Guest writer
Revd Chuauthuama
SRC KUM KHAT A TLING TA!
Kan thupui ‘SRC kum khat a tling ta!’ tih aṭang ringawt hi chuan mi tam berin, “SRC chu eng tihna tak ni ang maw?” an ti ngei ang! Synod Executive Committee (SEC) member zîngah pawh ‘SRC’ hre lo an la awm tho maithei a; Kohhran Upa leh Pastor zîngah pawh la hre lo an tam hle maithei bawk! A mak lo e. A nih leh ‘SRC’ chu eng nge ni teh rêng?
‘SRC’ chu ‘Synod Resource Centre’ tihna a ni. A nih leh Synod Resource Centre chu eng nge ni rêng rêng a? Hei pawh hi a hre lo chu mi tam zâwk an la ni cheu ang? ‘SRC’ chu Mizoram Synod-in All India Services leh Central Services-ah Mizo an tlin tam theihna tùra a buatsaih Centre hming a ni. SRC awmna chu Sikulpui-ah a ni a; Office Assistant (OA) pakhatin a nghák a. Synod chawlh a nih loh chuan Thawhṭanni aṭanga Inrinni thlengin chawhma dâr 10 aṭanga tlâi lam dâr 5 thleng hawn a ni.
Synod Resource Centre-ah hian All India Services leh Central Services exam tumte tâna chhiar tùr lehkhabu ṭha tak tak 300 dáwn lái a awm tawh a. Chûng lehkhabute chu Civil Services Examination (CSE) Preliminary leh CSE Main Exam-a General Studies Paper atâna lehkhabu ṭha leh ṭangkai tùr vek a ni a. Hêng lehkhabu ṭha tak tak bákah hian Sâp ṭawng, ni tin chanchinbu The Hindu leh Times of India leh journal pawimawh ṭhenkhat lâk a ni bawk. SRC-ah hian computer dah a nih bâkah Photo Copier (Xerox machine) dah a ni bawk a; SRC hian webside a nei tawh bawk.
SRC hi nikum September 20 khân Synod Moderator Rev.Dr C. Lalhlîran a hawng a. Synod Resource Centre enkawl tùr hian Synod Executive Committee hnuaiah Zirlai Viltu Committee (ZVC) a ding bawk a. ZVC hi Executive Secretary pakhat Chairman-na hnuaia awm a ni a. Tûna member-te chu:
(1) Rev Dr. K.Lallàwmzuala
E/S (Chairman)
(2) Zirkûngi Chhakchhuak
Secretary (Principal, SHSS)
(3) Rev.Z.D.Lalhmachhuana,
Synod Secretary Sr
(4) Rev. C. Zorammâwia SES
(5) Rev. V.L.Luaia Hrànleh E/S
(6) Rev.K.Lalrinmâwia
Ex E/S (Bâwngkàwn Bial)
(7) C.Lalsâwta (IAS Rtd)
(8) R.L. Rinawma (IRS Rtd)
(9) Benjamina (IDAS Rtd)
(10) Revd Dr Chuauṭhuama
(11) Upa Zonunmâwia
(Headmaster, Sikulpui)
Hetianga Mizoram Synod-in All India Services leh Central Services-a Mizo tlin tam theih nâna kawng zawnna a buatsaih ṭan dàn chu hetiang hi a ni. Kum 2018 Synod Inkhâwmpuiah khân Lunglei East Presbytery aṭangin thu pakhat, “Central Services-a Mizote kan tlin tam theih nâna hma lák rawtna,” tih lo lût chu Synod inkhâwmpui chuan pawmin Synod Executive Committee (SEC) bawh zui tùrin a dah a (2018 Synod, General No. 16). SEC chuan a kalhmang ruahman tùrin mi tlêm azâwng a ruat a; chûng mite chuan Synod-in a pass dàn thu kalhmang her rem hretin ‘All India Services leh Central Services chauh ni loin Central Secretariat Services (Group B) pawh huama Mizo tlin tam theih dàn tùr ruahmanna chu an buatsaih ta a ni (SEC 279:17 of 2019).
