Revd Chuauthuama

Guest writer

Revd Chuauthuama

REVD C. LIANHMINGTHANGA (1946 - 2017)

Revd C. Lianhming­thanga chuan November 1, zîng dâr 12.25-ah khân chatuan ram min lo pansan ta a. Ama chènna inah chhûn dâr 12-ah Bialtu Pastor R. Laldinthara’n thlahna inkhâwm a hruai a; chawhnu dâr 1:30-ah Mission Vêngthlang Biak Inah Synod Moderator Rev. Lalzuithangan a vui ta a ni. In lama thlahna leh Biak Ina vuinaah mi kan ṭhahnem hle. Kum 2015-ah khân Revd C. Lianhmingthanga hnuaia Pro Pastor ka nihpui, kan ṭhianpa Rev.K.Lalhmingliana chanchin chu Vànglaini-ah (11.7.2015) hian ka ziak tawh a; tûnah hian ka ṭhian leh rawngbàwlpui, Pro Pastor ka nih laia min kaihruaitu Revd C. Lianhmingthanga chanchin hi ziak lo thei ka ni lo.

Revd C. Lianhmingthanga hian kei aiin khawvêl êng a hmu hma hret a, November 4, 1946-ah a piang a, kei chu a pian hnu thla 4 vêlah ka piang ve a ni. Kan inhriat ṭanna tak chu a nau Lalhmangaiha (L) nèn khân Synod High School-ah kum 1971-ah Class X kan zir tlâng a; chutih lai vêl chuan kan inhre ve ṭan a. Thâwk khat lai chu Vànlalnghâka (The Ngháka) khán zirlai pâwl a din NSUI-ah khân min sâwm dûn a, vawi khat an committee ka chhim ve a, mahse ka tel zui ta lo. Hetianga kan inhriat hnu hian an inah ka tlângnêl a; a nu leh pate pawh “Ka nu/Ka pa” tiin an hming tel loin ka ko ve mai ṭhin.

Mahni seh seh mual hranah tiin kan kal zêl a; ani chuan kum 1978–1981 chhûngin Serampore College-ah BD a zir a; kei erawh chuan kum 1983–1987 chhûngin United Theological College Bangalore-ah BD ka zir thung a; kum lama a senior zâwk angin BD lamah pawh kei aiin a senior zâwk a ni. Ani’n Hnahlàna Pastor hna a thawh lai khân kei chuan Cambridge University-ah MPhil ka la zir leih leih chauh a. Kum 1990-ah MPhil zir zoin ka lo chhuak a; Dâwrpui Biak Ina Synod khân Pro Pastor-ah min la ve ta a. Lunglei Bialah dah ka ni a; ka hmaa Pro Pastor Lalchhuanmawia kha Lunglei Vênglaiah Pro Pastor a nih chhûng zawng a awm a. Kei erawh chu Synod Minutes-ah pawh “Lunglei Chanmari-ah a awm ang,” tih kher a ni. Synod khân Pastor âwm nghèng pha ngeia ka awm a duh ni maw?

Kum 1991 January 20 Pathianni chawhnu inkhâwmah, Bial KṬP Conference hun chu chhuhsakin Pro Pastor-ah dah ngheh ka ni a; Revd C. Lianhmingthanga chu min dah nghettu a ni. Revd C. Lianhmingthanga kha hrawn a nuam khawp mai. Kohhran enkawl dànah chuan Mission Vêng Bialtu lo ni tawh Rev. Lalbiaktluanga tih dàn kha a la nasa a; keiin Revd C. Lianhmingthanga tih dàn chu ka la chhãwng ve thung. Revd C. Lianhmingthanga nèn hian ngaih dàn inan lohna pakhat kan nei. Ani chuan naupangte pawh inkhâwm ṭhulha lehkha zir a duh lo a. Kei erawh chuan zirlai nih chuan inkhâwm zawng zawng chhir chhuah vek ṭûl ka ti lo thung. Kan zirlai ṭha taka zir kha Pathianin min hùnnaah ka ngai a ni.

