DÂWT SAWI!

Mi pakhat chuan ‘dâwt sawi’ chungchâng ziak tùrin min ngèn a; mahse, ka ziak thiam dâwnin ka hre lo a, ka ngawihsan ta reng mai a! Hmãn ni Presbytery inkhâwmpui lâi khân vui âw deuhin, “Dáwt sawi chungchâng ziak tùra ka ngenna che lah i tipuitling duh si lo a,” tiin a sawi nawn leh a. Hmeithâi pitar rual khatin an mangan thû ziak tùra min ngenna pawh vawi hnih lâi ka ziahsak tawh kha a ni a; mi pakhatin dâwt sawi chungchâng ziak tùra min ngenna chu thiam ila, thiam suh ila, ziah hrãm ka tum ta a; tûn ṭumah hian thiam leh thiam lo chungin ka rawn ziak ta hlawl mai a ni.

Dáwt hi eng nge ni? Kum 1992 khân Mizo 28 chu Israel ramah an zuk zin a; an zînga ṭhenkhat chuan an lo hàw hnûah an zin chanchin an ziak nak nak a. An zînga pakhat chuan Isua thlàn an tlawh chanchin a ziahah, Isua thlàn chu ft 5x2 x3 niin a sawi a. Zakaia nge tãwi Isua tih chungchângah a lungàwi chiah lo chuan, “Isua hi pa vàntlângah kan lo dah ṭheuh va; tlangvâl tê fel rèn ràwn pawh ni se, eng nge pawi ang le? Napolean-a te, Lloyd George-a te pawh kha an lian lo ná a, khawvêl mi ropui an ni tho alâwm,” a ti leh ta zêl a. Keini ziah chu ni se, “Bible a sawisêl” ti-a min lim êrh táwk an awm ngei ang!

Isua thlàn chu chû pa sawi ang lek a nih ka rin loh thu ka ziah a rawn chhànnaah chuan, “Tourist guide hmingthang tak, Emmanuel de Hann-a lehkhabu ‘Our Visit to Israel’ tlawh chhana ziak a nih thu a rawn târ lang a; chu lehkhabu chu vawi 17 chhut nawn tawh a nih thû nèn lam a rawn delhkilh thlap a. Hnial zui zêl chu ngamawm awm loh tak ni mah se, ka la hmin thei chuang lo; a chhan chu Israel rama tourist guide tam takin thil dik táwk lo an sawi ṭhin tih hi Saint George’s College, Jerusalem-a kan zir lâi khân kan hotuten min hrilh tlat alâwm! Kan hotute sawi kha a lo dik ngei a; November 10, 1998-a Isua thlàn lung kuang (symbol) an dah ka teh khân ft 6.3-a sei, ft 2-a sâng, a hlài lam ft 3 a ni; ft 5 lek chu a lo hi hauh lo mai tih chu keimah ngeiin, Aizâwl Glass House aṭanga ka lei measuring tape hmangin ka teh ta a ni!

Kum 1992-a Israel rama zuk kal Mizo pa khân dâwt a sawi ti ringawt ila, a thu dawnna hnâr dik loh vàng a lo ni a; chuvàngin, a thiam lo hulhual bîk lo. Tourist guide hmingthang tak a tih, Emmanuel de Hann-a khân dâwt a sawi ti ta ngawt ila, ani pawhin Isua thlàn lung chu teh bîk si loin, mi sawi a hriat a ziak chhãwng ve lek pawh a ni maithei! Tu nge a bul bera dâwt sawi chu tih kan hre thei ta lo a ni.

Mizo pa rin kâi tak pakhat chuan Olive tlâng awmna a sawi sual chiang hle bawk; hetiang hian a ziak a, “Olive tlâng chu Jerusalem khawpui chhim lama awm a ni. Olive tlâng aṭangin Jerusalem khawpui hlui chu han thlìr hian kan ding lam chu khawchhak lam, kan vei lam chu khawthlang lam, kan hma zâwn chu hmàr lam a ni,” a ti mauh mai! Hei hi chu amah ngei pawh Olive tlânga ding a nih hmèl si a, a hriat sual palh liau liau a ni ang. Olive tlâng chu Jerusalem chhak lama awm a ni záwk a; Olive tlâng aṭanga Jerusalem kan thlìr chuan kan ding lam chu hmàr lam a ni a, kan vei lam chu chhim lam a ni a, kan hnung lam chu khawchhak lam a ni.

Mizo chuan ‘dâwt vâr’ awmin kan sawi ṭhin a; dâwt vâr sawi chu pawi lo deuhah ngaih a ni. Ram buai zual lâi khân sipaihoin khuaa MNF sipai an lo kal leh kal loh an zawh chuan lo kal ngei mah se, “Kal lo” an ti tlat ṭhin a; an sa himna an duh avàngin ‘dâwt chiang bàng’ an sawi a; chutiang chu ‘dâwt vâr’ chu a ni mai àwm e!

