INKHÂWMPUI LEH A KEN TEL

Hmân ni lawkah Mizo­rama NGO lian ber YMA General Conference Champhai Zotlângah an nei a; member kal pawh an ṭhahnem thawkhat a ni ang. An inkhâwmpuina hmun ‘pandal’ chu an sa ṭha viau a ni àwm e, mi ṭhenkhatin uchuak an ti deuh niin a lang; ni tin chanchinbûah pawh ziak tâwk an awm hial a. Thil mak angreng tak chu YMA a ni emaw KṬP General Conference/ Kohhran Hmeichhe Inkhâwmpui Lian a ni emaw, thlen a hautak dâwn tehlul nèn, rin aiin thlengtu khua nih hi an chák thei viau reng niin a lang a. Hetiang inkhâwmpui lian thlengtute hian mimal takin hláwkna an tèl vak a rinawm lêm loh; mahse thlen inhuam khua an awm reng tho mai.

YMA inkhâwmpui thleng tûr hian inbuatsaih nasat a ngai hle ang; sum sènso pawh a tam hle ni tùr a ni. A thlenna tùr Bial neitu MLA-te phei chuan tih tak arpa tuihàlin sum an ngaihtuahpui ṭhin a; anni bákah Minister dangte pawh hnîk theih apiang chu theih ang táwkin an che ve hle a nih a rinawm. Chutiang deuh bawk chuan KṬP General Conference emaw Kohhran Hmeichhe Inkhâwmpui Lian emaw thlengtute pawh an inbuatsaih nasa hle ṭhin a. Pandal lian táwk tak, mi sîng khat aia tam leng ngei tùr sak a ngai a. Pandal sa tùrin hnatlâng vawi eng emaw zât koh a ngai a; khawtlâng tân tha sèn a tam hle ang tih chu hriat sa a ni. Chuti chung chuan a thlengtu khua nih hi an la duh thei zêl a, a hautak êm mai tih thãwm chu kil hnih khatah lo awm bawk mah se, a pum pui thlìrin thlen kan la duh zêl zawng a ni.

Hetiang kâra “inkhâwmpui a hautak lutuk” ti-a lo iak lo iak tâwkte hi chu ngaih khata ngaih an ṭùlna chin a awm ang. Hetiang inkhâwmpuiah hian an tui pha ve lo emaw, an pawimawh pha ve lo emaw pawh a ni mah ná! Inkhâwmpui lian thlengtute tân chuan pandal buatsaih chauh a ni lo a, mikhual thlen hrim hrim pawh chhûngkaw tin tân hautak tham a ni a; a hrehawm leh buaithlâk zâwnga ngaihtuah chuan sim vang vangna tham ni ngei tùr a ni a, mahse sim ahnehin a thleng tawh pawhin thlen leh ṭhin an chák záwk emaw tih tùr a ni lawi si. A châng chuan sawrkar pùr a ngaih ve ṭhin avàng hian phun tâwk an awm. Hmân kuma Silchar kawng dung khaw pakhata KṬP General Conference thlen a nih pawh khân PHE Department tui pipe kha ṭhutthlêng atân an hmang a; sawisèl thãwm a lian viau a nih kha.

Kum 2001 aṭangin Mizoram Synod chuan pandal sakna tùr iron structure man to takin a siamtîr ta a; chu chu inkhâwmpui chi hrang hrangah an hmang ṭangkai ta viau a ni àwm e. Chutiang iron structure dahna tûr ringawt chuan man to takin Durtlâng Leitan Biak In chhakah in pakhat sak a ni bawk a; ṭhutthlêng tùr pawh hi thingzai phêk eng emaw zât leiin dah ṭhat a ni bawk. Chumi avàng chuan eng emaw chenah pandal sakna tùr hi chu ngaihtuah buai lutuk ngai loin a awm theih ta deuh. Thil buaithlák tak erawh chu inron structure phur tùrin motor lian eng emaw zât man châwia hman a ngai ṭhin; chuvàngin pandal sak hi thil namai a ni lo reng tho a ni.

