KUM THAR KAN CHUANG KAI TA!

Kum thar 2023 kan chuang kâi ta. Kum hlui kha thlîr lêt lawk ang. Kum 2022 December 31 zanlâi dâr 12 vêla hàl puah hãl lo tùra sawrkar khapna khati taka kan zàwm thei lo kha mak ka ti! Sawrkarin khapna thû a chhuah bákah Synod Inkhâwmpui 2022 pawh khân sawrkar khapna kha tichak tùrin thû a pass ve bawk a nih kha. Synod inkhâwmpuiah Sakawrhmuituai Presbytery aṭanga thu lût, “Krismas leh Kum Thar vuak vêta hàl puah leh puak thei thil khap chungchâng,” kan ngaihtuah lâi khân kei ngei pawhin ring táwk takin ‘Inkhâwmpui zawh veleh Synod Secretary-in a rang thei ang berin kohhran tinah lehkha thawn se,” tih rawtna ka siam a. Kohhran hnêna lehkhathawn chu kan hmu ngei hlawm a. Ka làwina kohhranah pawh puan a ni a; inkhâwm hruaitu ka nih ṭum tak a nih avangin duh thawh deuh takin ka sawi belh nghe nghe a. Mahse, kan vêngah ngei pawh zawm a hlawh lo angreng hle. “Ka la mãwl zêl dâwn” ti tâwk an tam hle tihna a ni!

Khati taka sawrkar khapna thupêk ber, Mizorama kohhran lian ber inkhâwmpuiin a thual nawn chung pawha zawm a hlawh lo khân ngaihtuah a ti tam a. Kristian kan nihnaah pawh hian Pathian khap thil ngei pawh bawh chhiat hreh hauh lo tùr kan nih a lang chiang angreng hle a ni. Khati taka sawrkar khap thil tih luih a nih tákah chuan sawrkar hian a khapna zàwm lo vêngte chu hrem dàn ngaihtuah hial a ṭha lo’ng maw? Hal puah haltute a mal mala man sèn an nih dâwn loh avàngin a vêng huapin dàn an bawh chhiat manah hremin pawisa a chawitír ngam tùr a ni dâwn lo’m ni? Dàn bawhchhe vêng an tam leh chawitîr tùr an tam a ni mai dâwn a; dàn bawh chhe vêng apiang kha chêng nuai khat emaw, nuai hnih emaw chawitîr ṭheuh se, nakkumah chuan kan ziaawm phah deuh lo’ng mâw? Khapna zawm loh kha vêng mawhphurhna (community responsibility) a ni thui hle tih a lang reng a; hremna tuar vêngin an pawisa chawi zât an pêk dàn tùr chu an vêng ṭheuh local council-in hàl puah hãl an hriatte hnên aṭangin an khawn mai tùr lah ni! Kulikàwnah hàl puah an khap thei zêl em âw? Anni’n an khap theih chuan vêng dang pawhin khap theih tùr a ni!

Kum 2023 kum tâwpah pawh hàl puah hãl hi khap leh ngei ni se la. Khap a nih thû hi hmâ deuh tak aṭangin puanzàr ni tawh sela. Sawrkar hian khap a duh tak zet a nih chuan NGO zîngah YMA, MUP leh MHIP thlengin lamṭang ah sâwm se; chu bâkah khapna a hlawhtlin theih nân kohhranhote pawh ṭanpuitu ah sâwm bawk sela. A bîk takin YMA hian theih tâwpa ṭan an lákaa Kohhranhoten an phùrpui tlàn bawk chuan khapna chu a hlawhtling deuh ngei ang tih a rinawm tlat a ni.

Mizoram Presbyterian Kohhran chuan kum bulah chhiat kan tâwk nghâl tlat mai! Kum thar hnu lawk January 3-ah Presbyterian Kohhran chuan kan Pastor duhawm tak pakhat, Champhai Bethel Pastor Bial vawngtu Rev. F. Lalrinawma chu an in chung kailàwna a chhuk lam tla sual palhin kan chân hlauh mai a. Rev. F. Lalrinawma kha BTh a rawn zir lâi khân ATC-ah Hostel Warden ka nih avângin ka hre chiang angreng hle. Mize zàwi deuh, ti zawk zawk lo leh nungchang ṭha tak a ni. Kum 55 mi leka mual min liamsan ta mai khân rilru a khawih hle a; a thih thut dàn lahin thinlung a dêng thûk hle bawk. Amah vuina inkhâwm, Khumtung Presbyterian Kohhran Biak Ina neihnaah Pastor ṭang lâi leh pension tawh minister-te sawm nga chuang zet kan kal khâwm thei khân a thihnain a rawngbàwlpuite rilru a khawihzia a tilang chiang hle. A kalsan tâk a nupui SR Lalthlamuani leh an fate pahnih naupang tê tê Johan Lalhruaitluanga leh Miriam Rinmuanpuii te chu Pathianin thlaphãng leh rethei taka an awm phal lul suh se. ‘Johan’ tih hian ‘Jehoa thilpêk’ tihna a ni a; Pathian thil pêk a nih ang ngeiin a petu chuan a ngaihsak zui ngei ang tih beiseina nèn Rev. F. Lalrinawma chu ka’n thlah teh ang.

