Revd Chuauthuama

Guest writer

Revd Chuauthuama

IAS NUPAIN CHAWIMAWINA AN DAWNG!

August 15-a India zalènna champhaphák vawi 74-na lawmnaah khán Mizorama thawk IAS nupain chàwimàwina ‘Chief Minister’s Award for Excellence in Public Administration’ an dawng a; chû mite chu Bhupesh Chaudhari (IAS - 2014) leh a nupui Shashanka Ala (IAS–2014) an ni. ‘CM’s Award for Excellence in Public Administration’ hi chi thum- (1) Individual category, (2) Team category leh (3) Organization category a awm a. Shashanka Ala hian Individual category-ah chàwimàwina hi a dawng a; Bhupesh Chaudhari hian Organization category-ah a dawng thung. Individual category pakhatnain Rs 100,000, Team category-in Rs 200,000, Organization categroy-in Rs 300,000 a keng tel a ni. 

‘CM’s Award for Excellence in Public Administration’ hi September 24, 2018 khán Mizoram Gazette-a chhuahin siam a ni a. Kum 2019-ah khán Organization category-ah pakhatna chu Planning and Programme Implementation Deprtment-in Entrepreneurship Development Programme (EDP) hlawhtling taka a kalpui avàngin a dawng a. Team category-ah Kolasib Deputy Commissioner office-in Vairéngtê leh Bairabi-ah Inner Line Permit (ILP) software hlawhtling taka a bun avàngin pakhatna a dawng. 
Shashanka Ala hi IAS AGMUT cadre list-ah no. 223-na a ni a; a tìrah  Odhisa cadre a ni a, Bhupesh Chaudhari nèn an inneih ták avàngin AGMUT cadre-ah January 10, 2017 khán sawn a ni. Bhupesh Chaudhari hi a nupui dawt chiah 224-na a ni thung! Bhupesh Chaudhari hi Haryana mi, IIT Delhi-a zir chhuak a ni a, Shashanka Ala chu Andhra Pradesh mi, IIT Madras-a zir chhuak a ni; fapa pakhat Prabhir an nei. Shashanka hi Kristian a ni a; Lawngtlai DC a nih lai khán chawlhkár tàwpah Siaha-a a pasal hnénah hãwngin Pathianni chuan ECM biak inah chhûngkuain an inkháwm ṭhin. 

Mizorama vai IAS officer kan neih tawh leh neih mékte hi mi chhuanawm tak tak an ni hlawm; pahnih khat lek han sawi hrãm ila. Hnahthial SDO leh Aizáwl DC lo ni tawh Kannan Gopinathan (IAS–2012) khá Hnahthiala ATM dahtírtu, Aizáwl DC a nih láiin sikul naupangte ruih theih thila an fihlìm theih nána zirtírna HIMNA-MADATproject bul tumtu, ‘Save Chite Lui’ pawh ama hoa bul ṭan, Aizáwl District Disaster Management Authority tihmasáwntu pawimawh tak a ni. 

Dr. Arun T (IAS–2013) khá thla 6 chauh Lawngtlai DC a nih láia CADC sum hman dik loh chhui chhuaktu, Puducherry’s JIPMER leh Lawngtlai District Hospital  ‘telemedicine’-a thlun zawmtu, thingtláng kilkhãwra zirtírtute awm hreh tihreh nán kum thum dana insawn kual dàn (rotational transfer policy) fel tak duangtu a ni. CM-in “Lawngtlaiin Mizo DC an duh” a tih chhuanlamin hna mûmal nei loin Aizáwlah an sawn a; Lawngtlai mipui erawh chuan amah ngei kha DC ah an duh thung si! Dr. Arun T chuan ‘Mipui DC’ (People’s DC) nih a hlawh phah ta hlauh thung. Dr. Arun T chuan, “Ngaih dàn tlángláwnah chuan Mizoram chu hmun rálmuang lo tih a ni; nimahsela, Mizoram tluka hmun him, rálmuang, mi lawm dàn thiam leh ram máwi a awm lo,” a ti. 