Thil pawimawh tak pakhat chu inkhâwmpui neihna tùr hmun panna kawng siam ṭhat hi a ni. Hetah hian sawrkar pun loh theih loh a ni a. Inkhâwmpui laia tui leh electric supply a ṭhat tâwk a ngai bawk a; chu bâkah chuan ei leh in tùr - a bîkin buhfai ngaihtuah a ngai bawk a; tûnah chuan cooking gas ngaihtuah tel a ngai ta bawk. Hêngte hi sawrkar lam chêt ngaihna a ni a; a chêt pawh an che ṭhin rêng a. Hêng thil avàng hian ‘sawrkar zar buai lutuk’ ti-a lo phun tâwk an awm ṭhin. Mahse sawrkar tih tùr chu mipui pun khâwmna tawh phawt ûm zui a ni zâwk. Khua leh tuiten thil pawimawh an tih avànga an inkhâwmpui chu sawrkar tân ngaihthah chi a ni lo. Ring lo mi kan tih Hindu leh Muslim-te tak hi sakhaw thila an pun khâwmna hmunah sawrkar a che nasa hle ṭhin a ni. Anni chu kan el tihna ni loin sawrkar duty chu mipui pung khâwm an awm chuan ngaihven a, an mamawh ngaihtuahsak chu a tih ngei tùr a ni zâwk.

A bîkin kohhran inkhâwmpui chi hrang hrang thlenna hmun ngaihsak thûah hian Mizoram sawrkar hi che ve bawk mah se, Meghalaya sawrkar chu a tluk lo hle niin a lang. Nikumah khân Mizoram Synod inkhâwmpui chu Durtlâng Kohhran Biak Inah nghah a ni a; mahse Durtlâng kawng kha inkhâwmpui lai pawh khân a mâm

ṭha lo hle. Eng kohhran pâwl inkhâwmpui pawh ni se, sawrkar chuan thliar loin ngaihsak vek thei se thil ṭha tak a ni ang. Inkhâwmpui thlengtu khua/kohhrana tui supply ṭha tâwk lo te, electric thi zuk zuk rengte, a panna kawng biboh takte hi thil ṭha lo tak a ni a; sawrkar mualphona a ni.

Khasi ramah khu chuan Synod Inkhâwmpui hi thingtlâng khaw te reuh tê-ah an nghat deuh ber a; inkhâwmpui an nghahna khua tihchangkàn nân an hmang thiam hle. Khasi ram thingtlâng khua chu in pawh inhlat taka awm a ni hlawm a; tlâng bâwk hrang hrangah an awm thlih thliah hlawm. PCI General Assembly pawh hi anni chuan thingtlâng khaw lian vak loah an nghat daih zêl. Inkhâwmpui thlengtu khua panna kawng chu sawrkarin metalled road-in a siamsak vek a; khaw chhûng vêng hrang hrang inkal pawhna pawh a siamsak bawk a. Hmun remchâng laiah pandal sakna tùr field zau ṭha tâwk a laihsak ṭhin. Kum 2001-ah khân (Undivided) KJP Synod hnuhnung ber kha Mizoram Synod aiawhin ka zuk hmang a. Synod thlenna Paryong khua chu te tak tê a ni; sawrkarin metalled road a siamsak vek a. Field zau tak a laihsakah pandal sain kan inkhâwmpui a ni.

Khatih laia an Chief Minister kha Catholic mi a ni a. Shillong ka thlen tûkah chuan Shillong Times-ah amah sawisèlna thu an chhuah a. Catholic a nih avângin Synod Inkhâwmpuina tûr khua panna kawng chu a ngaihsak tâwk lo an ti nia! Chutiang sawisèlna chu a tâwk chung pawhin Paryong kawng chu a chhe lêm lo hle. Keini ram hi ni ve ta se, eng tin tak ti ve ang i maw? Kumina YMA Inkhâwmpui lian thlen dâwnah khân kawng chhe zual chu chawp leh chilh takin an siam hnuhnawh hrãm chauh a nih kha. Bûngkâwn Kohhranin 2017 Synod a thleng dâwn a, an vêng panna kawngte a màm ṭhat leh

ṭhat loh chu inkhâwmpui hunah kan hria ang.

