KÀI SÀNNA HMANG THIAM

Kum 30 kal taah khân Synod Bookroom aṭangin lehkhabu pakhat, phêk 200 âwrh chauha chhah, Rs 55.50 man chu an tihtlàwm lâi a nih avàngin Rs 40-in ka lei a. Ka lehkhabu hriat ṭhan loh tak a ni nghe nghe a. A ziaktu lah Bible zir mite zîngah mi hmingthang tak a nih ka hre hek lo! Chû lehkhabu hming chu Mizo ṭawngin dah dâwn ta ila, ‘Lei rawh chan dang min han pe teh’ tih mai tùr ni àwm tak a ni. A kâwm hma lam chu hmuar ang maiin a râng phuar mai a! A kâwm hnung lam erawh chu a la hmèl hem lo deuh a, chû lehkhabu chanchin tãwi tê chu a chuang a. A hnuaiah chuan lehkhabu chhuahtu ‘Thomas Nelson Inc., Publishers, Nashville’ tih a chuang a. Lehkhabu chhuahtu Thomas Nelson tih aṭang chuan lehkhabu chhe zawk zawk chu a nih dâwn loh hi tih rilru pû-a lei ka ni. Pathian thu zirnaah chuan lehkhabu hi a chhuahtu aṭangin lei tùr chî a ni nge ni lo tih kan en ber a. A chhuahtu azirin an lehkhabu chhuah hawi lam tùr a hriat theih deuh ṭhin a ni.

Chû lehkhabu man tlâwm tak leh a hmêl lan dànah pawha sitawm angreng tak chhûngah chuan Bible-a ka mi ngaih sàn tak pakhat chanchin a chuang a. A hming chu Mizo ṭawngin dah dâwn ta ila, ‘Lalthlamuana’ kan ti mai àwm e. A hming ang tak hian mite tâna thlamuanna thlentu a ni nghe nghe a; a chanchin ka sawinaah hian ‘Juda Lalthlamuana’ tiin ka sawi zêl tawh mai ang.

Bible-a Juda-te hming tam tak awmzia hi ka ngaihtuah neuh neuh ṭhin a; an hming hi an thih hnû daiha an phuah ṭhat leh em ni dâwn le tiin ka ngaihtuah ṭhin. A chhan chu an hming awmzia leh an nungchang hi a inmil ṭhin êm a; hetiang taka an hming awmzia leh an nungchang inmil tùr hian engtin nge an pian tirha an hming sak hi a fuh theih tih chu ngaihtuah tham tak a ni!

Hmànlâi Mizo pi leh pute khân hming sak hi an duhtui hle ṭhin niin an sawi a; chuti chung chuan hming duhawm vak loa inkoh erawh an chîng hle thung a. Hming vànduai deuh ni-a ngaih theih tùr ang chî kha an sa duh vak lo niin an sawi. Entîr nân: Thanbânga tih âi chuan Thanbânglova tih chu hming duhawma ngaih a ni ang a; Zakiamlova tih te, Sângkâmlova tih te chu hming ṭha taka ngaih a ni thung ang!

Tûnlâi Mizorama hming lãr tak pakhat hi ka lo ngaihtuah ve neuh neuh a. Mizo ni miah lo, amah duhsaktuten Mizo saphun anga an siam chawp a ni a; tribal certificate pawh pahnih ngawt a neih theih phah a nih kha! Chû pa hming chu Kamrul Laskar a ni a; a saphunna hnam chu Chhangtê a ni teh tlat a! Chhangtê hi ka nû hnam a ni a; Mizo ṭawngkam ṭhenkhatah chuan Chhangte fiam nân ‘Chhangte ngûm khãk’ tih leh ‘Chhangte kawm’ tih kan nei.

Kamrul Laskar chu Mizoa chantîrtuten ‘Kâmlova Chhangtê’ an tih hi an ti fuh angreng hle mai; ‘Kâmlova’ tih hi ‘Kâma’ tih âi chuan hming duhawm tak a ni. Kâmlova tih hming an puttîrna chhan hi kan hre pha lo a; a hming hian tûna a dinhmun chu a tichiang hle. Kâmlova hi a kâm thei lo a, a vûm thûr thûr záwk zêl a ni ang. A hna thawh lâi a chim dur a, a chungah hremna eng mah lek a awm lo a; lek ahnehin a hnû lawkah First Class Contractor-ah hlàn kài a ni ta hlauh záwk a! ‘Kâmlova’ tân hian kàm te chu a hnãi lo nasa mai! Hna thawh tùr lah a tân chuan kàm ahnehin a pung tual tual si a; chû vàng chuan ‘Kâmlova’ dik tak a ni ber e. A hming phuah chawp awmzia leh a nihna hi a inmil tlat!

