Revd Chuauthuama

Guest writer

Revd Chuauthuama

CSE PRELIMS RESULTS — 2023

Nimin piah lawkah Civil Services Examination (CSE) Prelims results a chhuak a; kan hriat theih chinah Mizoram chhûnga mi, Mizo dik tak tling chu sàwm chuang âwrh chauh an ni. India ram centre dang aṭanga exam beite zîngah tling eng zah nge awm kan hre thei mai rih lo. MYC ‘Super IAS Programme’ aṭanga inziak tling chu mi pathum vêl an awm an ti a; an results hi duh angin ‘super’ táwk lo mah se, arte lu kàwn loa tlêm azâwng tal an tling hrim hrim kha a làwmawm. September thla lama Main Exam tùrin tûn aṭanga lu leta ṭan lák a ngai ang a, Main Exam-ah chuan ‘super’ takin tling chho ngei se kan duh hle. “Mizo ṭawng thiam CS kan duh,” tih leh “Ka cabinet minister-ten English an thiam tâwk lo,” tihna State awm chhunah hian tûnah hian Mizo IAS (RR-IAS) tling thar awm ta se, kum 30 hnu lam daihah Chief Secretary an ni thei leih leih dâwn chauh si a! Tûna Mizo RR-IAS awm chhun tlêm tê, State dang cadre-a awmte hi Mizoram Chief Secretary atân lâk luh theih hun nei pawh ta i la, kum eng emawti chhûng chu Chief Secretary tùr, Mizo RR-IAS ngei chu kan kangchat hrim hrim rih dâwn a ni!

Chû vàng tak chuan Mizo nula leh tlangvâlten tih tak arpa tuihàlin All India Services leh Central Services-a tling ngei tùr hian han bei tak tak teh u. Pathian ṭihna dik tak nei chunga theih tàwp chhuaha in beih phawt chuan tling tâwk chu in awm ngei ngei ang. Chutianga in beih chhûng na ná ná chuan rual pâwl lo ngam hial u la; in hlawhtlin hunah chuan fak in hlawh tho tho ang. Thil ṭha ti tùra inbuatsaih lâia rual pawl loh ngam hi thil pawimawh tak a tling ve tlat; miten ‘ã’ an tih hlawh ngam khawpa beih a ngaih pawhin ãt hlawh ngama tih tak zeta beih mai tùr! Thawh rim hi hlawhtlinna bul a ni si a!

Mizoram Synod hnuaia Zirlái Viltu Committee (ZVC) chuan Mizo zînga CSE Prelims inziak káite chu a lawmpui tak zet a. A vawi khatnaa tlingte chu lawmpuina ni pah fãwmin Rs 50,000 ṭheuh pék a tum a. Mizoram chhûnga mi dik tak Mizo thawh phawt chu, hmun danga awm rih pawh ni se, kohhran eng mah thliarna nei loin lawmpuina pawisa hi a pe dâwn a ni. Ruahman ang chuan June 29 (Ningani) zàn dâr 7:30-ah Synfo Studio-ah lawmpuina hun hi Synod Moderator hoin hman a ni ang. Kumina a vawi khatnaa CSE Prelim tlingte chu ZVC Secretary Zirkûngi Chhakchhuak Mobile No. 9862303933-ah a rang lam in report tùr a ni. CSE Prelims-a tlingte hi ṭum hnih lawmpuina kan hlàn tawh a; kan tih tawhah khân anmahni ngei lo kal thei lo an awm a. Chû vàngin tûn ṭumah chuan hmun hla tak, lo hàw vêl buaithlák khawpa hláa awm an nih ngawt loh chuan lawmpuina inhlanna hmunah hian anmahni ngei lo kal thei hrãm se tih hi ZVC duh dàn a ni a; loh theih loh tak ngiãl a awm a nih erawh chuan hriat thiam theih an ni ang! CSE Prelims pal tlangte chu tûte nge an niha, kut inthing ngeia chibai bûk te pawh kan duh a ni. Anmahni fuihna thuchah hlan leh ṭawngṭaisak hi kan tih tùr pawimawh taka kan ngaih a ni a; chû vàng chuan CSE Prelims tlingte chu lawmpuina programme kan buatsaihah hian mahni ngei rawn tel in tum hrãm dâwn nia!

