Guest writer
Revd Chuauthuama
A HUA HUA PHÛNGIN SEH!
Hmân nîah Mizorawm sawrkarin kum 2018 Holiday List a tichhuak a; chutah chuan kumina chawlh nâna hman mêk ni 3 - Missionary Day, YMA Day leh MHIP Day chu telh loh a ni a; YMA Day leh MHIP Day chu Restricted Holiday List-ah telh a ni. Sawrkar order copy WhatsApp-a ka hmuh phat aṭangin a va han tidanglam leh rua êm ka lo tirilru a. Eng vàng maw? Hêng ni 3-te Holiday List-a a tel loh avànga lungâwi lo tûr pâwl an awm tlat dâwn alâwm!
MHIP Day hi Holiday List-a an tel tirh khân Restricted Holiday-a dah kha MHIP-in sawrkarah Holiday List pângngaia dah tûrin an ngên a; awlsam têin an dah leh ta mai a nih kha! MHIP Day chu Restricted Holiday-a an rawn dah kha tâwk tiu teu hlein ka hria. Chutih laia chanchinbua ka thu ziakah pawh sawrkar lam dem deuhin ‘an tawlh leh ta hun hun mai’ tih ṭawngkam ka hmang nghe nghe a ni. Vànglaini editorial-ah, “Kan rama pâwl leh Kohhran ni pawimawhte chawlhah kan puang zêl dâwn a nih chuan a buaithlák hle ang.... Chawlh leh chawlh loh hi chu thu hran a ni a, chawlh tihbo hnu lawka chawlh puan leh mai hi thil hriat thiam harsa lai chu a ni àwm e,” a tih hi a dik (Vànglaini Editorial, September 21, 2017).
Tûn ṭumah pawh hian hêng pawl pathumte hian sawrkar an han ngên ta ngei a; hman ang bawkin sawrkar chu a tawlh leh ta han han mai a. Tûnah chuan hêng ni 3-te hi kum 2018 Holiday List-in an thun kim leh biai tawh! Hmeichhiate ngaih pawimawh loh vàng ni loin MHIP Day hi sawrkar chawlh ni atâna dah a ṭûl lêm lo. Mi zawng zawng huap a ni lo a; hmeichhia zawng zawng lah an tel vek chuang lo bawk. Restricted Holiday List-a telh hi a inhmeh tâwk viau. MUP-in an Day chu Holiday-a telh an ngên ve lo hi an fakawmin an puitling hle; ngên hnuhnawh lul suh se!
YMA Day hi chu nula leh tlangvâl chauh ni lo, khawtlâng huap, a hmingah ‘Young’ tih tel mah se ‘Life member’ thlenga awm, ‘young’ lo tak tak telna, Mizorama NGO lian ber a nih bawk avàngin Holiday List-a telh hi a âwm viau. Khawtlâng tân thil tam tak YMA Day-ah an ti ṭhin a; kokim zâwka an hman theih nân Holiday List-a telh chu a âwm hle a ni. Chutih laiin Mizoram Synod erawh chuan YMA Day hi Holiday-ah a telh ve lo a; hei mi ṭhenkhatin mak an ti deuh. YMA hi a tîrah chuan hmâr lam Zosâpte leh Presbyterian Kohhran hruaitute din a ni a; mahse hun lo kal zêlah kohhran aṭangin a tla hrang ta deuh deuh a. Synod chawlhah a tel ve lo hi a âwm lo lêm lo.
January 11 hi Sâp Upa leh Pu Buanga lo thlen ni champhaphák, hmâr lamah pawh ‘Chanchin Ṭha thlen ni’ ti-a kan lo hman ṭhin a ni a. Kum 2013 thleng khân Synod Calendar-ah Chanchin Ṭha thlen ni ti-a dah a ni ṭhin; Synod Holiday List-ah pawh a tel ṭhin. Kum 2012 Synod-in Chanchin Ṭha thlen ni-ah March 15 a pawm ták hnûah erawh chuan Synod Holiday List-ah a tel ta lo. Sawrkar chawlh a nih avàng erawh chuan Synod Calendar-ah pawh sawrkar calendar dah dàn angin ‘Missionary day’ tiin dah thar a ni.