Bhupesh Chaudhari hi Mamit DC a ni tawh a; Tuikuk chungcháng avàngin buaina a táwk a. Mipuiin an ûm chhuak a, Co-Operative Society Registrar ah dah a ni a; chumi hnûah Siaha DC ah dah a ni. Thingtlángah kê-a zinin DC-in an la tlawh ngái réng réng loh khuate a tlawh a; mipui lâwm chuan an lo zâwn hial a! Thingtláng mipui dinhmun chu a hmun ngeiah a zir chiang a; ‘Chhûra duh loh Náa’n nei nàng nge’ tih ang maiin Mamit duh loh kha Siaha chuan an lo chhawr ṭangkai ém ém thung a. CM Award a dawn thû a lo hriatin Mamit pa pakhat chuan whatsapp group pakhatah, “He pa hi chu áw, Mamita a awm rei lo kha ka ui ngawt mai; kan district changkànna tùr a ni asin maw le; direct IAS viak ṭha tak a ni,” a ti hial!

Bhupesh Chaudhari-a’n CM Award a dawn chhan chu Siaha DC a nih láia ‘Kawng Kawhhmuhtu- Our Children, Our Future’ project hlawhtling taka an kalpui vàng a ni; he project hnuaiah hian a bul ṭan nán Siaha district-a secondary school 6 leh elementary school 5-ah library hawn a ni a. Bhupesh Chaudhari chuan library hawnnaah chuan zirlaite fuihin, “Kár tin lehkhabu hi hawhin in lamah kan chhiar ang a, Social media te khawih mai mai loin kan hun âwl neihah lehkhabu kan chhiar ang. Chu chuan mi puitlingah min siam thei dáwn a ni,” a ti.  Bhupesh Chaudhari hian Siaha DC a nih chhûngin thil ṭha dang tam tak a ti a; pahnih khat lek han tár lang ila.

RKVY, MIDH, MNREGA hnuaiah BPCL (CSR) nèn thawk hoa an thiltih Mara hmarcha dip fùn (Maraland Âhiah Paohpa - Maraland Organic Chilli Powder) chu Siaha DC Conference Hall-ah May 19, 2020 khán a tlángzarh a. Zyhno, Ahmypi, Khopai, Siatlai, Chheihlu leh Laki khuaahte chuan hmarcha chíngtu mi 283 an awm a; anni chu Self-help group 25-a Zyhno-ah insiamin Maraland Chilli Growers Association, an din a; phái lama mite puihna chaw lûtin hmarcha dip siamna kháwl chu khaw lailí ber Zyhno-ah an bun a. Tûn hmáa hmarcha ro Kg khat Rs 150-a hralh ṭhin kha her dip hnûah chuan gram 50 fùn chu Rs 35 man a lo ni ta a; Kg khat aṭangin Rs 700 man an her chhuak thei ta a ni. Hmarcha dip siamna kháwl aṭang hian a vawi khatnaah fùn 10,000 lai an siam chhuak a. Drying Solar Tunnel hmangin fùr khaw hnàwmah pawh hmarcha an tiro thei dáwn a; kum khatah Mara hmarcha thak chi tui tak chu vawi hnih an thar thei tawh dáwn a ni.      

Bhupesh Chaudhari chuan Tisopi aieng dip fùn (Tisopi Organic Aieng) pawh a pho chhuak nghâl bawk a. Tisopi-a aieng dip siamna kháwl (turmeric processing plant)-ah pawh fùn 10,000 an siam chhuak a. Hmarcha dip leh aieng dip siamna kháwl pahnih bunin Siaha district-a thingtláng khaw mi eng emaw zah tán eizawnna ṭha tak a siamsak dáwn a ni. Bhupesh Chaudhari hi tûnah chuan Additional Secretary, Information and Communication Technology (ICT) a ni.