Synod Resource Centre (SRC) hi Sikulsen aṭangin Synod Conference Centre tawntirh chhuah lam pindanah sawn a ni tawh a. Kumin atân member a zawng thar leh mêk a. Member hi chi hnih—Undergraduate (Higher Secondary School-a zirlâite huamin) leh Graduate tawh, kum 2024-a CSE Prelims exam beih tumte ti-a ṭhen a ni a. Member ni duh tân July 15 thlengin SRC Office-ah Rs 200 pêin inziah luh theih a ni a; SRC Member-te chu identity card siamsak an ni ang. SRC hi Synod Office chawlh a nih chauh loh chuan Inrinni-ah pawh SRC hi hawn a ni a. SRC-ah hian CSE inbuatsaih nâna lehkhabu ṭha tak tak dah a ni a; SRC Member-ten chûng lehkhabute chu a hmunah centre hawn ni chuan nilêngin chhiar theih a ni. CSE Optional Papers tùr subjects thlan bîk lehkhabute pawh chah tùrin hmâ lâk mék a ni. SRC member ah hian Mizorama awm nghet, Mizo tawh phawt chu inthliarna awm loin inziah luh theih vek a ni.

Synod Resource Centre hi mi tam takin an la hre chiang tâwk lo hle a. Kum 2019 Synod Inkhâwmpuiin All India Services leh Central Services-a Mizo tlin tam theih nân hma lák a rawtna chu bawh zuia din a ni a; Synod Executive Committee (SEC) hnuaiah Zirlái Viltu Committee (ZVC)-in a enkawl a ni. SRC hi coaching centre a ni lo a; a ṭûl dàn azir erawh chuan ZVC member-te bákah mi thiamte sâwmin SRC member-te chu ko khâwmin ‘special lecture’ pawh buatsaih ṭhin a ni ang a. CSE Prelims exam tumte tân phei chuan a ṭùl dàn azirin SRC-a lehkhabû bákah India ram coaching centre ṭhenkhata ‘teaching materials’ chu a ngaihtuahsak thei bawk. SRC member-ten tih tak zeta CSE an beihna kawnga chawk phûra fuih chu ZVC thil tum pawimawh tak a ni a. A remchàn dàn angin College leh Higher Secondary School hrang hrangah ‘CSE Awareness Campaign’ pawh la neih zêl tum a ni. Mizote hi India ram state hrang hrang leh Central sawrkarah nihna pawimawh chelhin awm thliah thluah i la tih hi kan duh dàn a ni.

Thil dangah han pakái ta daih i la. Zonet-ah Lalthara te unau thum an kawm khân India ramah unau thuma IAS awm kha an sawi a; Gujarat-ah leh Bihar-ah an awm tih an sawi kha. Bihar-a unau thum IAS zînga pakhat Nand Kishore Singh-a phei chu Union Expenditure & Revenue Secretary a ni tawh a; Planning Commission Member (2001–2006) a ni tawh bawk. Bihar aṭangin Janata Dal Rajya Sabha MP (2008-2014) a ni tawh a; BJP-a a inpék hnûah November 27, 2017-ah khân Narendra Modi sawrkar chuan Fifteenth Finance Commisison Chairman ah a dah ta a ni.

Tûn hnãiah Uttar Pradesh-a Pratapgarh district-a Lalganj khaw chhuak unau pali, mipa pahnih leh hmeichhe pahnih chu IAS leh IPS-ah an tling vek mai a; an chanchin a ropuiin a ngaihnawm hle. An chhûngkaw pa ber Anil Prakash Mishra chu a hming chuan Gramin Bank Manager a ni ve ná a, mi hausa erawh a ni lo. A faten hna ṭha tak an hmuh theih nân theih tàwp erawh chu a chhuah ve ngei mai. A fate zînga upa ber Yogesh Mishra chuan Lalganj-ah zirna bul a ṭan a, chumi hnûah Motilal Nehru National Institute of Technology-ah engineering a zir a. Kum 2013-ah khân UPSC exam pal tlangin IAS Officer a ni.

