KEINI LEH ANNI!

Kan ṭhian pakhat chuan, “Kan khuaa pa pakhat (a hming chu sawi lo mai ang, a fate zîngah pawh mi lãr tak pakhat chu a awm) chu Aizâwlah a rawn zin a; mitthi inah a va kal a, mitthi an ràl dàn a hmuh chuan a awt ta deuh a ni ang, a hàwn ták hnûah chuan, ‘Thih dâwn chuan Aizâwla thih a hláwk. Kei pawh Aizâwlah ka zuk thi hausa teh ang,’ a ti e” a tia lâwm!

Vawi khat pian manah mihring hi kan inthlau thei ngawt mai. Queen Elizabeth II chuan thih hausak a mamawh ve lo, mahse, a thi ropui tak zet a ni. Queen Elizabeth II thih ták avàng khân September 8-19 chhûng khân BBC ka en nasa hle mai a; September 19-a Queen Elizabeth II vuina inkhâwm leh a behbàwm zawng zawng kha ka en deuh vek a. Thawhṭanni chawhnu lamah khân dârkâr chanve vêl electric kan nei lo hlauh mai a, a hnûah Youtube-ah ka en leh tho. Cambridge-a kum hnih chhûng lehkha ka zuk zir ve lâi khân zan khat chu thlipui leh ruahpui sûr buan buan hnuaiah minutes 2 vêl electric kha a rawn khaihlak ve teh mial a! Kha bák kha êng neih loh kan nei miah lo.

Keini ve erawh chu ruah a sùr hlek chuan kan electric êng hi a nan hlum thuai zêl a. Tuirial Hydel Project pawh kha nan hlum tùra siam peih a nih hmâ daihin zângna dawmna pêk tam luatah a puitling hlei thei lo a nih kha! A tîra mi 20 chuang âwrh chauh zângna dawmna dawng thei tùr an nih lâiin thluaka sum lûtho khân an han ti nek nek a le, mi 120 chuang dâwrhin an dawng ta lawih mai a nih kha! Mak thei ngei! Project eng emaw a awm dâwn apiangin thluaka sum lûtateho hian zângna dawmna hmuh tam theih dàn tùr ringawt an ngaihtuah lian ber zêl si hi kan ram buaina a ni!

Kâr kal taa ka ziah tawh ang deuh khân Sâp rama ram âwl han hmuh kha chuan an rama thu neitu kan ni lo chu an vànnei ngei mai! Keini ve zawng, kawng leh kawng inkâr zingzum tak ngial pawh kan sem ral thak zêl a nih ber hi. PRISM-in Revenue Department aṭanga RTI hmanga Mizorama Land Settlements zau zâwng a zawh, an rawn chhànna kha tak tak a nih ngâi chuan khawvêla thil mak ber pâwl a ni hial ang em? Land settlements an pêk zawng zawng belh khâwm kha Mizoram lêt 6 zeta zâu zuk nia! Ram neih zawng zawng belh khâwm phei chu Asia khawmualpui âiin a zau záwk zuk ti teh mauh a! “Ka âwih lo” ka tih lahin, “A ni,” an ti tlat bawk si! Mizoramah ‘thil tih mak’ hi a thleng reng mai zawng a nih hi! Mizoram sawrkarah chuan department ṭhenkhat hi chu ‘thil tih mak siamna khâwl’ an ni zâwk hial emaw ni? Hmâna sawrkar khân ‘hmeithai siamnna khâwl’ a bun hman tawh kha a ni a; tûna sawrkâr ve thung hian ‘zângna dawmna siamna khâwl’ hi an bun ta hial emaw ni? I lo thlîr zêl phawt mai teh ang u. An thluakah sum a lût laklawh tlat tawh si a!