Chûng mite ruahmanna chu SEC chuan pawmin Synod Officers Meeting (OM) zùt mâm tùr leh member-te pawh lo ruat tùrin a ti a (SEC 280:55). OM-in ZVC member tùr a ruatte chu SEC-in pawmin Zirlai Viltu Committee (ZVC) chu din a ni ta a. Zirlai Viltu Committee chuan ruahmanna chu bawh zui zêlin Civil Services Examination beih tumte tâna lehkhabu pawimawh tùr lehkhabu 4 a buatsaih a; chûngte chu- (1) All India Services & Central Services Group A & B-a inhlàn kài tumte LUHKÂ, (2) Civil Services (Main) Examination Syllabus Bu (Booklet Series –1), (3) Indian Forest Service Examination Syllabus Bu (Booklet Series –2), (4) Other Active Examinations Under UPSC Syllabus Bu (Booklet Series–3) te hi a ni.
Covid-19 hripui lèn avànga lockdoawn puan chuan ZVC-in ruahmanna a siam chu bawh zui chak a tiharsa hle a. Chuvàngin nikum September 20 khân Synod Resource Centre hi hawn a ni ta chauh a ni. ZVC-in lehkhabu a buatsaih 4 khi SRC-ah leh Synod Bookroom-ah man tlâwm takin lei theih a ni a. Hêng lehkhabu bákah hian a hma lama kan tàr lan tawh angin Civil Services Examination General Studies Papers atâna lehkhabu ṭha tak tak chu SRC-ah hian dah a ni tawh a; Mizoramah chuan hêng âia lehkhabu ṭha hi a awm kher lo ang. Tûnah hian ZVC-in Main Exam bei tùrten Optional Papers atâna an thlan tùr chi lehkhabute chu lei tùrin a thlang fel leh mêk a ni. Chûng lehkhabute chu kan chah thlen hunah chuan SRC hi a changtlung lehzual sawt ang.
ZVC chuan local cable TV-a tihchhuah tùrin All India Services chungchânga hriat tùr pawimawh sawi hona a nei tawh a. Chu bákah chuan Synod Higher Secondary School-ah leh MZU-ah campaign a nei tawh bawk a. All India Services & Central Services-a Mizo tlin tam theih nâna campaign nei tùr hian High/ Higher Secondary School leh College-ten ZVC member-te sàwm theih an ni.
SRC-ah hian in-register, Member 80 vêl an awm tawh a; chûngte chu Group thuma ṭhen an ni. High School/ Higher Secondary School zirlâite chu Group khatah an awm a; College zirlâite chu Group khatah an awm leh a; Graduate tawh, exam thei mai tûrte chu Group khatah dah an ni leh bawk. A nihna takah chuan Civil Services Examination (CSE) beih tum tak tak chu High School aṭanga an inbuatsaih ṭan a ngâi a. NCERT-in Class X-XII Text Books a siamte hi an thiam hneh hle chuan CSE Prelims & Main Exam-ah an tih ṭhah phah ngei ngei ang.
Tûnah hian nakkum 2023-a Preliminary Exam beih tumte chu khalh bing deuh an ni a; anniho hi an tam lo a, mi sàwm âwrh chauh an ni. Anniho chu ZVC member, tawn hriat ngah tak pathum- (1) C.Lalsâwta IAS Rtd), (2) R.L.Rinawma (IRS Rtd) leh (3) Benjamina (IDAS Rtd) te hian kâr khatah ṭum hnih emaw inchhâwkin class an neihpui ṭhin a. Registered member member 3 zêl chu tih tùr (assignment) pein- (1) International news, (2) National news, leh (3) Sports news an buatsaihtîr chu chhiar chhuakin an sawi ho nghâl ṭhin a ni. A châng chuan ZVC member ni lo, pâwn lam mi All India Services & Central Services-a thawk lâi leh pension tawhte pawh sàwm an ni ang a; tûnah pawh sâwm an ni nual tawh nghe nghe!
Thil pakhat kan hriat tùr erawh chu SRC hi ‘Coaching Centre’ a ni lo. ZVC member ṭhahnemngâiten an theih tàwp chhuahin an hun remchângah puih dàn kawng an zawng hrâm a ni. Anmahni Registered Member-te kutah hian engkim a innghat a; SRC lehkhabute hi an hman hun apiangin a hmunah an va chhiar thei a; tûnah rih chuan hawh chhuah phal a ni lo. Lehkhabu an chhiar aṭanga pawimawh an tihte chu an Xerox thei bawk a. Anmahni’n tum ruhna nêna an beih tak tak chuan Prelims-ah chauh ni loin Mains Exam-ah pawh an inziak tling thei ngei ang tih kan beisei a ni. Registered member ni tùr hian Mizorama mi, Mizo tawh phawt chu an tel thei vek a; kohhran pâwl inthliarna mah a awm lo. Mizorama in leh lo nei, Mizoram pâwna awmte pawh member an ni thei tho.