Mizo hming hi ngaihtuah zui ta zêl ila. Tu’n huat thûah lo la lo se! Nunmâwia emaw, Nunmâwii emaw hming pû zawng zawng nun a mâwi kher lo a; Rinawma emaw, Rinawmi emaw hming pû zawng zawng lah an rinawm kher lo bawk. Kan hming awmzia ang hi kan nungchang leh khawsak dàn ni zêl se chuan kan thang mâwi ngawtin a rinawm. Mahse, a teuhin a hnãi hlawm si lo! Mi ṭhenkhat erawh chu an hming ang deuh taka nung leh khawsa an awm bawk a; a ṭhen chu a ṭha lama dik a ni a, a ṭhen erawh chu a chhe lama mahni hming awmzia tidik teh tlat an ni thung!

Ka lehkhabu leia a changtupa ber kha hming Mizo chuan Lalthlamuana kan ti ang ka tih tawh kha. Juda sal tâng zînga mi, Babulon aṭanga khawchhak lam hla tak Persia ram khawpui Susa-a khawsa a ni a. A hna thawh chu lal ei tùr lo tem hmasatu a ni tlat. Persia lalte kha an ropui khawp a; ei tùr an pék rêng rêng kha lo tem hmasatu mi eng emaw zah an nei a. Anni chuan an tem hnûah tûr a tel nge tel lo tih hriat nân an nghák deuh vang vang a; a temtu chungah eng mah a thlen loh chuan an ei ve ngam chauh a ni!

Persia lal ei tùr tem hmasatu zînga pakhat chu Juda Lalthlamuana chu a ni. Amah chu Pathian ṭih mi tak mai a ni a. Pathian ṭih awmzia chu ‘sual huat’ a ni a (Thuf 8.13); ‘sual huat’ ringawt chu Pathian ṭih dàn ṭha a ni lo a, ‘sual kalsan’ a ngâi a (Thuf3.7, 16.6). ‘Sual kalsan’ ringawt pawh chu Pathian ṭih dàn ṭha a la ni chuang lo a, ‘ṭhil ṭha’ tih a ngâi (Sam 34.14). Chutiang taka Pathian ṭih mi chu hê Juda Lalthlamuana hi a ni. An ram chanchin ṭha lo chu khualzin kâ aṭanga a lo hriat chuan a ṭhu chawt a, Pathian hnênah ngaihdam dîlin a ṭawngṭai nghâl a ni; an hnam sualna chu amahah a inbel hmak ngam! An ram chanchin ṭha lo a hriat avàng chuan a hmél a ngui nghâl a; lal hnêna ei tùr a pék lâi chuan a hmél awm dàn aṭangin eng emaw vei nei a ni tih lal chuan a lo hre thiam nghâl mai a. A thil vei chu an inzâwt chhuak a; a tâwpah chuan Judai ram awptu atân lal chuan a tîr ta a ni.

Juda Lalthlamuana chanchin hi a sawi zawh theih lohnain min nang a ni ber mai. A chanchin hi a ropui a, a mâwi bawk a, a entawn tlák hle a ni. Tûn ṭuma ka sawi tum ber chu kài sànna a hmang dik hi a ni. Juda Lalthlamuana chu zan khat thil thûah Persia lal ei tùr hlàntu nihna aṭangin Judai ram awptu ah a kái sáng ta thut mai a. A dinhmun thar hi hman sual hlauhawm khawpa sâng a ni a; Persia lal lah a awmna a hla si, a chêt vêl dàn a rawn thlithlãi pha dèr si lo. Duh sela chuan a kài sànna chu hmang khawlo thei a ni ná a le; mahse, chutianga a kài sànna chu hmang khawlo mi a ni ve tlat lo!

Juda Lalthlamuana chuan Persia lal hlauh vàng ni loin, vàn Pathian ṭih avàng záwkin dik tak leh rinawm takin thil a ti ṭhin a. Kum 12 ram awptu a nih chhûngin ram awptu chanpual tùra ruat buh chhiah a la ve ngâi lo. A hmâa ram awptute erawh chu an hautak hle mai a; an hlawh pângngâi bákah buh leh bãl chhiah tam tak an la ṭhin. Chu chauh chu ni loin an vua leh vàngte pawh an intilal êm êm bawk a; ram leh hnam tân phur rit an tling. Juda Lalthlamuana erawh hi chuan, “Pathian ṭihna avàngin chutiang chuan ka ti ve lo,” a ti ngam ngat a ni.