Shashanka Ala hian Lawngtlai DC a nih tirhin a fapa kum khat mi lek Prabhir chu aganwadi-ah a kaltír ve a; a fapa thil rawn hawn buhfai leh dailuah chhum loh aṭang chuan aganwadi leh sikula naupangte ei chhiat tùrzia chu a hmu thiam a, siam ṭhat dàn kawng a ngaihtuah ta a. Aganwadi centre tinah leh sikulah ‘Kan Sikul, Kan Huan’ (My school, My farm) an din ta a; chûng huanah chuan thlai leh thei an chîng a; naupangten ei tùr ṭha an lo nei thei ta a ni.  Lawngtlai district-a aganwadi leh sikul 713-ah ‘Kan Sikul, Kan Huan’ project hi kalpui a ni tawh a. Education Department chu sikul tinah square feet 100 tal huan atân zuah tùrin tih a ni. He project hi sikul leh aganwadi centre 776-ah, naupang 15,042 huap tùra buatsaih a ni a; ran (ár) vulh pawh tih tel tùra ruahman a ni. 
‘Kan Sikul, Kan Huan’ a tih chhuah avàng hian India rama IAS hna thawk ṭhate chanchin ziahna lãr tak ‘The Better India’ (TBI)-ah a chanchin hi ziah a ni tawh a; India Vice President pawhin Parliament-ah amah a fak nghe nghe a ni. India ram chanchinbu lãr tak The Hindu chuan Shashanka Ala project ‘Kan Sikul, Kan Huan’ chungcháng a ziahnaah chuan, “Mizorama Lawngtlai district-ah chuan Sikulte chu ei tùr ṭha siamna huanah chantír a ni” tiin a chhuah hial a ni. Shashanka Ala hian ‘Kan Sikul, Kan Huan’ avàngin India rama Civil Servant-te chàwimàwina GFiles ‘Excellent Contribution Award in Governance 2019’ a lo dawng tawh bawk. Shashanka Ala hi tûnah chuan Additional Secretary, LESD&E a ni. 

Pastor dahnghehna inkháwmah chuan “Pastor ṭha neih in duh chuan lo enkawl ṭha rawh u,” tiin fuihna thû sawi a ni ṭhin; mihring ṭhat leh ṭhat loh hi chu inenkawl dàn hian a zir thui hle a ni. Mizoram politician-te pawh hi mipuiin kan  tihkhawloh an ni thui hle. DC ṭha neih kan duh chuan kan lo dawnsawn dànin a zir a ngai ang. Mizoramah district 11 kan nei ta a, district tinah DC chu hotu ber a ni a; DC fel leh ṭha leh fel lo leh ṭha lo inkár chu hla tak a ni. DC ṭha neih kan duh chuan mipuiin kan lo thawhpui thiam a pawimawh ang.

Tûn hma deuh khán ‘Vai DC kan duh lo’ tih boruak a awm deuh ṭhin a;  CM pawhin Dr. Arun T sawn chungchángah khán “mipuiin Mizo DC an duh” a tih kha! “Mizo DC an duh” a tihna hmunah ngei chuan vainu Shashanka Ala an dah a; ani lah a lo fel bawk a, ‘Kan Sikul, Kan Huan’ project a tih chhuah avàngin Lawngtlai district chu India ram hriatah a pho chhuak ta hlauh záwk a ni. Chutiang bawk chuan a pasal vai pachal thothãng ṭha tak Bhupesh Chaudhari chuan Siaha district mipuiin a insawn tùr an ui hial khawpin hna ṭha a va thawk a. “Mamit district hnâwl hnû Siaha district-in lunghlû a chhar” tih hial a hlawh phah ta hlauh záwk a ni. 

Mizoram Chief Secretary ni tawh pakhat chuan, “Vai officer kan duh lo” tih ṭhat loh thû a sawi tawh a; an ṭhiante vai IAS officer tán a nawm loh phah ang tih a hlau. Pu Rokûngan, “Hnam dang hmusit mai lovin, ṭhian a’n i sáwm ang u,” a lo tih kha nunpui tùr kan ni záwk dáwn lo’m ni?

