TÛNLÂI TITI LÊNG VÊL

Tûnláia titi léng vél, social media pawha kan hriat lãr tak pakhat chu Mizoram Assembly Secretariat-a thawk tùr lák chungcháng hi a ni. MZP leh MSU-in a dik lohzia hriaa dodãlin Assembly House kawtah an pung khâwm a. Assembly Secretariat hotute sawi dàn kha chuan ‘hna lákte kha cancel leh a nih chuan court-ah an kal ang a, kan hneh chuang lo ang’ tih a nih kha. MZP leh MSU-in khati taka an dodàl tákah erawh chuan hna lák cancel-na thuchhuah mãwlmang angreng tak kha social media-ah hmuh a ni lawi a; office lehkha pângngái ang taka ziah pawh a nih loh avàng khân a lem emaw tih mai palh awl a ni. A hnûah lehkha pángngâi deuh an siam leh ta nge, siam leh ta lo tih erawh chu keini lái sen lung mãwl chuan kan hre pha tawh lo. MZP leh MSU-in Assembly House bula pun khâwmna an neih zui ták loh avàng erawh chuan hna lák cancel-na thuchhuah kha a tak a ni ang tih kan lo ràl rin ve ringawt mai a ni.

July 13 (Ningani)-ah chuan social media-ah, “Tûn hnâia Mizoram State Legislative Assembly Secretariat-in hna a lák tawh cancel ták chungchângah a tlingte chu court-ah kal an tum!” tih hmuh tùr a lo awm ta nghâl kau mai a! Assembly Secretariat hotuten, “cancel theih a ni tawh lo; cancel a nih chuan court-ah an kal ang a, kan hneh chuang lo ang,” an lo tih láwk ang tak khân thil a kal dâwn a nih hmèl hle. Court-a an kal tak tak a nih chuan court rorèl dàn chu a lal ber tùr a ni ang a; court-in thiam a chantîr a nih chuan mipui zînga dikna duhtute rilru erawh chu a dam thei ngâi lo ang!

Assembly Secretariat-a hna hmute kha hotu lawk pahnih vua leh vàngte an ni deuh vek mai a. Khatiang kha sâp ṭawngin ‘nepotism’ an ti a; thil dik lo taka ngaih a ni. Assembly Secretariat hotu ber phei chu USA-a a zuk zin lâia a thu sawi dànah dikna duh mi ni àwm takin a inlantîr a. A lo hâw deuh hlawt a, heti taka a vua leh vàngte Assembly Secretariat-a hna hmu an tam ta mai hi thil mak a tling! Kum tàwp lama inthlanna lo awm tùrah hian tel tum tawh loin ‘a tàwpah tih ṭawk a awm’ tih ang deuhin a ti ta ṭawk emaw tih mai tùr a ni. Eng pawh ni se, court-a roréltuten mipui rilru sûkthlék hre rengin ro an rél thiam tùrah ngaih mai tùr a ni ang.

Hna an lák dàn kha exam leh interview awm tùrah ngâi ve ngawt i la. Assembly Secretariat-a hotu lawk pahnih lainate thiam bîk tùr hlîrin zawhna an siam em ni ang? Interview-ah pawh anniho khân an ti ṭha filawr lak bîk tihna em ni ang? Exam zawhna siam dàn thlengin a rinhlelhawm thei a; zawhna a pût rû em ni ang tih te pawh ngaihtuah mai palh a awl! Hna hmute kha court-ah kalin court chuan exam zawhna leh an chhànna enfiah sela, engkim fel taka lo tih rûk láwk vek a nih chuan thu dik tak hái chhuah chu a harsa khawp ang a; interview mark te phei chu an interview lâi video en tùr a awm loh chuan thil buaithlák tak a ni lehzual ang. Chû vàng chuan court-in thiam a chantîr zaw lel tak tak ang tih pawh a rinawm a. Chutih lái erawh chuan mipui rilru erawh chu a dam thei ngâi lo ang. Han thawk zui teh réng pawh ni se, an thawk tluang ngût ang em tih hriat a ni lo. Pathianin an chungah eng angin nge ro a rèl ang tih hriat láwk theih a nih si lo!

Mi ṭhenkhat chuan hmànah Speaker R. Lalâwia khân a hun tàwp dáwnah khân a vua leh vàngte mi pathum/pali lâi a lo thun tawh niin an sawi a. R.Lalàwian lo thun tawh pawh ni se, Speaker dangin an entawn zél tih hriat a nih loh lâia tûna taka Speaker leh Commissioner vua leh vàng lák ták ṭeuh hi chu a dik lo ve hrim hrim a ni. Assembly Secretariat hna lák dàn hi kum 1995-a siam tawh kha niin an sawi a. Hetianga mahni laináte duhsakna uchuak taka thun theihna a nih hrim chuan an dàn hi a rang thei ang bera siam ṭhat chî a ni ang. Siam ṭhat vat a nih loh chuan hun lo kal zêlah dik lo taka tih tum an rawn awm leh ang a, indan hleih theih loh hun a awm ang tih a hlauhawm. Kumin tàwp lama inthlan zawhah sawrkar tharin hna hmasaah neih ngei tùr chî a ni ang.

