kawng chhiat thu sawi a nih hian India ramah kan kalkawng a ṭha ber an la ti ngam a; dâwt sawiah pawh a lutuk mah mah deuh ṭhin. Assembly House-a an ṭawngkam kan hriat zin ber pahnih chu “Minister zahawm tak” tih leh “kan sawrkar chak tak” tihte hi a ni ang. An chak lohzia erawh chu kan ram hmasâwn loh dànah hian sawi tam ngai loin a lang reng! An hmêl erawh chu a kum têlin a zahawm tual tual thung. Mizoten British ram leh USA kan ngaisâng hle a; British Prime Minister leh US President-te hmêl pawh kan hre khawp mai. British Prime Minister leh US President-te hi chu an lal rei tawlh tawlh a, an chêr tawlh tawlh a; an nihna an chawlhsan meuh chuan an hmêl a hriam hraih mai! Keini ram hruaitute erawh chu a tîra hmêlin puak ti vak lo pawh pheicham an hmu nge ni, lian tual tual an ni ringawt zêl a, an hun hnuhnung lamah chuan ‘ṭha sâwta’ tih mai theih tûr hmêl mawi tak an pu hman zêl! Sawrkar hi an ngeih tak meuh a ni!

“Minister chak tak” nih hlawhtute hi ram enkawlnaah an chak lêm lo tih chu mipuiin kan hria. Kawngpui ṭha alawi kan nei lo a; electric supply ni se, ruah sûrin a nan hlum loh leh thlifîm na deuh tlehin a chhêm hlum thuai ṭhin. Hna pawh kan thawk tluang hlei thei lo a ni. Keini ang computer hmanga hna thawk ṭhinte pawhin elecric supply kan neih loh chuan laptop battery ringawt chuan a thar lai deuh tih loh chuan dârkâr 3 pawh a daih ṭhaṭhum si lo, “Chawlhna min pe, ka hahdam ṭhin” tih hi duh lo chungin kan hmang fo mai zawng a nih hi. Kawngpui ṭha, electric supply chatlak lo, tui hnianghnãra hman tûr nei ta ila, thingtlânga chèn hi a hrehawm hauh lo ang. State kan nih hnûah kum 30 chuang a ni tawh chungin hêng thil, kan mamawh zualpuite hi kan la nei thei bawk si lo. Thin a tâwtin min tithinrim; duh loh thlenga ṭawng cheh mai a awl dâwn alâwm!

Kumin zet chu Aizâwl khawpui, leimin leh in chim avàngin kan buai hle mai; kum dang zawng aiin kan buai zual emaw tih tûr a ni. Hei hi a chhan eng nge ni ang. J. Shakespeare-an Aizâwl khawpui a cheibàwl lai khân tûna mi chêng zât hi a mitthla ngai lo ang. Aizâwlah hian mihring kan chêng tam ta lutuk a ni. Thingtlâng aṭanga khawpui pan hi khawvêl ram dangah pawh thil chin dàn pakhat chu a ni ve a; a chhan chu thingtlâng aiin khawpuiah eizawn a awlsam zâwk vàng a ni. Mizoramah pawh thingtlâng mi tam takin khawpuia luh an duh chhan chu eizawnna a awlsam deuh zâwk vàng a ni. Kan ram hmasâwnna hi a kai rual lo a; thingtlâng lamin hma an sâwn lo lutuk a; ei leh bàr zawn a harsa a; nung dama awm an duh ve si avàngin khawpui an rawn pan a ni. Aizâwl khawpuiah development atâna sum sênso hi eng zât percent nge hman a nih kan hre pha ve lo; 60/70 percent chu a tlin ngei a rinawm. Chutih laiin Aizâwlah pawh hmasâwnna a kai rual chuang lo bawk; mi hausa an hausa tawlh tawlh a, mi rethei an rethei telh telh thung lawi si!

Aizâwlah development sum hman a tam tih hriat chian theihna pakhat chu Kohhranhote thawhlâwm hmuh dànah a lang chiang khawp ang. Presbyterian Kohhran bîkah chuan sum hmuh zawng zawng, a tlêm berah 60% aia tam hi Aizâwl khawpui aṭanga hmuh a ni ang. Thingtlâng lam kohhran tân chuan sum hmuh a tlêm avàngin thawhlâwm a tam thei lo. Biak in ṭha an duh ve a, an theih ang anga an han tuak chu khawngaihthlák tak an ni. Khawpuia biak in ṭhenkhata sound system man zât pawh biak in sak nân hman tûr an nei lo! Kohhran pawh hi ramthar rawngbàwlna thlah dul lutuk si loin thingtlâng kohhran pachhe zâwkte khai chhuah dàn kan ngaihtuah vat loh chuan nghawng ṭha lo zâwk a nei palh ang tih a hlauhawm. Sawrkar pawhin thingtlâng development hi tih tak zeta a beih loh chuan hel pâwl an lo chhuak palh ang tih a hlauhawm. State râlmuang bera ngaih hi râlmuang lo takah kan siam palh thei a ni.