Queen Elizabeth II thi chuan United Kingdom mipui a nghawng hneh cher cher hle mai. Sâp rama ka zuk riah ve lawk lâi khân vawi khat chu BBC-ah lal neih zêl duh leh duh loh chungchâng an sawi ho a. Lal neih zêl duhtute ṭan chhan pakhat chu, “Lal kan tihbo chuan a thláktu tùr President emaw tal kan neih tho a ngâi ang. Lal kan neih avàng hian kum tin sum tam tak kan ramin a la lût a ni; khualzin tam takin kan lal inte hi an rawn en a, hei hi kan sum hnâr pakhat a ni,” an ti ni tain ka hria!

Queen Elizabeth II thih ták avàngin a fapa upa ber Prince Charles chu King Charle III a ni ta nghâl a. Nu ber ruang la awm lâi ngeiin United Kingdom ramin a huam Scotland, Northern Ireland leh Wales-ah te a zin a ngâi a; a zinna apiangah King Charles III chuan lawm a hlawh êm êm zêl a. Scotland leh Wales erawh chu independent sawi ve uaih uaih reng táwk awmna ram an ni bawk a; mi pahnih khat lekin King Charles III an duh lohna an lo tilang ve a, man an nih ták kha. Chuti tih lohah chuan lal neih duh loh thãwm hriat tùr a awm lêm lo a ni ang!

Queen Elizabeth II an zahzia lantîr tùra mipui khati zozai pung khâwm kha eng zât tak ni ang maw? Nuai têl tak meuh chu an ni ngei mai! Westminster Abbey-a a vuina inkhâwm kha khawvêla mitthi vuinaah chuan a la ropui ber àwm e. Ram hrang hrang aṭangin mi ropui tih tling 500 zet an pung khâwm a; India President pawh a zuk tel ve kha. Khatiang taka mi lian pun khâwm tamna kha a la awm ngâi lo hial ang! Usher nih a hahthlák hmèl teh lul nèn, usher hmêl lah chu hmuh tùr alawi an awm si lo. Mizo zînga usher master-a ngaih Dr. H.L. Malsàwma te anga vei thuak thuak an awm ve lo!

An vuina inkhâwm buatsaih dàn te kha a ropui ngei mai. Mizote erawh chuan a thlarau lo kan ti pek maithei! Anni tân erawh chuan khatianga urhsùn leh ûp taka an buatsaih tluka thlarau kha a awm leh tawh chuang lo ang. An zaipâwl member-te pawh an tui lui ve lo a; zai hmâ aṭangin sîr sâwnin mawngtam an sâwi dual dual nghâl ringawt lo! Uluk leh urhsùn takin a ziak en chungin an zâi mai a ni. Làm hrât deuh tàna ‘làm tual’ tùr pawh a zâu-sei narawh e! Mahse an inkhâwm chhûng zawng khân lo ninhlei phêt leh lo ‘Halelui’ lui piap piap an awm ve lo! London-a awm tawh Pastor fapa pakhat thusawi, a pa sawi chhàwn ka hre chhuak zawk a; ani chuan, “Sâp rama Church of England inkhâwmnaa ka inkhâwm aṭang chiah khân worship awmzia ka hriat chian phah,” a ti.

Thil pakhat ka lo ngaihtuah daih pek chu Queen Elizabeth II zahna lantîr tùra mipui kha zozâi pung khâwm khân an ei leh in tùr chu an rawn intum ngei ang a; mahse, khawi lâiah mah khân an eia an in tuam tuam lâi hmuh tùr a awm hauh lo kha a ni. Nu ṭhenkhat phei kha chu nausên hnute hne lâi tih hriat reng an rawn paw chhuak a; khatiang taka lal kuang hmu tùra nghah rei ngâi leh kawng zawh thui tak kârah khân engtin nge maw an tih bîk le?

Chu chang a ni lo! Westminster Abbey-a an inkhâwm chhûng lah kha a rei khawp mai si a. Mi lian pung khâwmte leh mipui awm zawng zawng zîngah khân zun chhuak hman awm ve tak ang maw tiin ka lo ngaihtuah tlat pek a nih chu! A chhan chu Mizote hi kan zung zing êm êm bîk mai a; inkhâwm a rei deuh phei chuan zun chhuak nghâk zo loa va zung táwk hi an awm deuh fo a. Inkhâwmpui rorèl lâi pawha zun chhuak insûm zo lo, zung tùra kal hi an tam êm êm ṭhin hi!