Lungleia kan awm tirh khân thla 8 chhûng chu Field Secretary hna a kawp a; August thla vêl

aṭangin Rev. Dr R. Lalbiakmawia, USA-a D.Min zo hlim chuan Field Secretary hna a rawn thawk ta thung. Keini 3 khân upat kan inchuh fiam ṭhin; Rev. Dr R. Lalbiakmawia kha a naupang ber a, servive-ah erawh chuan a senior ber thung a. Rev. Dr R. Lalbiakmawia upat duh ve si, tihngaihna hre vak lo chuan Revd C. Lianhmingthanga hnênah khân, “BD i zir laiin zawng-

ṭah ka rawn ken che kha!” a ti ve ringawt.

Cambridge-a ka awm lai khân clerical shirt hi ka lei lâwk vek a. Lungleia kan kohhran mite khân chhiat ni ṭhat ni-ah leh Sakramen ṭheh hunah chuan clerical shirt ha tùrin min duh tlat mai a. Clerical shirt ka lo nei sâ bawk nèn, min kaihruaitu ber chuan hák a remti bawk a; Pro Pastor ka nih laiin clerical shirt hâin mi ka inneihtir a; mitthi pawh ka vui ṭhin. Tûnah hi chuan Pro Pastor-ho hian clerical shirt an ha ngam lo; an puteho hian “a la hun lo” an tihsak deuh a ni ang. Kum 2015-ah khân Pro Pastor nemngheh tùr mi 20 kha London aṭangin clerical collar ka chahsak a; Synod-a nemngheh an nih hunah ha vek tùrin ka chah a, mahse tû mahin an rawn ha ngam lo. Kei chu Synod-in min nemngheh ni-ah pawh Clerical Shirt ka ha thlap a ni. Pastor-ho WhatsApp Group-ah he thil hi sawi ho a nih pawhin tûna Pastor-ho hian Pro Pastor-te clerical shirt hák chu an phal lo deuh tlat a ni! Revd C. Lianhmingthanga kha a rilru a lo advance angreng khawp mai; mahni thûa ha lui ka ni lo a, ama phalna thlapa hâ ka ni zâwk!

Lunglei Biala kan awm dun lai khân Bial kha a zau angreng khawp a; thlang lamah Hauruang, hmàr lamah Rawpui leh Haulawng a ni a. Bial kan fan rêng rêng hian khua kan thlena kan tih hmasak ber chu in tlawh (home visit) a ni a; kan mite an tam lêm lo bawk a, kan tlawh chhuak vek deuh zêl. A châng chuan keimah ringawt pawhin Bial khaw ṭhenkhat - Rawpui leh Haulawng-te chu min tlawhtîr ṭhin a. Lungleiah pawh ‘home visit’ nei tùrin zîng lamah chuan kan pahnih kherin kan kal reng lo; ka remchàn dàn anga tlawh tùrin min thlah zalèn phah a ni. Lungleiah chuan ni tin titih, tûkṭhuan ei khamah, nihliap lian hawl chhuakin a chènna in ka pan a; chaw ei kham thingpui in hnûah khua fangin kan mite kan tlawh a. Miin, “Eng nge in tih dâwn?” min lo tih hian ani chuan, “Khawpui kan vêng dâwn,” a ti mai ṭhin a. Kan kohhran mite inin daih hek lo e, home visit-ah chuan Baptist Pastor inte pawh kan tlawh zauh zauh bawk!