ZVC chuan nikuma CSE Prelim exam-a inziak tling mi 7 kha anmahni chawh phùr nân leh ṭanpuina ni pah fãwmin Rs 50,000 ṭheuh a pe a. Kuminah pawh Prelim exam-a inziak tling 4 hnênah ṭanpuina Rs 50,000 pêk leh an ni. Hetianga ṭanpuina pêkte hi Main Exam-ah an tlin rih loh pawhin ZVC chuan hlawhchhamah a inngâi chuang lo. “Bei la, bei nawn rawh,” tih ang khân phûr taka an beih nawn ngei a beisei a ni. IAS Topper ṭhenkhat pawh vawi 4-naa Pakhatna, vawi 5-naa Pakhatna an ni ve nawk tho. Taihmáka ur chhuah a pawimawh a; beih hrâm hrâm a ṭûl tak zet a ni.
Tamil Nadu-a Church of South India (CSI) khuan Tamil-ho IAS&IPS an tlin tam theih nân nasa takin hmâ an la a. Anni chuan, “Tamil-in India rama thuneihna kan chan tam theih nân IAS &IPS-a kan tlin tam a ngâi,” an ti a ni. Tamil-ho chuan Chennai-ah Madras Christian College (MCC) ṭha tak an nei a; MCC-a zir chhuak IAS&IPS leh Central Services-a thawk an tam viau tawh rêng a ni.
Keini pawh hun lo kal zêlah chuan SRC hi Mizoram Christian College (MCC) nèn inthlun zawmin All India Services & Central Services chherna ‘pûm’ pawimawh tak a la nih theih beisei ila; chutiang tùr chuan Mizoram Synod hian kalpui thei zêl tùrah ngâi ila. Tûn apang hian SRC awmna, Sikulpui pindan pakhat chauh hi chu a chêp ṭan a ni mai a; SEC-in hmun remchâng ṭha zâwk a la ngaihtuah thei tùrah ngâi ila. Mizote hi IAS&IPS leh Central Services-a kan tlin tam hi a ṭûl mai ni loin a ṭuahin a ṭuah tak zet a; tih tak arpa tuihãla thapui thawha beih a ngâi a ni. India ram States hrang hrangah leh Central sawrkarah a lu hrûm chelhtu Officer pawimawh tak Mizo kan nih hun a nghahhlelhawm hle a ni.
Tûnah hian Mizo zînga Regular Recruit IAS (RR IAS) officer, Chief Secretary ni thei khawpa service senior chu pakhat chiah kan nei a; a dawttu chu Chief Secretary ni thei tùr chuan a tlêm berah kum 4/5 vêl tal a la a ngâi ang. Dam rei nghah thil ang deuh a la nih chu! Mi dang junior deuh záwk, RR IAS officer chu tlêm azâwng kan la nei bawk a; an zînga senior ber pawh kum 2001-a tling chauh kha a ni. Chief Secretary level-a kâi sâng tùr chuan hun a la mamawh tam lehzual deuh ang! Kuminah Mizo IAS-a tling nei ta ila, kum 2052 hma chuan Chief Secretary a ni thei kher lo ang!
Mizoram sawrkar hian Mizote hi IAS&IPS-ah tling tam se a duh tak tak a nih chuan Mizo ṭawng hi Indian Constitution Eighth Schedule-a telh theih tùrin chak takin a nawr a ngai a ni. Mizoram Synod pawhin hemi chungchângah hian Chief Minister hnênah lehkha a theh lût tawh a; eng angin nge a bawh zui tih erawh chu hriat a ni rih lo! Mizo ṭawng hi Indian Constitution Eighth Schedule-a telh a nih chuan CSE Main Exam Optional Paper 2 atân Mizo subject an thlang thei dâwn a; hnam dangin an ṭawng ngei Paper 2 an thlan avànga an tihṭhat phah thei a nih chuan engah nge Mizo nula leh tlangvâlten Mizo subject-ah an tihṭhat phah loh bîk ang?