Inkhâwmpui laia ei leh in buatsaih hi kan sawisêl deuh bawk ṭhin. Kan tel ve lohnaah hian kan lo buai ru ṭhin a ni ber àwm e. Bial inkhâwmpui leh Presbytery inkhâwmpuiahte chuan thlengtu kohhranin rorêl palaite tân zanriah an buatsaih ṭhin a. Pathianni tlaiah erawh chuan thlen in bîkahte zanriah ei tùra beisei an ni thung. Inkhâwmpui chhûn thingpui leh a hmeh te, palai zanriah chaw leh chawhmehte hi a uchuak ti tâwk an awm leh zêl a. Thlengtu kohhranin an theih táwka an lo buatsaih a ni a; khatiang an lo buatsaih thei kha an lâwm záwk ang. Inkhâwmpui an thleng dâwn tih an hriat aṭanga lo inbuatsaih lâwk an ni a. Mikhualte chunga ṭhat chhuah hi Bible pawhin min zirtîr dàn a nih kha.

Khasi-ho bawk sawi leh ṭhin ila. Inkhâwmpui thlengtu kohhran mite inbuatsaih dàn chu turu tak a ni. An in an zauh chiah loh pawhin an compound-ah mikhual chaw eina tùr an buatsaih a; mi 40/50 thleng tùrah an inngai ber. Shillong

aṭangin chaw ei dawhkàn leh ṭhuttthlêngte an hawh a, shamyana-in an compound chu an hung kual a, mâwi takin an chei ṭhin. Ei leh in tùr pawh an phák ang táwkin an chhawp ṭha hle a. Pathianni-ah phei chuan anmahni thlenchilhtu chauh ni loin hmun hrang hrang aṭangin mi sâng tam tak an lo pung khâwm a; chhûngkaw khawsa thei vak lo pawhin chaw rawn ei mikhual hi 40/50 vêl an nei deuh vek a ni mai. Pathianni tlaiah chuan chawhmeh pawhin ngai a awh pha lutuk tawh bîk lo rêng a ni. Chuti chung chuan hlim takin min thleng a, hâw dâwnah hlim takin min thlah thei zêl a ni.

Inkhâwmpui chi hrang hrang hi khawvêla kan awm chhûng chuan kan nei zêl ang. Kohhran phei chuan bànsan ngawt thei kan ni lo. Isua thih hnû lawka Jerusalem inkhâwmpui aṭanga rorêl ṭan kha kan ni miau a (cf. Tirh 15). Chuvàngin kohhran miten theih tâwpa kan inbuatsaih hian kan làwmna a sáng ting mai a; a thlengtu ni lo zâwk kan lo buai ṭhin hi chu mahni buai lohna tùra buai kan ni tih inhriat a ṭha. Inkhâwmpui thlengtute hi an buai zawh poh leh an lâwmna a sâng záwk emaw tih tùr a ni. Ei leh in buatsaih pawh hi khawvêl changkànna hian thil thar a rawn hring zêl a; tûnah chuan catering tite an lo awm ta zêl a; thlêng leh note pawh sil ngai loa paih nghâl mai theih a awm ta zêl bawk. Chhûn thingpui semtute lah hotel-a thawk ang maiin fai takin, lu khuh vekin an lo awm far tawh bawk a. Inkhâwmpui thlengtuten an tlin ang tâwka an tihah hian lâwm thiam ila, sawisèla ram ṭan loh thiam hi a ṭha hle. Chutih lai chuan sawrkar pawhin Kohhran leh NGO inkhâwmpui neihnaah hi chuan kawng ṭha siam, tui leh electric chhum lo chat loa pêk hi a tih tùr a ni tih hria sela. Inkhâwmpui chi hrang hrang awm ṭhin hi ram tihhmasâwnna chi khatah hmang thiam zâwk sela, thil duhawm tak a ni ang. Kohhranhote chu kan inkhâwmpui zêl dâwn!