Dáwt sawi hrim hrim an awm ṭhin a; kan thu dawnna hnâr dik loh avànga dâwt sawi palh a awm thei bawk. Tûte pawh hian lehkhabu kan ziahin pûr kan chaw ṭhin a; kan pûr chãwkna, kan thu dawnna hnâr kha a dik loh chuan thu dik tâwk lo, ‘dâwt’ kan sawi ve a ni mai. Chu bákah chuan tih sual palh vàng liau liauin thu dik táwk lo, ‘dâwt’ kan sawi thei bawk. Thu dawnna hnâr dik loh avàng emaw, hriat sual avàng emawa thil sawi dik loh, dâwt sawi hi chu hriat thiam theih a ni ang a; hre reng chunga dâwt chiang bàng sawi erawh chu ngaih dam theih a ni lo ang!

Bible-ah hian dâwt sawi chung­châng a lang tam hle a; dâwt fakna erawh chu awm loin dâwt sawi ṭhat lohzia a lang záwk ṭhin. Thu sâwm pêkah chuan, “I vêngte dâwtin hek suh,” tih a ni. Dáwta chhe chham pawh phal loh a ni (Lev 6.3). “Dáwt in inhrilh tùr a ni lo,” tih a ni (Lev 19.11). Joba chuan a ṭhian, amah tlawhtute chu an thusawi dik táwk loh avàngin, “dâwt phuah chawptu, dâktawr hlu lo,” tiin a ko (Job 13.4). Thufingah chuan, “Mi dik chuan dâwt a hua,” tih a ni (Thuf 13.5). “Dâwt sawi chu a boral ang,” a ti bawk (Thuf 19.9b). He thu hi a dik ngawt ang, “Rorêltuin dâwt a ngaih sàn chuan, a chhiahhlawhte zawng zawng an sual ṭhin,” tih hi (Thuf 29.12).

Thuthlung Thar lam hawi thung ila. Isuan, “In thusawi chu ‘a ni’ chu ‘ni’, ‘a ni lo’ chu ‘ni lo’ ni rawh se’ chûng âia chuang aliam chu sual laka chhuak a ni,” a ti tawp mai (Mt 5.37)! Jakoba pawhin a Lalpa thusawi hi hre rengin ringtute hnêna a lehkhathawnah chuan, “‘Ni’ in tih chu ‘Ni’ sela; ‘Ni lo’ in tih chu ‘Ni lo’ ni rawh se; chuti lo chuan thiam loh changin in awm ang,” a ti hmiah bawk (Jak 5.12). Jakoba vêk hian, “Thu dik dodãlin dâwt sawi suh u,” a ti bawk (Jak 3.14c). Paula chuan ringtute chu, “Dâwt sawi bànsanin, mahni ṭhenawm hnênah thu dik sawi ṭheuh rawh se,” tiin a hrilh (Eph 4.25). “Dâwt inhrilh tawn suh u,” a ti bawk (Kol 3.9). Vànram-Jerusalem tharah chuan, “thil tenawm tite leh dâwt hmang chu an lût ve dâwn lo,” tih a ni bawk (Thup 21.22).

Bible-ah hian zàwlneite zîngah meuh pawh dâwt sawi ṭhin an awm a, chûngho chu ‘zàwlnei der’ tih an ni a; ‘zàwlnei der’ tih hi a hming a la mâwi mah mah a, ‘zàwlnei suãk’ tih ni se, an nihna nên a inhmeh záwk ang! Zàwlnei suãkte chuan thu dik lo an puang chhuak ṭhin a, an hamṭhatna tùr an zawng a; a tàwpah erawh chuan chhiatna an tawng nge nge ṭhin! Tûn thleng hian khawvêl hmun hrang hrangah ‘zàwlnei suãk’ hi an la awm reng; Mizoram pawh lan bãng bîk lo ang! Zàwlnei suãkte chuan Pathian thû an puang chhuak ve tho a; mi bumna nèn an chawhpawlh thung a! Ṭhenkhat phei chuan tihdam theihna pawh an nei a ni mahnã! Mipui lahin damna kan duh huam huam êm avàngin kan bawh nasa hle a ni maithei!

Hmàn kum (1994-95) vêla Aizâwla lo kal, vâi thusawitu pakhat pawh kha a suãk a ni ang; thil mak tih theihna leh mi iptê-a an khaini ah thlenga hre thei niin an sawi. Mi ṭhenkhatin a thusawi avàngin Dàwrpui biala Presbyterian mi tam takin kohhran an chhuahsan dâwn niin an sawi a. Rev. Dr Zaihmingthanga nèn Chawlhni chawhnu vawi khat chu Dàwrpui Biak Inah, thil hriat chian tumin kan zuk inkhâwm thut mai a; Kohhran Upaho an lo phâwk hle! Inkhâwm bànah Upa Rokâmlova inah Kohhran Upate nèn kan inkawm chuan Upaten, “In thu hriat hi a dik lo a ni ang; chutiang eng mah kan hre ve lo,” an tih tákah chuan ATC-ah kan hãwng chho leh ta a nih kha! Kan thu hriat kha dik sela chuan Rev.Dr Zaihmingthanga nèn chuan vaipa, thusawitu kha va chaltauh kan tum deuh asin maw le!