Kài sànna hian a bîka chan tùr ken tel (privileges) a nei ṭhin. Chutiang laka insùm thiam lo leh mahni hláwkna ringawta an kài sànna hmangtute chuan an chhiat phah ṭhin. Khawvêl thilah ropui tak angin lang mah se, an chhûngrilah mawih a awm ṭhin a ni. Kan ramah hian kài sànna hmang thiam lo an awm fo; mi ṭhenkhat phei chu hmuh theihin an lian nghâl zawt zawt mai. Chutiang kârah chuan Juda Lalthlamuana anga mi rinawm leh dik taka thil ti ṭhin erawh an lo inphûm ru khiau ṭhin bawk.

Mizote hi duhàmna hian min rûn nasa hle. Kan ram hruaitute thleng hian an duhãm ta viau emaw tih mai tùr an ni a; an dinhmun hi mahni chhûngkaw insiam len nân an hmang nasa hle tih chu tlân paha chhiar theih tùra ziah ang a ni! Mahni hlawh bák therhlo an fawm khâwm nasa a; duhàmna hian chin táwk a nei lo a; a nei tam apiang an duhãm zual zêl záwk emaw tih mai tùr a ni. Kài sànna avànga intihlal te pawh hi sawi loha lêng a ni ta a; anmahni chauh ni loin ‘lal chhûngkua’ tih kan nei ṭhin a, chûngho thleng chuan an intilal lutuk hi mi rethei záwkte tâna manganna tham a tling a nih hi!

Mizoram hi ka ngaihtuah a, kài sànna hmang thiam lo fê fê hi an va tam âwm êm! Mi ṭhenkhat chu MCS emaw, MPS emaw, officer dangah emaw an han kái sâng a; hun rei lo tê-ah an in leh lo chu a kãng zawt zawt mai a, ‘Lian tuala’ an ni ringawt! Mi ṭhenkhat, MLA fâng ringawt pawhin an nihna an chhawr ṭangkâi a; kum 5 ral hmâin an kãng zawt zawt mai. An hlawh aṭang ringawt chuan an dinhmun thar chu kài theih rual niin a lang si lo.

Kan rama officer eng emaw zah leh MLA leh Minister eng emaw zah hi chuan an kài sànna hi an hmang ṭangkâi thiam hle a ni àwm e.Vái ṭawngin sawi ve ta ila, ‘Crorepati’ an tih ang hi an ni thuai zêl! Ram âiin mahni pumpui hmangaih an ni záwk a; hun rei lo te chhûngin an lian nghâl zawt zawt mai a. ‘Ṭha sâwta’ emaw, ‘Lian tuala’ emaw tih hming pu thamin kâr loah an kãng ta mai ṭhin a nih hi!

Juda Lalthlamuana erawh kha chu chutiang mi chu a ni ve lo. Khawvêl thila ropuina a ît ve ngâi lo a. A thluakah sum a lût ve lo! An hmélmaten inbe rem tùra ni àwm taka vawi 4 ngawt an sàwm pawhin, “Hna ropui tak ka thawk a, ka lo chhuk thei lo; engah nge khata ka rawn chhuksan hlànin hna chu a chawlh ang,” a ti hmiah mai a ni. Duh sela chuan ram khat awptu ve lêm chuan in hmun lo ram pawh a duhna hmun apiangah a duh táwka zâu a invalh thei ang a. Pàwngvîna ang maiin, “Heti chin hi ka ram,” tiin rîn kual sela, tû mahin an sawi buai pha lo ang.

Juda tlangvâl Lalthlamuana chu ram leh sum ît rêng rêngin a hmanhlel ve lo a; a thluakah sum a lût ve hek lo! A ṭawngkam mâwi ka tih êm êm mai chu, kum 12 ram awptu a nih chhûng khân, “Ram rêng rêng pawh ka lei lo,” zuk tia maw le! Lei miah loa invalh thei a ni chungin ram neih tam lamah a duhâm ve lo. Kan ram hian sawrkar hnathawk mi lian, officer leh politician MLA/Minister duhâm lo, Juda tlangvâl Lalthlamuana anga mipui thlamuanna thlen thei kan mamawh a ni. Chû Juda Lalthlamuana ka tih chu tu dang ni loin Nehemia kha a ni e. A kài sànna chu a hmang thiam a; inchhek arbàwm phah nân emaw, intihhausak nân emaw a hmang ve lo! Tûnlái Kâmlova ang maiin a pung thûr thûr ve lo a; chû tak chu mi entawn tlák a nihna chu a ni!