Guest writer
Revd Chuauthuama
THAWHLÀWM NGE THILPÊK?
Hmânni-ah mi pakhatin min lo ko ding a, “Kan Upa pakhatin ‘Thawhlâwm tih rêng rêng loh tur, Thilpêk tih tûr’ a ti bur mai a, khawi nge dik zâwk, ‘Thawhlâwm’ nge Thilpêk?” tiin min lo zâwt a. Tûnlai hian ‘thawhlâwm’ leh ‘thilpêk’ tih chungchângah inhnialna a awm deuh a. Biak in tinah han inkhâwm ila, ‘thawhlâwm khawn’ emaw ‘thilpêk la khâwm’ emaw an awm ṭhin. Khawi nge dik zâwk - Thawhlâwm nge Thilpêk? Mi ṭhenkhatin PCI Assembly-ah kum 1984-ah khân ‘thawhlâwm ti loin thilpêk tih tûr’ tiin sawi a ni tawh an ti a. Chutiang taka an sawi chhan chu eng nge ni ang? Hmân deuhah khân PCI Office-a Administrative Secretary Sr., Rev. V.L. Luaia Hrânleh hnênah chutianga Assembly-in lo sawi tawh a nih chuan thu tlûkna chu ziakin an dah ngei ang a, lo chhui la, min rawn hrilh teh tiin ka zuk ngên a. Ani chuan kum 1984 mai pawh ni loin record hlui thui tak a chhui hnûah chutiang eng mah a hmuh loh thu min rawn hrilh a. Lo chhui zui zêl tûrin kan inchah ta ringawt a; tûn thlengin min hrilh tûr eng mah a la nei lo.
July 22 & 23, 2017-ah khân Ṭhuampui Bialah seminar kan neihin ‘thawhlâwm’ nge ‘thilpêk’ tih hi titinaah sawi chhuah a ni a; Rev. C. Sânglianan “PCI Assembly-ah chuan sawi a awm tawh ngei mai, sawi kum erawh chu ka hre ta lo,” a ti a. Chutianga an lo sawi a nih pawhin agenda anga sawi ni loin a thuphungin an sawi a ni mai thei, Rev. V.L. Luaia Hranleh lahin record hluiah eng mah a hmu bawk si lo. PCI Assembly-ah chuan lo sawi ta reh rêng pawh ni se, Mizo ṭawng ni loin Sâpṭawngin an sawi ang a, eng ber nge an sawi chu ni ta ang? ‘Contribution’ leh ‘Offertory/ offering’ chungchâng a nih a rinawm. ‘Contribution’ hi ‘thawhlâwm’ tih nâna hman chu a nih hmêl a, ‘Offertory/ offering’ chu ‘thilpêk’ an tih chu a nih a rinawm. Chutianga ‘contribution’ leh ‘offertory’ bûk an nih chuan sâwma pakhat te, biak ina kan khawn ṭhin hi ‘contribution’ a ni lo a, ‘offertory’ tih tûr a ni chiah rêng a ni. Pathian hnêna kan pêk hi ‘contribution’ tih a ni lo a, ‘offertory’ an ti ṭhin zâwk a ni.
A nih leh Mizo ṭawngin ‘offertory’ chu eng tin nge kan lehlin ang? Kan naupan lai ata ‘thawhlâwm’ tih hi kohhran ṭawngkam ziding, hman ngar ngar ṭhin chu a ni. Naupang Sunday School-ah thawhlâwm khawn tûra ruatte chu phûr takin an inbuatsaih ṭhin a, “Thawhlâwm khawntu-ah min ruat,” an ti ṭhin a; “Thilpêk la khâwm tûrin min ruat,” an ti ngai lo. ‘Thawhlâwm khawn, thawhlâwm khawntu, thawhlâwm hlan, thawhlàwm chhiar” tihte hi kohhran ṭawngkam hman ṭhin pângngai a ni a; tû mahin an sawisêl ngai lo. Tûn hnûah hian ‘Thilpêk lák khâwm, thilpêk la khâwmtute, thilpêk hlan,” tih hi hman thar a ni a; a dik lo chu a ni miah lo, mahse kohhran ṭawngkam ziding zâwk chu a ni lo. Ṭawngkam hman thar, ‘thawhlâwm’ sawina atâna hman lãr tak a ni a; a nihna takah chuan ‘thilpêk’ tih hi ‘thawhlâwm’ hrilh fiahna angrenga hman a ni a; kan hmang lãr ta mah mah zâwk emaw tih tûr a ni ta a. Chuvàng chu a ni pakhat ang, hmân ni-a min lo ko dingtu khân, “Kan Upa senior-in ‘thawhlâwm’ tih loh tûr, ‘thilpêk’ tih chauh hman tûr a ti” tih min lo hrilh ták mai kha!
