RIN TEL DANG NEIH LOH TUR

Mizote hi kum za chuang zet Kristian kan ni tawh a, Chanchin Ṭha lo thlen kum 100-na kan lawm hnûah pawh silver jubillee lawmna tham kum a liam leh tawh hial a! Kawng ṭhenkhat ngaihtuah chuan Kristian ṭha tak kan ni a; kawng lehlam ngaihtuah erawh chuan Kristiannaah hian kan nghet táwk lo em ni chu âw tih theih a ni. Kan Kristian nunah hian a sa hulh hulh leh a so bulh bulh, a nghîng nasa leh a thãwm lian apiang hi kan bawh ta mai emaw tih tùr a ni fo. Nun nghehna tak tak hi kan nei táwk lo deuh a ang hle. Thufing pakhat chu, “A tlê zawng zawng hi rangkachak a ni vek lo” tih a ni a. Chutiang deuh bawk chuan Kristiannaah hian “A nghîng nasa leh thãwm lian apiang hi tharau dik a ni vek lo” ti-a kan inenfiah ngam chu a ṭûl ang.

Kum 1997-ah khán Michael Drosnin-an ‘The Bible Code’ tih lehkhabu a rawn chhuah a; kum 1997 chhûng la lâin vawi 7 an chhu nawn hman a; khatih lai khân lehkhabu hralh tla ber zînga mi a ni. America rama Oprah Winfry Show-ah pawh tih chhuah a ni a. Bible Code-ah chuan Pathian thu thuk phùm awm tlata ring an tam viau a; mi tam tak chuan a lang changa chhiar tùr kan neih sâ Bible áiin Bible Code-a chhui dawnna kha an ring záwk. 

Kum 1998-ah khán Holland-ah ‘Reading the Bible from the Jewish Perspective’ tih zirin thla khat chhûng ka zuk chám a; Juda-ten Bible an hrilh fiah dàn kan zir a ni ber. Min zirtírtute tam záwk chu Juda mi thiamah pawh mi chi hrang hrang- ṭhenkhat pawm zau páwl te, ṭhenkhat chu pawm zím deuh te an ni. Khatih lai khán Bible Code làr zualpui chu a reh deuh tawh náin boruak a la nei lian viau tho a. Chuvàng chuan min zirtîrtu Juda rabbi leh Kristian mi thiamte Bible Code an ngaih dàn ka záwt vek a. A tû-a mah chuan an lo la thupui teh chiam lo vek záwk nia! 

Prof. A. van der Heide chuan, “A zavai hian inbumna thil mai a ni. Bible dikna an ringhlel a; chuvàng chuan finfiahna an mamawh a ni” a ti. Juda mi thiam tak Rabbi Dr Tzvi Mark pawhin, “Bible Code hi ka ring lo” a ti hmak mai bawk. Liberal Jewish Congregation hrauitu lâr tak Rabbi A. Soetendorf leh The Hague khawpuia Conservative Jews Synagogue Rabbi Katzman-a te pawhin Biblle Code chu engah mah an ngai lo.

Ka lo hàwn lamah Jerusalem-ah ni 8 ka châm a. Bible Code hmu chhuaktu Dr Eliyahu Rips, Hebrew University, Jerusalem-a Asssitant Professor of Mathematics chu hmuh ka duh avàngin Holland aṭangin Hebrew University address-a hmangin lehkha ka thawn a; Jerusalem-a ka thlenna tùr nèn lam ka ziak vek a. Ka thlennaah chuan a lehkha a lo awm hman mahná ka tirilru a; mahse eng mah a lo awm lo. Hebrew University lah campus zau tak pahnih- Mt Scopus leh Givat Ram-ah a awm a; amah zawng tùra páwngpaw chhuah ngawt chu tih chí niin ka hre lo a, ka zawng chhuak lui duh ta bík lo a.

Bible Code sawi fiah tùr chuan thui fê ziah a ngai dáwn a. Rev. Zairema ziah hi khai kháwm nân hmang ta záwk ila: “Tûn hnaiah hian ‘Bible code’ an tih mai chu mi tam takin an khûkpui nasa hle. Ni tin chanchin bu pakhat ‘Aizáwl Thupuan’ tihah chuan ni tin ‘Thupuan Puzzle’ tih an chhuah a. A phei záwng tlar 18, tlar khatah inzâwn zêlin hawrawp hrang hrang 18 a han chhu tlar a, a chhuk záwngin emaw a phei záwngin emaw a kawkalh záwngin emaw hawrawp indawt khaw hming chuang zawn chhuah tùr a ni. Ṭum khatah khaw 20 dáwn lai hming a chuang thei. Bible code an tih pawh hi chutiang deuh chu a ni. Genesis bung khat thû emaw, a  Hebrai ṭawng text (a chhiar rîk dàn tùr tel loin) an han chhu tlar a, tlar khatah hawrawp 20 zêl te, 25 zêl te, an duh zát zátin an han chhu a, tlar chhuak thei zát pawh a inang lo, tlar khata hawrawp a tlèm leh a tlar a tam a. Chutiang chi hrang hrang chuan computer an han remtîr a. Chutiang rem khâwm hrang pakhatah chuan hawrawp indawt ‘arafat’ tih chuang nawlh te a awm thei a, chumi phékah chuan ‘ehud’ tih hawrawp indawt hmuh tùr a awm thei bawk. Han en zêl chuan ‘indo’ tih hawrawp indawt chhiar theih a lo awm bawk a. Chu chu an han hrilh fiah ta a, ‘Arafat’ tih hi chu Arab mi Palestina mi hruaitu tihna a ni a, ‘Ehud’ tih hi Israel Prime Minister Ehud Baraka kha a ni a, Arafat-a ho nèn an indo dáwn a ni tihna a ni an ti a. Hetiangin Mizo ṭawng Bible pawh Tláng chunga Isua thu sawi kha computer remtîr ila, thla li thla nga, rem dàn chi hrang hranga a rem hnû chuan ṭhenkhatah chuan denga, hawla, sailo tihte chhiar theih tùr a chhuak thei ang. “E! Isua pawhin kan ram Chief Minister-ah heng mite hi an la ṭang dáwn” tiin a lo sawi láwk alâwm ti ta ila; Bible code an tih hi chutiang chu a ni. 