An farnu upa záwk Kshama Mishra chuan Civil Services Examination (CSE) vawi 3 a fail tawp! Kum 2016 khân a vawi 4-naah hlawhtlingin tûnah chuan IPS Officer a ni a; Bangalore-ah Commandant of the 3rd Battalion of Karnataka State Reserve Police hna a chelh mêk. An unau hmeichhe naupang záwk Madhavi Mishra chu Lalganj College aṭanga zir chhuak a ni a; graduate a nih hnûah Allahabad-ah Maser degree nei tùrin a kal a. Kum 2014 CSE-ah khân IAS tlingin tûnah hian Jharkhand State cadre-ah a awm a; Ramgarh district-ah Development Commissioner (DC) a ni. An unau zînga naupang ber Lokesh Mishra chuan kum 2015 khân CSE a pal tlang a, All India ranking-ah 44-na tling phákin tûnah hian Jharkhand-a Koderma district-ah Deputy Development Commissioner (DDC) a ni. An pa Anil Prakash Mishra chuan a fate hlawhtlinnaah hian, “What more can I asked for? I hold my head high today because of my children,” a ti tawp mai a ni. Inchhuang àwm tak pawh a ni rêng e! An nu Krishna Mishra chuan, “Our children have always been very hard-working and honest. After writing an exam, they would tell us if it was good or not. They’ve been rewarded for their perseverance,” a ti. A thusawi hi a va mâwi êm! Chhûngkaw chhuanawm leh hlawhtling tak zawng an ni e! Hêng unau pali hi Class XII thlengin Hindi medium school-a zir an ni!

Anni unau hian an khaw mite ṭanpui tùr nân coaching centre pakhat ‘Glory IAS’ an din a; kum 7-8 kal ta chhûng lekah pawh khân an coaching centre aṭanga zir, mi 100 zetin UPSC exam chi hrang hrang an pal tlang tawh a ni. Hei bákah hian Youtube channel pakhat ‘Glory IAS’ chu an din bawk a; an tum ber chu an unau chhuahna ang thingtlâng khaw te tak tê aṭanga IAS leh IPS a tam thei ang ber chher chhuah a ni.

All India Services leh Central Services-a luh pawimawhzia hi sawi nêp chî a ni lo. India ram states tam takah All India Services-a luh tum hi an phu suau suau a; chû chuan a pawimawhzia a ti lang chiang hle a ni. State sawrkarin beihpui a thlákna hmun pawh a tam hle. Chû vàng chuan Mizote pawh hi a tam thei ang ber All India Services leh Central Services-ah hian kan luh ve ngei a ṭûl tak zet a ni. Engati nge CSE Prelims pawh pal tlang kan harsat viau? Kan tum a ruh táwk lo nge kan thawk rim táwk lo? Kan rama zirna ‘system’ hi a ṭha táwk lo em ni záwk? MZU curriculum pawh hian a zir táwk lo em ni ang? High School & Higher Secondary School-ah hian kan curriculum hi a fuh táwk lo deuh em ni ang? NCERT text books hi MBSE hian a zui ṭha tàwk lo tihna em ni? All India Services-a tling, a ti ṭhaho chanchin hi han chhui i la, NCERT text books (Class VI-XII)-ah hian an innghat nasa hle tih a hriat theih a. HSLC & HSSLC exam-ah Distinction-a pass an tam ṭhin hle a; exam-a pass ṭha tùr ringawt hian em ni kan inzirtîr? Thiam tak tak tùrin kan inzirtîr thleng zo lo em ni?

Zonet-a PUC hotuten CUET chungchâng an sawi ho kha ka lo ngáithla ve a; an thil sawi pakhat khân ka beng verh zar mai. PUC admission (entrance) test an neihah thingtlânga zir, HSSLC exam-a sâng tak ni pha lêm lote khân an ti ṭha lawi tlat tih kha a ni! Prof. C. Lalremruata (L) khân khatiang deuh chiah khân a sawi ṭhin a; thingtlânga zirten khawpuia zirte ái mahin ‘creativity’ an nei a tih tlat chu! A chhan eng nge ni ang? Mahni pianpui ṭawng ngeia thil an ngaihtuah ṭhin vàng a ni. PhD degree a dawnna dissertation-a a hmuh chhuah a ni.

Mizote hian English kan ngâi sâng uchuak mah mah deuh lo maw? Kan elementary school zawng zawng English medium-a leh kan tum a; zirtîrtute leh zirláiten an tlin tak tak meuh si lo. Hemi kawngah hian kohhran pawh kan kal sual tho! English medium school din lamah ṭan kan la thar chiam a; kan tû leh fate chu baa baa black sheep-in kan chãwm ṭan a; English thiam tak tak si lo, Mizo ṭawng thiam loh phah bawk sî-ah kan chhuah fur ta mai chu a nih tãk ber hi! Zirna lama mi thiamte chuan elementary education-ah chuan mahni pianpui ṭawnga zir a ṭha ber an ti. Mizoram Education Reforms Commssion (2009-10) pawh khân hei hi a ngaih dàn a ni a; a dintu sawrkar erawh kha chuan a zàwm lêm hlei lo a!