‘Missionary Day’ tih hi eng tika hman ṭan nge? Sawrkar Holiday hi Mizoram sawrkar GAD siam a ni a. Eng tikah nge GAD hian January 11 hi ‘Missionary Day’ a tih ṭan? Mi pakhatin Pu Lalkhama Chief Secretary a nih laia tih, ama sawi ngei hria angin WhatsApp-ah a rawn târ lang a. Pu Lalkhama phone-a ka zawh erawh chuan, “Ka hre tawh lo; tih ṭanna a rei tawh ang” tih bâk a sawi thei lo. Pu Ruatliana Sailo (former Director, I&PR Dept) ka zawh pawhin a hriat loh thu bák sawi tûr a nei lo. Information Deppartment-a nu pakhatin kum 1992 vêla tih ṭan a nih a rin thu a sawi a, Gospel Centenary lawm dâwna tih a nih a ring. ‘Missionary Day’ tih chu kohhran ṭawngkam chher chhuah ni loin GAD ṭawngkam ni ta berin a lang; tû mahin chutianga ti tûr chuan an nawr lo a ni ang. Mizoram Synod-in ‘Missionary Day’ a tih erawh chu August 31 a ni a, chu chu D.E.Jones (Zosâphluia) lo thlen ni champha a ni; kum 1997 aṭanga hman ṭan a ni (SEC 157:28). Tûnah chuan a tîra Ramthar Board rawt anga ‘Missionary Day’ tih kha “Ramthar Ni” tih a ni ta zâwk.
Kum 2012 Synod aṭang khân Mizoram Synod chuan Chanchin Ṭha thlen ni-ah March 15, 1891 a lo pawm ve leh ta thung si a (cf. 2012 Synod, Gen 22); zêp thu a chêng lo, thil a kal chîri zo ta! Presbyterian mi leh sa zîngah ngei pawh Chanchin Ṭha thlen ni sawn pawm hlei thei lo an awm deuh reng rih dâwn a ni ang. Mi eng emaw zâtin min rawn zâwt tawh a; chhân ngaihna pawh a awm lo. Kan sawn miau si a! Hetianga kan lo sawn tákah chuan 1994-a Centenary lawm nâna thil tih tam tak kha a inhmeh lo zo ta. Centenary Building, Centenary Hall, Centenary School, Centenary Khuangpui leh Centenary châwia tû leh fate hming phuah tawh zawng zawng chu a hnawkhnai zo ta!
Kum 2013 Synod-ah Zoram Pawn Presbytery aṭangin “March 15 Chanchin Ṭha thlen ni hi State Holiday-ah puang tûrin Mizoram sawrkar ngen ni se” tih a lo lût a. Synod thu tlûkna chu, “March ni 15 chawlha puang tûrin Sorkar chu ngen loh mai ni se kan ti,” tih a ni (2013 Synod Gen. 8). January 11 chu sawrkar holiday ni zêl mah se Mizoram Synod chu châwl ve tawh loin March 15-ah a chàwl ta zâwk a ni. Kohhran ni pawimawh sawrkar holiday-a puang tûra nawr hi tih loh a ṭha; sawrkar leh kohhran ni pawimawh tih a thuhmun erawh chuan kan châwl rual a ni mai. Chawlh titam tûr zâwnga kohhranin sawrkar nawr hi a inhmeh lo. Hna thawh tam kan inzirtîr a pawimawh zawk; Isua pawhin, “Ka Pain tûn thleng pawhin hna a thawk reng a, kei pawhin ka thawk ve a ni,” a tih kha (Jn 5.17).