“Pathian thu zawn dàn fuh ber a nih rin a har hle! Bible hi chutianga chhui tùra thurûk ziakna bû a ni lo. Pathianin a mite a biakna ziak chhuahna bû a ni a, thurûk phùmna bu a ni lo. Habakuka hnénah chuan ‘Tlân pah pawha chhiar theih tùra’ ziak tùrin Pathianin a hrilh a nih kha (Hab 2.1). A chhûnga thu chuangte hi a chhiar apiangin an hriat theih ngei tùra an ziak a ni,” (Rev. Zairema, Kan Bible Hi, 2003:241–242).

Bible-a kan hmuh ṭhin thil pakhat chu ‘ramhuai’ a ni. Isua thil mak tih zíngah pawh ramhuai hnawh chhuah a tel. Ramhuaite engtianga lo awm nge an nih tih hriat a ni lo. Ramhuai lo awm ṭan dànah ngaih dàn hrang hrang a awm. Mi ṭhenkhat chuan khawvél siam tirh ata an awm nghâl niin an ring. Mi ṭhenkhatin mi sual tak thi tawhte thlarau niin an ring thung. Mi dang chuan Genesis 6-a Pathian fapate leh mihring fanute thlah kha niin an ring bawk. Khawvéla kan awm chhûng hian ramhuai awm ṭan dàn hi kan hre dáwn lo a ni ang.

Hmànlai hnam dangte ang bawkin Juda-te pawh kha  ramhuai awm ring an ni a; an ngaih dàn chuan ramhuai hi maktaduai tam tak awmin an ring. Boruak hi ramhuaia khatin an ring hial a; hriau hmáwr zum hi boruakah vai ta ila, ramhuai pakhat tal vit fuh loin a awm thei lo an ti a. Kut ding lamah ramhuai sîng khat, kut vei lamah sîng khat bawk an awm thei an ti. Hmun bawlhhlawhah an chêng a; thlànah te, tui bawlhhlawh awmna hmunah te, thlalèrah te an awm ṭhin. Khualzin mal tán te, hmeichhe nau hring hlim tán te, nupa tuak thar tánte an hlauhawm bîkin an ngai. Ramhuai mipa chu ‘shedim’ an ti a; ramhuai hmeichhia chu ‘lilin’ an ti (cf. William Barclay, The Gospel of Matthew. Vol. 1, 1975:320). 

Ramhuai zîngah natna chi hrang hrang thlentu bîk awmin an ring: zenna thlentu, mitdelna thlentu, bengngawnna thlentu, ṭawng theih lohna thlentu, phûng zàwlna thlentu, âtna thlentu, etc., awm thluahin an ngai. Aigupta-ho chuan mihring taksaah hian hmun 36-ah luhna bîk nei angin an sawi a; mihringa an luhna ber nia an ngaih chu chaw ei láiin châwah an bet a, kawchhûngah an lût ṭhin niin an sawi. Hmànlai mite leh Juda-te ngei ngaih dàn pawh hi a dik vek tihna a ni lo.

Tûnlaia Mizorama sawi lãr tak pakhat chu ‘Lilith’ chungchâng hi a ni. Lilith hi Juda-te thawnthu lama lang a ni a; Bible-ah a lang lo. Lilith thawnthu lo lan ṭanna chu Babulon-ho hmànlai thu ziakah ramhuai thla nei, hmeichhe rái lai leh naupangho bei ṭhintu angin ziah a ni a. Chuta ṭang chuan lilith thawnthu hi Anatolia, Suria, Israel, Aigupta leh Grik ramah te a lo darh a. Babylonian Talmud (AD 300–500)-ah pawh Lilith chu a lo lang ta a. Kum AD 700–1000 vélah khân thlalèr ramhuai thla nei sual tak Lilith an tih chu Adama nupui hmasaah an chantír ta mai a ni. An sawi dàn chuan lei hmanga Pathianin Adama a siam ruala siam kha a ni.

Lilith chungcháng hi chhui thui vak tlák pawh a ni lo! Thil pawimawh ber chu ‘Lilith’ hi Bible-a lang lo, Bible zirtírna nèna inrem lo, Bible zirtírna kalh a ni. Chuvàng chuan tute pawhin thãwm lian tak neiin Lilith chungcháng hi rawn sawi vul chûk mah sela, pawm chi a ni lo. Bible-in min hrilh chu Adama leh Evi kha nupa tuak hmasa ber an ni tih chin chiah hi a ni. Bible zirtírna bák ‘rin tel dang’ neih hi a thiang lo bur.

Lilith chanchin chhui belh duh tân chuan internet-ah tam tak hmuh tùr a awm; mahse chhui chiam pawh a ṭûl lêm lo. Bible-a hmeichhe hmasa ber Evi thlák nána Lilith hman tum tlat phei hi chu Bible thu kalh chiang bàng a ni a. Inlàrna aṭanga hmu anga insawi an awm pawhin Bible thu kalh inlàrna chu pawm chi a ni lo; Pathian aṭanga chhuak a ni lo ang. Hetiang sawia thu hril an awm a nih chuan Pastor leh Kohhran Upaten pawhin khak ngam tùr a ni a; pulpit phei chu hetiang thu dukdak lo sawi nán phal miah loh tùr a ni.