Revd C. Lianhmingthanga nèn Lunglei-a kan awm hlim khân National Integration Week hman a ni a. A ni hmasa berah chuan ṭawng hrang hranga thu sawi tùr an ruat a. Ani chu Mizo ṭawnga thu sawi tùrin an ruat a; a han sawi ta a, thusawi thiam tih takah a sawi ṭha kher mai. Lunglei DC Pu R.L. Thanzâwnan a tlip dàn chu, “Vân lama chaw zawng na ná ná chu thiam hle mai,” tih a ni. National Integration Week khârnaah chuan Politician leh Pastor debate an siam a; motion ah, “Ram inpumkhat nân Politician-ten mawh an phur ber,” tih a ni. Pastor lamah kei Pro Pastor chu ka tel ve thung a; motion ṭan lam kan ni a. Debate-ah chuan a hmingin ‘pakhatna’ ka ni ta mial a. Hêng function pahnihah hian sawrkar hnathawk an tel deuh vek a, anni chuan keini pahnih chu min hmêlhriat phah ta a; office kan dàwr pawhin kan tân thil tih a awlsam phah deuh sawtin kan hria!

Vawi khat chu Chanmari Kohhranah Upate, KṬP leh Kohhran Hmeichhe Hruaitute nèn Pathianni chawhnu inkhâwm bànah kan inkàwm a. Chanmari Kohhran Upaten a hnênah, “Kan Pastor hian eng nge tih i tum ber?” tiin an zâwt a; ani chuan, “Presbyterian ṭha taka siam che u ka tum a ni,” a ti tawp mai a. Bial fanin inkawm khâwmnaah Presbyterian kalphung chu blackboard hmang meuhin lecture a pe ṭhin. Kei chu min han zâwt ve leh a, kei chuan, “Kei chu kaihruaitu ka nei a, a hrang a hraiin tum ka neih a thiang lo; ‘a zuitu fel tak nih ka duh,’ tih hi ka tum chu a ni mai,” tiin ka chhâng a. Ka chhànna hi an pu darh ta viau a; a tak pawhin Revd C. Lianhmingthanga ka hrawn chhûng khân zuitûah ka inngai ṭhin a. Aizâwla a kal chângin tute emaw hian, “I Pro Pastor nèn chuan in thawk dûn ṭha thei maw?” tiin mei nei takin an lo zâwt ṭhin a. Kum inrual titih, thiamna lamah sâng zâwka ngaih theih, tute tih dàn takah emaw ‘Sâpram return’ ka nih avàngin kaihhruai harsa deuh tùrah min ngai a ni chêk ang. Revd C.Lianhmingthanga erawh chuan a chhe lamin min sawi ngai lo; ka tlin lohnaah pawh min thup zar zar ṭhin. Lunglei Biala ka awm chhûngin a rawtna avàngin Bial Chairman ka ni a; Presbytery Inkhâwmpuiah a aiawhin Bial report ka pe bawk. Nemngheh ka nih hnûah Baptisma chantîr leh Lalpa Zanriah Sakramen ṭheh min tihtîr bawk.

Revd C. Lianhmingthanga kha thusawi thiam a ni satliah mai lo a, fiamthu duh tak a ni bawk. A thuhrilah fiamthu thianghlim a rawlh thiam a; ngaihnawm takin thu a hril ṭhin. Titinaah pawh fiamthu a thawh hrât ve hle. Bial fannaah kan riah dun ṭum chuan, “Helicopter khalh leh chur chur mai ang âw,” a ti ṭhin a; a hnâr nasa ve hle ṭhin! Driver Mawia khân motor a khalh chak deuha min sawh nasat deuh chuan, “Mawia, a sawh hi a nawm záwkna rêng rêng ka hre lo,” a ti mai