Kan thil bûk ták ber chu ‘offertory’ hi ‘thawhlâwm’ tih tûr nge ‘thilpêk’ tih tûr tih hi a ni ta a; amaherawhchu pakhat thlauhthlâk a, pakhat zâwk chauh hman tûr ti-a kalpui chi a ni lo ang. Kan hmang kawp bawrh bawrh a, a sual êm êm hran lo a; kohhran ṭawngkam ziding zâwk erawh chu ‘thawhlâwm’ tih hi a ni. Pathian Biak Inkhâwm Hruaina Bu (2010)-ah pawh khân ‘Thawhlâwm khawntu leh hlântu’ tih hman a ni a, a bu chhûng thu hmun khat, Sunday School inkhâwmah ‘Thilpêk hlan’ tih a lo awm palh a (p. 25); chu pawh chu 2014 Edition-ah khân tidikin ‘Thawhlâwm hlan’ tiin dah leh ták zâwk a ni. Kum thar ni-a thil kan thawh khâwm leh thlai thar kan thawh thlengin ‘Kum thar thawhlâwm’ leh ‘Thlai thar thawhlâwm’ kan ti zâwk ṭhin.
‘Thilpêk’ tih hi eng vànga hmang uar ta viau nge kan nih? Pathian Biak Inkhâwm Hruaina Bu hlui ber ka nei lo a, ka neih hlui ber chu ‘Chhut Lina - 1977’ kha a ni a; chutah chuan ‘thawhlâwm’ leh ‘thilpêk’ tih hi an lo hmanpawlh tawh a. Phêk 16-ah chuan, “Thawhlâwm hlan” tih thupui a awm a, ṭawngṭaina thûin hetiang hian a zui nghâl a, “Engkim siamtu leh neitu, kan Pathian, engkim hi i hnên ata kan hmuh a ni a, lâwm nachâng hre tûrin i thlarauin min khawih harh a; chuvàngin i hnênah thilpêk tlêm tê kan rawn hlan e. Lo pawm la, i mite tihsâwt nân hmang la, hlantute thinlung malsàwmin tithianghlim ang che,” tiin (p. 16). Krismas ni chawhma inkhâwm sawinaah, “Thawhlâwm khawn a nih chuan sermon hma emaw, hnû emaw ni se,” tih leh (p.24), Lalpa Zanriah Sakramen inkhâwmah, “Thawhlâwm chu inkhâwm laia khawn emaw, bân hnûa kawngka bula dawh emaw, Pastor-in a tih ang ang. A ṭantîr lama tih ni se a ṭha zâwk,” (p. 49) a awm leh bawk. Hêng bák hi chuan ‘thawhlâwm’ leh ‘thilpêk’ tih hmuh tûr a awm lo.
Pathian Biak Inkhâwm Hruaina Bu, Chhut Sarihna, 1997 (Revised & Enlarged)-ah pawh Hlâwm 9-na thupui chu, “Thawhlâwm chi hrang hrang hlanna” tih a ni a; chutah chuan - (1) Sande Sikul thawhhlâwm hlanna, (2) Chawlhni zàn thawhlàwm hlanna, (3) Thla tina Pathian ram thawhlàwm hlanna, (4) Thlai thar thawhlàwm hlanna tihte chu thupui ṭhente chu a ni. A bu chhûngah erawh chuan ‘thilpêk’ tih a lang zing ta viau a. Sande Sikul inkhâwm programme-ah, ‘Thilpek hlân’ ti-a dahin ṭawngṭaina thûah erawh chuan, ‘thawhtute malsàwm ang che’ tih a ni thung (p 27). Pathianni chhûn inkhâwmah, “Thilpek lák khâwm tûr a nih chuan hla sak lai hian a remchâng,” tih a ni (p.28). Pathianni zàn inkhâwmah chuan “Thilpêk lák khâwm leh hlan’ tih a ni leh a, ṭawngṭainaah pawh, “hêng thilpêkte hi...” tih hman a ni (p. 30-31). Lalpa Zanriah Sakramen inkhâwmah pawh, “Thilpêk lák khâwm & hlan” tih hman a ni ta zêl (p. 44); a English-ah chuan, “Offering & Offertory prayer” tih hman a ni (p. 51). Engati nge he lehkhabu-ah hian Hlâwm 9-na thupuiah ‘Thawhlâwm’ tih hlîr hman a nih laia a bu chhûngah ‘Thilpêk’ tih vek hman a nih ták chhan hriat a ni lo a; a ennawntute hi an fîmkhur tâwk lo a ni mah nâ!
