Revd Chuauthuama

Guest writer

Revd Chuauthuama

PATHIANNI SERH

‘Pathianni serh’ tih hi tûnlái atân pawimawh tak a ni a. Khawvêl hmasâwnna ṭhang zêl hian hna ṭâu a tiṭet nasa a; hna thawhna hmun leh thawh hun hrang hrang a awm chhawm zêl a. Chutiang boruak kârah chuan Pathianni serh hi tûn hmâ angin tih hleih theih lohna chin pawh a awm titih a ni maithei a. Chu vàng tak chuan tûnlái hian ‘Pathianni serh’ chungchâng hi engtia kalpui tùr nge tih hi kan hriat chian a ṭûl tak zet a ni.

Thu sàwm pêk palinaah khân, “Chawlhni serh rawh” tih a ni a (Ex 20.8; Dt 5.12). Thuthlung Hluiin ‘Chawlhni’ a tih leh keinin ‘Pathianni’ kan tih erawh hi chu a thuhmun lo. Thuthlung Hluiin ‘Chawlhni’ a tih chu Juda-te ‘Sabbath’ a ni a; keini ‘Pathianni’ tih erawh chu thihna hneha Isua thawh leh ni, Thuthlung Thar ṭawngkamah chuan ‘Lalpa ni,’ chawlhkâr khata ni hmasa ber a ni thung.

Mizorama missionary-te an lo chhuah hnûah Zosâphluia leh Zosâpthara khân Mizoten chawlhkâr ni hming kan neih loh avàngin min phuahsak a. A tîrah chuan Sunday hming atân hian ‘Pathianni’ tih âiin ‘Chawlhni’ tih an thlang a. A chhan chu thu sàwm pékah, “I Pathian hming a narànin lam suh,” tih a awm vàng a ni. Nimahsela, rei lo te hnûah chuan ‘Pathianni’ tih chu ‘Chawlhni’ tih nên an hmang kawp ta tho a ni. Kum 1907-a Mizo leh Vái Chanchinbûah chuan ‘Pathianni’ tih a lo lang hman tawh a ni. Tûnah chuan ‘Pathianni’ tih hi ‘Chawlhni’ tih âiin kan hmang lãr ta záwk a ni!

Thu sàwm pêkah, “Chawlhni serh rawh,” tih a nih avàngin Juda-ten Sabbath an serh urhsùn hle a, an serh dàn pawh a kherkhiap hle. Sabbath-ah chuan ‘hna thawh loh tùr’ a ni a; hna hrilh fiahna ringawt pawh 39 lâi a awm. Sabbath nî chuan lehkha ziah loh tùr a ni a; hawrawp pahnih i ziak thei a; i hawrawp pahnih ziah chuan awmzia a neih loh chuan ‘hna thawk’ i ni lo a, awmzia a neih erawh chuan ‘hna thawk’ i ni ang. Entîr nân - b leh o i ziak a, ‘bo’ tihna a ni a, awmzia a neih avàngin Sabbath bawh chhiatna a ni.

Kum 1998 khân Holland-ah ‘Reading the Bible from the Jewish Perspective’ course zirin thla khat ka zuk zin a. Vawi khat chu Juda inah zanriah ei tùrin mi 6 zêlin min sem darh a. Keini páwl zanriah eina chu hmeithâi in a ni a. Kan zanriah kîl tùr chu a tuihnâi bawk a; kan zînga pakhat chuan thla lák a tum ta mai a. Min thlengtunu chuan, “Keini chuan Sabbath-ah thlâ kan la ngâi lo,” a ti ta khauh mai a. Thla lák chu awm lo ata thil awma siam a nih avàngin Juda-ten hna thawkah an ngâi a ni.