Kan zirlâi hlui bengvârte zâr ka zo! Rev. F. Lalrinawma vuinaa kal ve ngei kha ka duh si; kei teh lul hian lîr thei ka nei ve si lo! Pastor-ho WhatsApp Group-ah kal ve ka duh thû ṭi deuh dâkin ka han pho chhuak chu a rang a rangin ka zirlâi lo ni tawh, tûna ATC-a MTh zir lâi ni mêk Rev. R.Lalfakawma@Vâltea chuan min rawn chhâng vat a; an ruala kal tùrin kan inbe fel thuai ta mai te kha a va ropui êm! Anni chang an ni lo, Pastor pension zînga junior pâwl pakhat Rev. Vanlalrova Khiangte pawhin a lîr theiah ṭhutna a la awm thû a rawn sawi bawk a. ATC-a MTh zirlaite kha ka lakah an inthlahrung hnuhnawh, a tàwpah chuan Pastor pension junior Vanlalrova leh Prestyterian Pastor Pension Fellowship (PPPF)-a la lawm luh hman loh, ‘pension pro pastor’ tih mai tùr pakhat Rev. Dr. Rualthankhûma nèn Khumtungah chuan kan han lehlâng ve ta kha a ni a; vànnei ka inti tak zet!

‘Nghah loh dàwr’ leh ‘traffic honking’ awm lo hi fak kan hlawhna a ni ve! Kan hãwng lam kha lîr thei kengtu Rev. Vànlalrova Khiangte khân kawng lakah ‘nghah loh dàwr’-a thingfanghma a lei a. Mizoram hmun hrang hranga ‘nghah loh dàwr’ hi a hmingthang angreng hle a. Mizoten fak kan hlawhna tak thil pahnih chu ‘nghah loh dàwr’ leh Aizâwl khawpuia traffic jam mup mup kârah pawha lir thei khalhtuten an hmâa kalte tur hmanhmawh zâwnga ‘horn’ (honking) ri bengchheng tak siam chuah chuah awm ve lo hi a ni. Hetiang ‘honking’ awm ve mang lo zâwk pawh hi a ho angreng hle ná a, fak kan kài vena pakhat, vawi tam tak ‘video clip’ nèna google-ah pawha an tàr lan tawh a ni a. A ṭha angreng phian chuan ka hria!

‘Sale’ hming pu rau rau a inthlau ṭhin ti teh daih ang! ‘Nghah loh dàwr’ chungchâng han sawi tákah chuan thil dang kan sawi kái daih teh ang. Sâp ramah kha chuan ‘Christmas/Winter Sale’ emaw, ‘Summer Sale’ emaw an neih hian an ‘sale’ tak tak bîk nia! Mizorama ‘sale’ hming pu ve si, a taka ‘sale’ ni pha si lo ang lek hi a ni ve lo. Kawrchung thar hlak British pawisaa chêng 100 man te kha chêng 25 lekin a lei theih tak tak a; man angreng tak a ni!

Sâpho sawi kài tákah chuan ka thil tawn pahnih ka’n sawi teh daih ang e. Cambridge-a ka awm lái khân, Mizorama ka lo hàwn dâwn hnâi July 1990 khân Cambridge University Store pakhat Ryder & Amies, 22 Kings Parade aṭangin Cambridge University Necktie ka lei nual a; awrh chhin miah loin Mizoram ka thlenpui tawp mai a. Mizorama kan lo hàwn hnû, kum 3 lai hnû 1992-ah khân Pro Pastor ka nih lâiin ka han awrh dâwn a, ka duh âiin a lo tãwi ta tlat mai, suih double-in a suih theih ta loh! Kei ta pek chuan ka leina dàwr Ryder & Amies (Cambridge)-ah chuan lehkha ka zuk thawn a. Ka necktie lei a tàwi avànga a thar ka duh thû leh a thar an rawn thawn theih dâwn chuan ka kawl lâi chu thawn lêt ka inhuam thû ka zuk hrilh phawng mai a! Ka lei aṭanga kum thumna a ni daih tawh; ka lei ngei tih lanna tùr ‘receipt’ lah ka kawl tawh si lo. Anni chuan ka lehkha chu an rawn chhâng vat a; ka duh ang tak, inches 58-a sei an rawn thawn tùr thû leh ka kawl lâi pawh chu ‘souvenir’ atâna kawl zui tùrin min rawn hrilh ta thên mai a. Hnam pui ngê ngê chu an rinawmin an lo rin tlâk hle!