Mizoram Synod 1974 rêl angin 1975 aṭangin ‘Chanchin Ṭha thlen ni’ chu January 11-ah hman ṭan a ni a. Tûn hma deuh chuan ‘Nilai leh Beihrual Thupui’ bûah ‘Mizorama Chanchin Ṭha thlen ni’ tih a ni ṭhin a; hun a lo kal deuh a, kaitâwi deuhin “Chanchin Ṭha thlen ni’ tih a ni ta. Tûnah erawh chuan Mizoram Synod-in March 15 chu Chanchin Ṭha thlen ni-ah a pawm ta thung a. Hetianga thil tihdanglam hian nghawng a nei nual a. Kum 2014 Synod-ah Chanchin Ṭha thlen ni sawn a nih ták avànga monument leh record-a Chanchin Ṭha thlen ni târ lante siam ṭhat rawtna a lo lût a. Synod erawh chuan “Kan kal dàn ngai hi a ṭha e,” a ti thung (2014 Synod Gen 3).
Chu chauh pawh a ni lo, kum 2013 Synod-ah kan kohhran din ṭan hun tihchian rawtna a lo lût nghâl a. Synod-in SEC zir chian tûrin a dah a (2013 Synod Gen 1). SEC-in Research & Evaluation Wing (REW) a chhuitîr a; REW-in rawtna 5 a rawn chhawp chhuahte chu (1) June 25, 1899 - Khuma leh Khâra-te baptisma chan ni; (2) February 15, 1989 - D.E. Jones-an Mission Vênga Biak in a sak hun; (3) August 30/31 - Rev. D.E Jones-a lo thlen ni; (4) March 20, 1891 - Rev. William Williams, Aizâwla a lo thlen ni; (5) Synod-in Chanchin Ṭha thlen ni kan pawm hmasak - January 11, 1894-te hi a ni. Synod chuan January 11, 1894 chu Mizoram Presbyterian Kohhran din ṭan ni-ah a pawm nawn leh ta a ni.
“A pawm nawn leh ta” ka tih chhan chu kum 1994-ah khân ‘Presbyterian Kohhran din ṭan kum tihchian rawtna’ Chhimphei Presbytery aṭangin Synod-ah a lo lût a. Synod thu tlûkna chu, “Presbyterian Kohhran din ṭan hun hi tihchian a ngai lo ve, Gospel Centenary kan lawm kha kan kohhran kum za tlinna chu a ni e, kan ti” tih a ni (1994 Synod, Gen 12). Synod pawh hian thu lo pass tawh hre chiang mang loin hah thikûlin REW a chhuitîr a ni ber. REW rawtna pakhat January 11, 1894 chu Mizoram Presbyterian Kohhran din ṭan ni–ah kan pawm nawn leh ta a ni!
Hetiang a lo nih ták nuaih avàng hian Baptist Church of Mizoram (BCM) lâwmah a tla emaw tih mai tûr a ni a; anni chuan sawrkarin ‘Missionary Day’ a tih ták zêl chu an pual bîkah an ngai emaw tih mai tûrin tûn hma zawng aia uar leh phûrin an lâwm ve leh ta thung a. BCM pawhin Presbyterian Kohhran aia naupan duh bîk hek lo, January 11, 1894 chu an din ṭan ni-ah an pawm hnuhnawh ve leh ta bawk a. Mizoram Synod leh BCM hi chu inel rêng rênga khawsa, mahni pian tak tak hmaa piang ve ve-a inchhâl kan ni ta. Upat inchuh ta rêng rêng chu naupang inkhualtelem pawh kan ang lek lek lo maw?
January 11, 1894 kha Mizoram tân ni pawimawh a ni; sawi nêpa namnûl ngawt chi a ni lo ang. Amaherawhchu kohhran pakhat pual bîk anga ngaih theih tûra ‘Missionary Day’ tih hi a kal titih ta mai a nih chuan sawrkar Holiday-a dah zêl hi thil inhmeh a ni em? A hming lo chhuah dàn hi chu sawrkar (GAD) lamin rawn tichiang sela. Hun lo kal zêlah Missionary Day hi holiday-a telh loh mai zâwk a ṭha ang; hei hi ta neih deuhtu kohhran îtsîk vàng ni loin he ni lo thlen apianga sawi neuh neuh awm ṭhin tûr hi pumpelh a ṭha ang. MHIP Day pawh Restricted Holiday-a dah a tâwk tiu teu viau ang. Eng kohhran pawhin holiday chu siam theih a ni a; sawrkar siamsak kher ngiat loh hi tûn hnu zêlah kal dân atân a ṭha zâwk ang.