Tûn hmá, kan nû leh pate hunah khân Chawlhni an serh uluk hle. Inrinni-ah thawh theih zawng zawng an thawk láwk vek a; insûk ngâi an su zo vek a, tui an châwi ngah láwk a, an inbual láwk vek ṭhin. Chawlhni-ah chuan hmãi phih tak ngial pawh an duh lo! Chawlhni chuan an zin ngâi lo a; khaw ṭhenawmah an va lèn pawhin an hàw leh ngei a ngâi a; zàn an riak a nih chuan Kohhranin an thunun ṭhin. Chawlhni-a ram riak hàw te, Inrinni zàna chakâi meichher chhit, Chawlhni zînga lo hãwngte chuan Kohhran thunun an táwk ṭhin. Mizo ringtu hmasate kha Chawlhni serh chungchângah an khirh êm êm mai a; Juda-te Sabbath serh ang thàwthângin an serh a. Chawlhni-a Kohhran Committee ṭhut pawh an duh lo!

Kum 1955 khân ka pa nèn kan khaw hnuai huanah thingfanghma tlàn, tuklo leh tawllâwt awh nân thangthlèng kan kam a; Inrinni tlãi apiangin ka pa chuan kan thangthlèng kam chu a zuk tiper vek ṭhin a; Thawhṭanni zîng takah a zuk kam leh ṭhin. Chawlhni-a sava awh kha ka pa chuan a duh bau lo! Ka pa kha chuan Chawlhni-ah chuan Pathian thû ni lo chu a sawi duh miah lo a; miin thlawhhma chungchâng an sawi pawhin a ngâwi daih zêl!

Mizoram Presbyterian Kohhran chuan ‘Kristian Nun Kaihhruaina’ kan nei a. Kristian nun - Sakhaw lama pahnihna chu, “Ringtu zawng zawngten Pathianni an serh tùr a ni. Khawvêl hna tih láwk theih leh ni danga tih theih - lei leh zawrh te, thu pawimawh dang sawi te tih loh tùr a ni,” tih a ni (cf. Ex 20.8-11; Is 58.13-14).

Kum 2002 khân Kàwnpuiah Pastor thar dah nghetin lehlângin ka zuk kal a. Pathianni chawhma inkhâwm bànah chuan Pastor Quarters-ah Kohhran Upa ṭhenkhat nèn kan awm tlâng a. Chutih lái tak chuan bâwng hnute zuar a lo kal a, “Bâwng hnute in lei duh em?” tiin a rawn zâwt a. Pastor thar chuan, “Pathianni-ah thil kan lei ngâi lo,” a lo ti hmak mai a; bâwng hnute zuar chu a kal nal nal mai!

March 26, 2014 khân Aizâwl Theological College (ATC) zirlái, Siaha mi, Aizâwl Hospital-a thi Larry Zothangliana Chinzah ruang chu Model Vênga a chhûngte inah an la lailáwk a; ATC zirtîrtute chu kan va kal a, inràwn khâwm a ngaih avàngin in pakhatah kan lût khâwm a. Chu in kawngkapuiah chuan he thuziak hi an lo târ a, “PATHIANNI-AH TOP UP KAN THUN THEI LO” tih hi. An entawn tlák mang e!

Presbyterian Church of India (PCI) hnuaiah hian Synod sàwm chuang kan awm tawh a; Synod hrang hrang hian PCI Dàn Bu hnuaiah zalènna eng emaw chen kan nei hlawm a. Chuvàngin, thil hrang hrangah kan tih dàn emaw, kan duhtui dàn emaw a inchen vek lo.

Mizoram Synod hi chuan Pathiannîa zin chhuah emaw, zin hàw emaw kan duh lo. Tûnah chuan khawvêl hi a tê tawh a, thlawhtheihna hmanga zin ngaih châng a lo awm a; khawvêl dang nèn kan inthlun zawmna a nih avàngin loh theih loha Pathiannîa zin chhuah ngaih hun emaw, zin hàw ngaih tlat hun emaw a awm thei a. Chutiang ‘loh theih loh’ thilah chuan Mizoram Synod pawhin hriat thiamna a nei a; inthunun phah nân a hmang lêm lo.

Pathianni serh chungchângah hian Aizâwl-a kohhran áiin thingtláng kohhranho an duhtuiin an la fîr záwk; chumi entîrna tùr chuan thil thleng pakhat han sawi ila. Kum 2001 khân PCI Platinum Jubilee chu Shillong-a Mawkhar Biak Inah lawm a ni a; Mizoram Synod aṭangin palái zahnih áia tam mah kan kal a. Pathianni chawhmâah chuan, “Thawhṭanni aṭangin Silchar-ah bandh an huaihawt dâwn,” tih thãwm a lo thang a. Mizoram Synod paláite chu an phãwklêk nasa ta mai a; Pathianni chawhnûa hàwn an duh ta tlat mai. Keini Synod Officer ṭhenkhat tih loh chu Pathianni chawhnûah chuan Mizoram panin an chhuak ta a nih kha!