Hmân ni lawk khân sâp ram aṭang bawkin puithiam kawr bân tlâwn ka chah a; a lo thlen chuan a bân bûl a lo ni reng mai a! Ka hrilhai angreng hle! Ka chahna dàwrah chuan lehkha hmanhmawh ‘email’ ka zuk thawn vat a. January 2-ah khân an mi chhànna ka dawng a; ka chah ang tak an rawn thawn loh palh avànga thupha chàwina a lo ni a. Chu chang a ni lo, ka chahna nambar zuk hrilh tùrin min rawn hriattîr nghâl bawk a (min rawn ‘hrilh hre nghâl’ ni loin). Min rawn hrilh ang chuan an lehkha ka hmuh ni là láin ka zuk hriattir leh nghal a (‘hrilh hre leh nghâl’ ni loin). January 4 tlâiah, Khumtung-a Rev. F. Lalrinawma vuinaa kan tel kan hàwn hnû chuan ka mobile phone-a an thu rawn thawn chu ka han en a, puithiam kawr min rawn thawntu dàwr hotunu chuan, “Pawisa rawn kîr leh nge i duh, puithiam kawr bân tlâwn rawn thawn zâwk?” tiin min rawn zâwt chu lo niin! Ka va’n lâwm tak em! Kei chuan puithiam kawr bàn tlâwn rawn thawn zâwk tùrin ka hrilh nghâl a (‘hrilh hre nghâl’ ni loin). Ka zuk hrilh aṭanga dârkâr hnih pawh a tlin hmâin ka chahna dawr hotunu Silvia chuan puithiam kawr chu sâp ram dâk Royal Mail-a an rawn thawn tawh thû leh a kal dàn chinchâng chhui theihna tùr (tracking number) thlengin min rawn hrilh nghâl vek a. Tûn hnãia dák lam nawrhna (strikes) a awm avàngin thil inhnawh tâwt a tam a, January 18 hmâ chuan ka hmuh hman kher loh tùr thû min rawn hrilh nghâl thlap a ni.

Hêng thil ka rawn sawi chhuah duah chhan chu hnam pui ngê ngê chu an rilru a puitlingin an lo rin tlâk ngei mai tih ka puan chhuah duh vàng a ni! Mizorama ‘nghah loh dàwr’ awm pheuh pheuh hi a chhuanawm viau ang bawkin Sâpho pawh an thil tih tawhah chuan an lo rinawm hle a ni. Post-colonial perspective-a thil kan thlîr thar tákah hian sâp-ho hi han sawi chhe chiam chiam ṭhin mah ila, thil tak takah chuan tluk loh rim an lo la nam hle reng a ni!

India vaiho, sâp huat inzirtîr nasa tak hnuaia kan awm avàng hian Mizorama sâp lo chhuak, kan missionary-te thlenga âr chuka tui lo khawpa sawi bawrhbâng ta bawrh bawrh táwk hi an awm ta nual a; chûng zîngah chuan sakhaw pûte pawh an bãng bîk chuang ta mang lo! Khawvêl êng min hmuhtîrtute hmuhsit leh huat ena en lêt mai kan chîng thar a nih chuan kan inbih chian deuh chu a ngâi ang. Sâpho kha an ṭha fãi vek tihna a ni lo; amaherawhchu, sâpho khân min awp ta lo se, eng dinhmunah tak tûnah hian la ding ang i maw?

Gospel Centenary kan lawm dâwn khân Lungleia kan Kohhran Upa pakhat Rozîka chuan, “Saphoin Chanchn Ṭha rawn thlen lo se chuan kei hi chu hlam zuihin ka thi daih ang,” a tih kha a dik hmèl hle. Kan nuteho khân tuibûr tui al an hmuam lâi an chhâk chhuah phawrh phawrh hnûah kam pawh ṭhuah mang loin an chaw min fah tùr an han ṭhial sawm zui nawk nawk ta mai kha chu nausên tân dam reipui ngaihna vak a awm lo.

Mizo officer pakhat pawhin Gospel Centenary kan lawm dâwn bawk khân, “Missionary-te hi kum 10 emaw chauh pawhin lo chhuak tlãi ta sela chuan Mizo mipaho hi chuan Bengali-ho angin hrèn pereng kan kaih vek ang a, hmeichheho pawhin sari an kiah fur bawk ang a; Bengali hawrawp hmangin lehkha kan zir ngei ang,” a ti a; kha pawh kha a dik thui viauin a rinawm.