Remkûnga Dictionary (English - Mizo)-ah Offertory chu ‘Inkhâwmna thawhlâwm lák khâwm’ tih a ni a; ‘collect the offerings’ chu ‘thawhlâwm khawn’ tih a ni bawk (p. 619). JF Laldailova Dictionary-ah chuan, ‘Offertory’ chu ‘biak ina thawhlàwm khawn’ tih a ni. Eng vàngin nge Pathian Biak Inkhâwm Hruaina Bu (2010 & 2014 Edition)-ah ‘Thawhlâwm’ tih hman a ni ták zâwk? Pakhatnaah chuan ‘Thawhlâwm’ tih hi Bible ṭawngkam a ni a; thilpêk tih hi chu a sawi fiahna ang deuh a ni. Bible-ah Pathian hnêna thil pêk hrang hrang, sàwma pakhat leh thil pêk dangte sawi nân ‘thawhlâwm’ tih hman a ni (cf. Neh 12.44; 13.12; 13.13; Mal 3.10; Mt 27.6; Mk 12.41; 12.43; Lk 21.1; Jn 8.20; Rom 15.26; 1 Kor 16.1; 16.2; 2 Kor 9.13; 1 Tim 6.18; Philm 6). Hmeithai rethei thawhlâwm, dâr tangka dere chungchânga Isua thusawi lãr tak pawh kan hria a, ani chuan, ‘thawhlâwm’ tih leh ‘thawhlâwm bâwm’ tih a hmang (Mt 27.6; Mk 12.41; 12.43; Lk 21.1). ‘Thawhlâwm in’ (Mal 3.10) tih kan hmu bawk. ‘Thawhlâwm’ tih hi a Bible thu (biblical) bîk a ni. ‘Thilpêk’ tih tak hi chu Offertory sawi nân Bible-ah a lang lo a, ‘thilhlan’ erawh chu a lang tam hle thung (e.g., Abela leh a thilhlan.... etc).
‘Thawhlâwm’ tih hi Kohhran ṭawngkam hman ziding zâwk a ni a; kan kohhran rorêlna
ṭawngkamah ‘thawhlâwm’ tih hi hman thin zâwk a ni. Kan kohhran inkhâwmpui lian hmasa ber dawttu kum 1911-ah, ‘Thawhlâwm siam thu’ an ngaihtuah a (Presbytery, April 1911, No.6). Chuta ṭang chuan kohhran sum sawiin ‘thawhlâwm’ tih hi Presbytery-ah chuan an hmang ta ngar ngar a (Presby October 1914, No.19; 1915, No.3; 1916, No. 6; 1916, No.8; 1918, No.20; October 1918, No. 9; 1920, No. 18, etc). Thawhlâwm tih chu inkhâwm thawhlâwm, Sunday School thawhlâwm, Sakramen thawhlâwm, Pathian ram zauna thawhlâwm, Bial inkhâwm thawhlâwm, Buhṭhâm thawhlâwm, Buh thawhlâwm, etc., sawi nân hman tlânglàwn a ni. Chuvàngin, ‘thawhlâwm’ tih hi kohhran ṭawngkam ziding a ni. Thilpêk tih lanna hmasa ber chu kum 1977 Synod, Gen 55-ah khân a ni, “Thilpêk lama hmasâwn zêl nân Campaign/Seminar neih rawtna Chhimthlang Presbytery
aṭangin a lo lût a, Executive Committee-in bawhzui tûra dah a ni (cf. SEC 51:12). ‘Thilpêk’ tih chu Chhimthlang Presbytery rawn chher a ni ta em ni? Hemi bâk hi chu Synod Minute-ah chuan ‘Thilpêk’ tih hi a lang lo hial âwm e! Pathian Biak Inkhâwm Hruaina Bu (1997) kha ‘thilpêk’ tih hman uar ṭanna tak chu a nih kha!
‘Thawhlâwm’ tih hman dân tlângláwn zâwk, Bible leh Kohhran rorêlna ṭawngkam a ni a; chuvàngin Pathian Biak Inkhâwm Hruaina Bu (2010)-ah pawh khân hman zâwk a ni a; 2014 Edition-ah phei chuan a bu chhûng thûah ‘Thilpek’ lo awm chhun pawh ‘Thawhlâwm’ tiin thlák a ni. Amaherawhchu, ‘thilpêk’ tih hi hman loh tûr tihna a ni lo a, ‘thawhlàwm’ sawi nân tûnah chuan mi tam takin an hmang ta a; chuvàngin ‘thawhlâwm’ tih leh ‘thilpêk’ tih chu hman ve ve theih a ni a; a official hming zâwk, kohhran pawhin Synod rorêlnaah pawh a hman ngar ngar erawh chu ‘Thawhlâwm’ tih hi a nih avângin Upa pakhatin “Thawhlâwm tih hi hman miah loh tûr” lo tih ngawt chi a ni lo ang bawkin “Thilpêk tih hi hman miah loh tûr” tih ngawt chi a ni bîk lo ang!