Khami ṭum khân Aizâwla mite chuan eng mah an tawng lo; thingtlâng lamah erawh chu Kohhran Committee-in Pathiannîa lo hãwngte chu ngaihdam dîl tùrin an ti hial a ni. Ngaihdam dil zîngah chuan Pastor ṭhenkhat pawh an tel. Tûn thleng hian Aizâwla kohhrante áiin thingtlâng kohhrante hi Pathianni serh chungchângah an duhtuiin an la fîr zâwk a ni.

India ramah kan awm a, Central sawrkar lam aṭangin Pathiannîa thil tih tùr rawn ruahman a awm leh tlat ṭhin a. Thil ṭhenkhat chu a hun sawn tùra nawr hlawhtlin theih a ni a; thil ṭhenkhat erawh chu a hun sawn tùra nawr awmze nei lo, kan tih ngei ngei tùr a awm. Chutiang thilah chuan Kohhran pawhin Pathianni bawh chhia anga ngái loin hriat thiamna thui tak a nei a ni. All India Level-a exam ngâi chî a awm ṭhin. Entîr nán: Civil Services (IAS & Central Services) Preliminary Examination angte hi. Hetiang exam hi chu a beitu an tam tham a; exam-na tùr hmun tam tak a ngái a; Pathiannîah lo chuan hmun remchâng a awm táwk loh avàngin exam-te pawh hriat thiam theih an ni.

Mizoram Synod-in Pathianni serh chungchânga inkaihhruaina ding lâi a neih ṭhenkhat târ lang ila.

Zin chungchâng: Natna leh thihna thil avàng te, zinna khâwl lam rokhawlhna leh loh theih loh thil avàngte tih lohah chuan Pathiannî hi zin chhuah leh hàw nân hman loh a ṭha.

Sumdàwn chungchâng: Sum­dàwnna lam chi rêng rêng, hêng dàwr hawn te, kal chhuaha thil zawrh te leh thil tênau záwka kan ngaih lei leh hralhte hi Pathianni nèn a inmàwi lo a. A hmâa lo tihláwk theih chî apiang chu lo tihláwk ṭhin a ṭha.

Inkhelh leh infiam chungchâng: Khèlmual leh inkhelhna hmun dang, hêng indoor stadium, complex sport centre leh infiamna hmun atâna siam eng hmunah pawh Pathiannîa inkhelh leh infiam hian Pathian biakna rilru nasa takin a kài pêng thei a. Chuvàngin, he nî hi chu inkhelh leh infiamna lam chi rêng rêng tih nân hman loh a ṭha.

Vàntlâng inkhâwm leh committee: Pathian biakna leh kohhran lam thil ni lo, chhan dang eng vàng pawha vàntlâng inkhâwm buatsaih leh committee kohte hi a theih hrãm chuan ni dang remchângah tih ṭhin a ṭha.

Hna thawh leh ruai buatsaih: Loh theih loh thil a nih ngawt loh chuan kut hna thawh te, ranpui talha zawrh leh ruai buatsaih te hi Pathianni nèn a inmàwi lo a, tih loh a ṭha.

Tûnlái hian Pathianni-ah khawpui pâwn lam khawi lai huan changkãngah emaw, khawi lâi park-ah emaw intihlim tùrin ṭhalâite an vák chhuak nasa hle niin an sawi a. Kohhran mi pângngâi chin chu chutiang chhuahvahnaah chuan tel ve loh a ṭha a; kohhran rawngbàwlnaa chanvo eng emaw nei chin ngat tân phei chuan tih loh tawp a ṭha ber. Pathiannîah chuan kohhran thil tihnaa tel a ṭha ber a; hmun dang huan changkãng tih angreng vêla lo interek hran chu tih loh hrãm tùr a ni.