Tûnah chuan Aizâwl khawpui hi a lian zâwnga ṭhan kin ang a ni tawh; a lo ṭhang lian lutuk hman hi kan tuar ta a nih ber hi. UT kan nih hnu leh State kan nih hnûah Revenue Department hian Aizâwlah in hmun an sem nasa lutuk a. Kawng leh kawng inkâr ram zum zîm tê thlengin an sem ral ṭhak zêl thiam a; hmun tam takah in hmun sem inbukthuah a awm leh ta nghâl. Tûn hmaa in sakna tûr pawha ngaih hleih loh khãm chhia pawh in hmunah an pe zêl a; chutiang in hmun neitute lah chuan sum an neih phawt chuan in sak duh lohna leh sak ngam lohna an nei hek lo. ‘Chawngkhûm dân tlâng huat loh’ ti ila; Ramhlun South kawng kual bula in sak lai khân a satute chu huaisen fâl hleah kan ngai a. Tûnah erawh chuan anni aia ‘sa huai’ an tam tawh mai; khâm huai kan ngah tawlh tawlh mai a nih hi. A luahtu lam lah kan huai tual tual; huai lo thei loin sawrkarin min siam a ni ber. Khawpuiah fuan khâwm an tam tual tual a; in luah tûr duh an vâk sup sup a, min a sak mah an ngam chuan an hmuh apiang an luah mai nák lohah!

Mizoram leilung hi tuifinriat aṭanga a invawrh chhuahna hi kum maktaduai tam a la nih loh avàngin a nghet lo an ti. Tlângram âwihtlân tamna ram a ni a, âwihtlân lai chatin in kan sa a; chu chuan lei nghet lo sa a tinghet lo zual a; ruahpui vànâwn a lo sûr chuan lei chhûng a lo dûp a, rei lo têah a min ta mai ṭhin niin a lang. Aizâwl khawpui hi a rit lutuk tawh a ni. A pang him lai kan lai chat nasa bawk si a; a chunga in rit pui pui hi a dãwl zo ta lo a ni. Mi neinungho lahin in an sakin an duhâm lutuk a, rit pui pui, sâng tak takin an sa a; hetiang inte hi mangkhâwng hlauhawm tak a ni ringawt. Kum 2000-ah khân Tripura khawpui Agartala ka zuk tlawh ve mial a; hawina lam apiangah in sâng hmuh tûr a awm mang lo. In sak dànah inkaihhruaina fel tak an nei a nih a rinawm.

Keini ve zawng, khâm huai mai ni loin in sâng sa huai, babel in sâng aia sâng tûr sa ta mai an tam êm a ni. In leh in inkârah ram âwl a awm ta mang lo; kan bang erawh a inhnaih tawlh tawlh. Kum 1995-a Synod Moderator Revd R. Lalengkima Valedictory Sermon-a a sawi, “Kan in a inhnaih tual tual a, mihring erawh kan inhlat tawlh tawlh,” a tih kha a dik ta khawp mai. Hmeichhe thu dàwnin han dâwn hnuhnawh ta ila, AMC hi a lo ding har lutuk a ni. AMC hian tûna in ding lai sâng lutukte hi ràwt hniamtîr vek sela, Aizâwl khawpui rit lutuk pawh hi a ziaawm phah deuh ang. Aizâwl khawpuiah hian inêkbeng loin a chheh vêlah hian inzàr pharh dàn ngaihtuah a hun. Chutianga inzâr pharh tûr chuan sawrkarin kawngpui ṭha tak siam vek sela; Aizâwl khawpui hi kan inṭhiah thâwl a ngai. Chhiat lo tâwk palh ta ila, a senghawina hmanruaah lah kan pachhe eltiang bawk si tih chu Laipui Tlâng leiminah khân a hriat reng mai a. DM&RF-te kha uniform nên an lo thawk a; thi mai tûr chhan chhuak tûrin tuboh leh chheni takngial pawh an nei lo a, an hawh chawp an ngai a nih kha! Mi ramte angin in chim senghawina tûr khâwl ṭha kan nei si lo. Chhiat rupna lo thleng palh ta sela, Aizâwl hi thlânmual zau takah a chang mai ang tih a hlauhawm! Ṭan lákna tûr a tam, “Kan sawrkar chak tak” tih fo hi hmuiah chauh ni loin hnathawh leh ram hmasâwnnaah hmuh theihin inlâr chhuak mâwi rawh se!