Queen Eliaabeth II zahna lantîr tùra mipui lo kal khâwm, khati zozâi zîngah leh Westminster Abbey-a vuina inkhâwm neih chhûng khân zun chhuak awm ve tak ang maw? US President Joe Biden-a pawh kha a kum a tam ve tawh a; Mizo ngaih dànah chuan zun chhuak zing rual a ni ve tawh ang. Mahse, a îp tlang thei a ni chêk ang! Ka ngaihtuahna pakhatah phei chuan ‘a hmei a pa khân diaper ṭha chi an hrêng ṭheuh záwk em ni dâwn le?’ te ka ti vêl ta mai mai a!

Mizo kan changkàn hleih theih lohna pakhat chu zunram thiar thû-a kan fîmkhur thei hlawl lo hi a ni. Zin kawngah chang a ni lo, khawpui khawlâiah pwh hian kawng chhak beh chhana patling pui lo zung tur tur hmuh tùr an awm fo. Zin kawngah ni se, hmeichhiate hi an puan sin hlîpin an inkhuh hlûng a, an ṭhu tung tawp zêl mai a, an ṭhut hmuna lungte vir nawk nawk khawpin an zun khum ni àwm tak a ni! Vawi khat chu Council for World Mission Programme-a lo kal ve, New Zealand nu pakhat chu ATC zirlai mipa pakhat nèn Chanmari Biak Inah an inkhâwm a. Biak in varanda-a an lo thlen chuan ATC zirlai khân New Zealand nu chu biak ina an luh hmâin, “I zung duh em?” tiin a zâwt a; New Zealand nu khân mak a tih thû ATC zirtîrtu pakhat hnênah a sawi chhuak hial!

Zun chhuah zin chhan pakhat chu tui in tam a ni. Kei pawh doctor-in tui in tam tùra min tih avàngin zîngah hian tui no 5 vêl tal ka in hrãm ṭhin a; ka lehkha ziah lâite hian zung tùrin ka tho fo mai. Mizote hian tui kan in hnem thar ta em maw ni le? Mitthi inah hian tui an chhawp fer fur tawh a; kei chuan min rawn pêk dâwn pawhin ka la hnar zêl! Kohhran inkhâwmpuiahte hian tuithãwl tê hi kan chhawp ta ziah mai a; inkhâwmpui palai tam tak chuan biak in chhûngah tuithãwl an keng lût a; insûm miah loin an in pap pap zêl! Kum 2016 Synod Inkhâwmpui, Durtlâng Kohhran Biak Inah khân zan khatnaah Reception Committee Chairman, Kohhran Upa khân biak in chhûnga tui lâk luh a rem lo tih a rawn puang a; chuti chung chuan hotu ṭhenkhat ke bulah khân tuithãwl inhûng a awm tho! Hrisêl lohna avànga tui in zeuh zeuh ngâi, tuithãwl inchhawp lo thei lo chu hriat thiam tùr an ni ang.

Tûnlai ṭhangtharte hi kan dang a ro chak bîk a ni àwm e. Eng nge a chhan ni ang? Kan ei leh in a dik lo em maw ni dâwn le? Kêl ang maiin chî kan duh lutuk ta em ni ang? Kohhran inkhâwm chhûng rei lo tê-ah hian khuangpûte hian tui zuk in sek ṭhin a maw le! Khuang bula tui chhawp lohna biak in hi a awm tawh pawhin a rinawm loh hial? Pulpit-a tui no dah chhuah phei chu keini kohhran inkaihhruainaah chuan a rem tawh lo; chuti chunga ngampa taka pulpit-a tui in ta khawlh khawlh hi an la awm tho! Westminster Abbey leh St George’s Chapel chhûngah khân tui rawn pãi emaw, tui in ta mai emaw, hmuh tùr an awm hauh lo kha kan entawn tùr a ni ang. Thlarau rah pakhat ‘insûm theihna’ kha an nei lian deuh bîk pawh a ni mahná! Chutiang chu an nih pawhin entawn tho tho ila.