Mizorama IAS awm tùrte chu AGMUT cadre-a mi an ni ber a; Mizoram tán IAS&IPS cadre hran neih kan duh thû kan sawi ve ṭhin a. CM-in DoNer Minister Jitendra Singh hnéna a thlen angin Department of Personnel & Training (DoPT) chuan Mizoram tána IAS & IPS cadre hran siam theih a ni dáwn em tih an en mék ni àwm tak a ni. He thil hi kawng ṭhenkhatah chuan ngaihtuah nguna ngai hle. Mizoram zîm tê tán hian IAS & IPS Cadre hran neih a ṭha ber ang em? Tûna AGMUT cadre-a kan awm hian vai IAS Officer fel tak tak kan ramah an lo kal thei a, DC-ah te an ṭang a; an thiamna zau tak chu district tihhmasáwn nán an hmang thei ang. Ankur Garg (IAS–2003), Harvard University-a exam-ah 170-a 171 hmu thei angte khu lo chhuak thei nghe nghe sela!

Mizo áia hnam dang DC ṭhat záwk theihna a awm nual ang. Mizo chu û leh nau, ṭhen leh rual inhre ṭhám mai kan ni a; Mizo DC chuan zar buaitu an ngah ting mai a ni. Chu bákah chuan kohhran páwl hrang hrang kan lo awm a; officer chauh ni loin Minister thleng pawhin rilru tê tak te pû, mahni kohhran duhsak bingna kalpui an awm ṭhin! Thingtlánga officer ṭhenkhat chuan an kohhran mite chauh inhlawhfákna an siamsak ṭhin. Kan rilru hi a hrisél lo khawp mai! Hnam dang DC erawh chuan û leh nau buaipui tùr an rawn chhawm lút ve lo; Mizorama an awm chhûngin sum leh páia inlák muk emaw in leh lo ropui tak din emaw an tum lêm lo ang. Mizoram chu an ruang zalhna hmun tùr a ni lo tih an hria.  

Mizo officer zîngah fel tak tak an awm; an ngaihtuahna chu ram hmasáwnna tùra hmangin tih tak zetin thawk sela, nasa takin hmá kan sáwn thuai ang. Shashanka Ala chuan aganwadi-a a fapa kal hmasak ber ṭuma a thil rawn hawn ‘buhfai leh dailuah chhum loh’ aṭangin thil awmzia a man mai a; naupangte ei chhiat dàn tùr hmu thiamin ‘Kan Sikul, Kan Huan’ project ṭha tak a sual chhuah phah ta hlauh a ni.

Mizoram sawrkara Mizo officer tam tak hian mahni inhmangaih bingna ûm loin ram leh hnam hmasáwnna tùrin hna thawk sela tih hi mipui duh dàn a ni. India ram hmun dang zawng áiin sawrkar hnathawk hlawh a tam záwk a; hmun danga officer-ten income tax tam tak an pék láiin Mizoramah chuan tû mahin income tax an pe lo; hna hniam ber thawkte nèn pék dàn kal hmang inang tlángin ‘professional tax’ an pe ve hrãm chauh a ni. 

India rama IPS naupang ber Safin Hasan (2018) chuan, “Mi hnuaihnung záwkte i ngaihsak a, ram tána rawngbàwl i duh a, ram tán thil ṭha tih i duh chuan ‘service’-ah lût rawh; pawisa siam i duh erawh chuan ‘corporation’-ah lût daih rawh,” a ti. Kum 2018-a IAS Topper Kanishak Kataria chuan Samsung company (Korea)-ah kum khata chéng vaibélchhia áia tam daih a hlawh láiin India ram tána hna thawh a duh avàngin IAS nih a thlang ta záwk a; ani chuan, “India hmasáwnnaah hian thil tih neih ve ngei ka duh a ni” a ti asin.

“Sum tam tak áiin hmingṭhat hi thlan záwk tùr a ni” (Thuf 22.1) tih thufing tipuitling tùr hian ram hruaitu politician-te leh sawrkar officer-ho hian mahni hláwk bing duhna dah boin beihpui han thlák sela, Mizoram hmasáwnna tùr hian ‘thiltih/hnathawh’ han nei ve teh se.