ṭhin a; “khalh muang deuh teh” tihna a ni ber ang. Rawpuiah a thlenna chu khatih laia Kohhran Chairman Lianzâma-te in kha a ni a; anni khân êk in an nei mûmal lo a ni chêk ang, kawmthlang lamah thlangra kengin êk laiin inhliahtîr a ngai a. Hmân ni lawka Rawpuia thuhrila ka va kal chuan Pu Zâma nupui chuan, “Êk in pawh thlangraa inhliah a ngai tawh bîk lo,” tiin min lo hrilh. Vawi khat chu Pathianni tûkah Pu Zâma nupui chu neem hnah a baitîr a; ani pek lah chuan a hnah tam tak ni satliah mai loin, a zîk no tam mangkhèng chu a lo buhchiar hluai mai a. Kei chuan vawi khat ka hâwp chhin a, ka hâwp nawn ngam lo; Revd C. Lianhmingthanga erawh chuan kei aiin khâ a lo ngam a; vawi 4/5 chu a hâwp zui tho! A châng chuan neem hnah chu chaw ei laiin a bâr tel ṭhin!

Revd C. Lianhmingthanga kha mi biang biak thiam a ni a; kei chuan ka tluk lo hle. Ani chu a kawng kalte hi smiling face a nei thei deuh reng a; kei lah chu hmêlin puak ti bawk si lo, ka tak deuh khùi reng thung a. Ka kawng kalte hi tûn thleng hian ‘hawi sâng’ min ti tâwk an tam a; mi tam takin induhah min ngaih phah. Ka hetih avàng hi a ni ang chu, Lungleiah khân vawi khat chu Chanmari pa pakhatin lehkha min thawn a; ka han chhiar chuan ka phu zawk a, ka zak chem chem mai bawk a. A thu ziah chu hei hi a ni, “Pastor Lianhmingthanga chu han tâwk ila, a nui sûng thei reng a; nang erawh chu ‘Khawiah nge ka Maruti Car?’ ti hmêl i pu e,” min ti a. Min duh khawp lo hle tih a chiang; Revd C. Lianhmingthanga kha ka tluk loh vâl a ni. August 20, 2017-a Khatla South-a a thusawinaah chuan, “Revd Chuauṭhuama hi a dam reng theih nân ṭawngṭaisak ṭhin ang u. Ani hi Grik leh Hebrai ṭawng thiam kawp mi thiam kan neih a ni a. Bible Society tân pawh hian a dam reng hi a pawimawh a ni,” tiin a lo sawi a; min chawimawina ṭawngkam hnuhnung ber a ni ang.

‘Revd C. Lianhmingthanga’ tiha ‘Revd’ ka hman kher chhan chu amah ngeiin, “Revd tih hi ka hmang hmasa zâwk,” a tih vàng a ni. Tûnah hian mahni in kawngka lu chunga ‘Revd’ tih ngata hming ziak ngam mi dang mi pathum - Synod Moderator ni tawh ṭhahte chu - Revd R. Lalengkima, Revd H. Lalchhanhima leh Revd Vànlalchhûnga-te an ni. Pastor zîngah pawh an lehkhabua ‘Revd’ inti an awm nual; hman an chák zâwk a ni ang. Khawvêlah PCI chiah hi Reverend kaihtàwi hman dàn tùra tih bîk nei a nih hmèl hle!

October 31 tlaiah khân ka haw tùrin Chanmari-ah taxi ka chãng a. Chutih lai chuan Revd C. Lianhmingthanga leh a mákpa Upa C. Hming­thanga chu ralkhatah taxi-a an lût tùr ka hmu a, kâr a hlat deuh avàngin ka va be lui hrãm ta lo; kha kha dama ka hmuh hnuhnung ber a ni ta. Tûnah chuan kan inhmuh apianga ṭawngkam dam taka, “Elsa-i Pa,” min ti tùr a awm ta lo a, “Mahruaia Pa” ka tih tùr a awm ta bîk lo. Nimahsela, nakinah keini pawh a hnênah kan la kal ve ang a; leia kan inhriat hnaih aia hnaiah kan inhre tawh ang a, chatuanin Lalpa hnênah kan chàwl tláng tawh ang. Chu hun chu nghâkin nungdama la awmte hian Revd C. Lianhmingthanga ang khân rinawm takin Pathian rawng i bâwl zêl ang u.