Thil dang pakhat leh chu tûnlai hian mobile phone changkãng tak kan nei fur tawh a. Queen Elizabeth II zahna lantîr tùra lo kal, mipui khati zozâi zîngah khân kawngpui dungah na ná ná kha chuan mobile phone camera–a thla lo la mawlh mawlh kha an awm ve ngei mai! Mahse mâw, Westminster Abbey-ah emaw, St George’s Chapel-ah emaw khân mobile phone camera lek chhuaka thlâ la ta mai tû mah hmuh tùr an awm lo! Pathian leh an vui mêk Queen Elizabeth II bâk kha an rilru-ah a awm lo a ni ang! Keini erawh chu kohhran inkhâwmpui hrang hrang leh hunpui pawimawh—Krismas leh Kum Tharahte hian thlalák kan buaipui ta ber emaw tih tùr a ni a. Lâm lâi thla lák te lah kan chîng; thla lák beisei avànga lâm erawh an ni bîk êm lo’ng chu maw?

Queen Elizabeth II vuina inkhâwm buaipuitute khân thla lákna hmun tùr ‘photo booth’ pawh an siam ve hek lo! Siam duh sela, siamna tùr hmun remchâng lah a tam narawh e! Keini ve erawh chu KṬP, Kohhran Hmeichhia, Kohhran Pavalai Páwl, Bial, Presbytery, Synod inkhâwmpuiahte hian ‘photo booth’ siam kan chák zek zek tawh mai si! Kan biak Pathian ái mah hian keimahni hi kan inngâi pawimawh tawh záwk a, Pathian hmêl âiin kan hmêl hi kan buaipui ta záwk emaw tih mai tùr a ni! Church Court inkhâwmpuiahte ngat phei hi chuan ‘photo booth’ tih hi lang lo hrãm teh se!

Hnam ropui leh hlun na ná ná chu hmasáng aṭanga an in sak dàn pawh a lo entawn tlák hle a, hmun an zuah âwl zau thiam ngei mai. Keini erawh chu tháwk lákna awm mang lo khawpa bitin in kan sa a; anni erawh chuan biak in kawngkapui pawh motor tlàn luh theih khawpa zauin an siam thung.

An in sak lah chu a tlo bîk êm êm khawp a. Westminster Abbey khu kum 1065-a King Edward the Confessor sak ṭan kha a ni a, kum 1220 leh 1272-ah King Henry III khân a chei thar a; Queen Elizabeth I khân Abbey lâi tak khu Collegiate Church of Westminster of St Peter atân a din thar a. An sak ṭan aṭangin tûnah kum 957 a ni tawh; chul lam pan ahnehin a vul zêl záwk si! A chhûng an cheibàwl dànte khu keini chuan ṭûl lo tih kan va ngah dâwn êm! Anni erawh chuan a kumkâr neuh neuh thlengin uluk takin zuk chei mâwi vek a!

Windsor Palace khu William the Conqueror khân kum 1066-a a hmun a thlan, kum 1070-a sak ṭan, kum 16 hnûa an zawh fel a ni a. An zawh fel aṭangin kum 936 a ni tawh a; mahse ṭhiah mai chákawm hmêl put ahnêkin a ropui êm êm zêl záwk si! Cambridge-a in hlui ber, St John’s College-a mi, ‘Pythogoras School’ khu kum 1200-a sak kha, tûn thlengin Conference Centre ṭha tak a la ni a; a in erawh chu a mâwi hran lo! Kan ramah ve chuan UT lâia concrete in sak tam ber kha vuak ṭhiah vek a ni tawh ang. Eng kan ti bîk nge? Mizoram hian kum 100 daih tal in kan sa thiam lo em ni? Fûr khat pawh daih lo kawng siam hi em ni kan thiam táwk? In sak lâi chim dur te, metal road ni ve si, kut zungṭanga pir khawh theih mai hi kan thiam tâwk em ni? Inen fiah kan ngâi e.