Mizo zîngah pawh dâwt nèna Pathian thu chawhpawlh tâwk hi kan hmài ta lo a ni ang. Rawngbâwltu zîngah mi lãr tak tak, thil mak tih theihna neia, damna hial pawh keng tela an sawi, sum ûma rawngbâwl, mi hausa leh sawrkar mi lian leh Minister-te hial pawhin an sual thup nâna an tlawn rûk, sum leh pâia an vûr, motor an leisak ták hial pawh an awm ta a ni àwm e. Sâp ṭawnga ‘prosperity gospel’ an tih ang hi kan ramah a hluar ṭan dâwn a ang hle! Sailutàr boruakah pawh kan hriat tawh angin sum a lansarh êm kha!

Hêngho lakah hian kohhran mite fîmkhur a ngâi hle; an thãwm a nat avànga dik an ni lo; thil mak tih theihna leh tihdamna an ken avànga Pathian thutak puang an ni kher chuang lo ang. Setana hi thlah zalèn a la nih avàngin a mi duh zâwngte hnênah chuan tih dam theihna leh thil mak tih theihna a pe pawh a ni mahná! Chuvàngin thuhriltu thãwm nâ nazawng hi bawh tùr a ni lo. Pathian aṭanga chhuak an ni nge ni lo tih fiah hmasak zêl a ṭha. Rev. Thansiaman, “Ka hlimpui nge kan ṭhatpui?” ti-a zawhna a siam tawh kha hriat reng a ṭûl! Mi hausa ṭhenkhat leh politician-te thlengin, an sum ei rûk leh dik lo taka an thil tih thup nân, hêng thuhriltute hi tlawn an awm ṭan a nih tawh mai lo’ng maw?

Kan rama ‘DÂWT’ sawina hmun zâu ber chu ‘politics huang’ hi a ni ang. Ram hruaitu, mi daw heh tak kan ngah hle. Dáwt sawi tlawr thiam apiang hi politician lãr emaw kan ti mai palh ang tih a hlauhawm! Anni erawh chuan, “Dáwt ka sawi lo,” an ti ang! An duhthusàm an han sawi a; an sawi rawtui ta lutuk ṭhin a; mipui bum nân thang an kam a ni ber. An tihpuitlin theih miah loh tùr thil tam tak an tiam a; an tihpuitlin theih si loh chuan ‘DÂWT SAWI’ an ni mai dâwn lo’m ni? Chuvàngin, politician-te hian an tih theih loh tùr chu sawi mâwiin, mipui hnênah tiam zûr zut tawh suh se!

Thufingte-ah khân, “Rorêltuin dâwt a ngaih sàn chuan, a chhiah­hlawhte zawng zawng an sual ṭhin,” tih a nih kha (Thuf 29.12). Ram hruaitu, dâwt sawi chîng hnung zuitute pawh hian dâwt sawi an hreh lo zêl; an pûte dâwt sawi kha ‘tak tak emaw’ tiin an ṭan vû tûk reng mai a. Dáwt chiang bàng a ni tih an hriat tawh hnûah pawh an thluak chu dâwtin an sûksak laklawh tawh si a; thu dik leh dâwt pawh an thliar thiam tawh lo, dâwt sala tâng, mi khawngaihthlák tak an ni. Mizo mipui tam tak hi chutiang dâwt sawi thiamho thangah chuan an áwk mêk a; tãl chhuah ngaihna pawh an hre tawh lo!

Politics-a chak duh avànga nakin lawka dâwt a ni tih chiang leh mai tùr sawi hi sim a hun. Mipui hi meng renga bum theih kan nih avànga bum kher tùr kan ni lo. Mi pakhatin politician a hrilh fiahna hi a dik awm hle mai; hetiang hian a sawi a, “Politician chu dâwt sawi thiam tak, an dâwt sawi phat mar hun a lo thlena pha mar leh thiam tak an ni,” a ti! Mipui pawh hian ram hruaitu, thu tak âia dâwt sawi chîng chu hnâwl ngam tawh teh ang u. Nakkumah MLA kan thlang dâwn a; thu puarpawlêng zuar, mi daw heh tak tak an rawn inzuar leh ngei dâwn! Mi chutiang, kan hriat chian tawhte chu kan hnâwl ngam tùr a ni dâwn lo’m ni? Sum an rawn tawktarh leh ngei bawk ang. Mipui harh a hun! Buma awm tawh loh tùr!