Kum 2021 February thla aṭangin Myanmar ramah sipaiin sawrkarna lain an buai hle a. Myanmar aṭanga ráltlânte chu Mizoram pawhin kan buaipui a; sawrkar, kohhran leh NGO-in ráltlânte chu theih tàwp chhuahin kan ṭanpui a. Ráltlân zînga ṭhenkhat chu an hãwng chho leh mai a; ṭhenkhat erawh chu an châmbâng zui a. A tìr aṭang khân Mizoram sawrkarin râltlânte chu chhinchhiahna fel tak a siam lêm lo niin a lang a; ṭhenkhat chu Mizoram hmun hla tak takah te an kal hman tawh niin a lang a. Mi ṭhenkhat sawi dàn phei chuan Aizâwl véng ṭhenkhatah in hmun an lei a; in hmun man pawhin a to phah hle tih sawi thãwm pawh a awm. Tak tak a nih leh nih loh chu keini ang duang chuan kan hre pha lo. Râltlân an nih anga kan lo khawngaih tùr an nih lâi hian Mizorama an awm dàn tùrah erawh chuan Mizoram sawrkar chauh ni loin mipui pawh kan fîmkhur tlàn a ngâi ang.

Tûn hnãia Manipur buaina avàngin râltlân 12,473 zet chu Mizoramah an awm mék niin Vànglâini chanchinbu (13.7.2023)-ah ziah a ni a. Manipur buaina phei hi chu Meitei leh Zo hnahthlák inkâr a ni mai a; kan unau Zo hnahthlâkten an tuar nasa hle. Kan rilru pawh a khawih zual a; kan thei tàwpa ṭanpui pawh kan duh. Chutih lâi erawh chuan anmahni kan ṭanna tih lanna kawngah uchuak angreng taka chêt palh theih a ni a; chutiang lakah chuan kan inthup thiam a ngâi a, kan inthunun hneh hle a ngâi bawk ang. Social media a chak tawh a; chanchin engkim mai hian kil tin kil tang a thleng zung zung a. Chû vàng chuan Manipur-a boruak ṭha siamna lam áiin a tialh nasa zualtu kan ni palh mai ang tih a hlauhawm a; chutiang ni lo tùr chuan kan chêt thiam a ngâi ang. Fímkhur thiam tluk a awm lo ang.

Myanmar, Manipur leh Bangladesh aṭanga rawn ráltlânte chu kan theih ang angin kan lo tuam hlawm ang a. Chuti chung chuan fímkhurna tùr chin erawh kan neih a ngái ve tho. Myanmar aṭanga rawn ráltlânte hla tak taka an kal ang maia kan vah darhtîr chuan nakin lawkah kan tân hlîng an ni palh mai ang tih hriat láwk a ṭha. Mizoram sawrkar hian anmahni chhinchhiahna fel tak siamin an kalna apianga chhui zui theih tùrin ruahmanna siam sela. Tûn hmáa North Cachar leh Karbi Anglong buaina avànga rawn ráltlánte anga hmun ruak remchâng leh kawngpui dung hmun ãwl apianga báwk khawh ngawt lo tùra kan vèn an ngâi ang.

Myanmar aṭanga rawn râltlânte hi Mizorama mite ái hian an hriamin an taima deuh záwk a. Kan thawh peih loh leh hna hniam kan tih tam tak hi an thawk hreh lo. Tûnah pawh hian Aizáwl Bazarpui véla chawhmeh zuar leh ding chunga thil zuar tam záwk hi Myanmar lam mi deuh vek an ni tawh an ti. Manipur aṭanga rawn ráltlânte pawh keiniho ái chuan an hriamin an taima záwkin a rinawm. An awmna tùr bîk siama awmze nei taka tuam hlãwma enkawl an ngâi ang a; chutiang tùr chuan sawrkarin ruahmanna fel tak siam ngei se a ṭha ber ang.An duh ang anga kan tlattîra an vah darh chuan nakin lawkah a ram mite (sons of the soil) hi min hausak khalh ang a, kan chung en thuai mai ang tih a hlauhawm!

Manipur buaina hian a nghawng lian hle dâwn niin a lang a; a nihna takah chuan BJP hma lákna chi khat, India hmàrchhaka Hindutva inbun nghehna tùr a ni ang. Kristianten an tuar nasa hle a; biak in leh kohhran in tam tak hàl a ni tawh. Kum 2017-a Assam, Meghalaya, Arunachal, Nagaland leh Manipur-a BJP leh an thawhpuiten sawrkarna an siam ták hnûa an ṭawngkam kha ‘Next Mizoram’ tih a ni. Manipur sawrkar chét dàn leh Central sawrkar rilru put hmang thlìr hian tum rûk ril tak an nei a ni ang. Prime Minister Modi-a a ngáwi hmak reng mai pawh hian ngaih a ti ṭha chiah lo. BJP-in India hi Hindu rama siam a tumna kal zêl nèn a inthlun zawm ngei ang tih a rinawm.

Chutih lâia Mizorama BJP lo ding ve reng mai hi Mizo Kristiante hian eng angin nge kan ngaih le? July 13 tlâia social media-ah chuan Mizoram BJP Vice President chu Manipur-a BJP sawrkar chét dàn duh loh avànga a bàn thû a lo lang a; ani chauh ni loin an zavai hian bâng ngam sela. Mahse, chutiang chuan an ti dâwn dèr si lo! Mizoram BJP President hian a sawi fo chu, “Sawrkar siamnaah kan tel dâwn,” tih hi a ni. Kumin kum tàwp inthlanah party mal sawrkarna siam thei awm lo palh ta sela, chutih lâi chuan BJP MLA pahnih pathum awm tlingin sawrkarna siampui sela chuan hmàna BJP-in ‘Next Mizoram’ an tih kha a lo thleng dik ta ngei mai tihna a ni ang. Chuvàngin kum tàwp lama inthlan hunah BJP MLA nèna sawrkar siam ngâi lo tùra party mal an chak zo lo palh a nih pawhin party dangten an inhalna dah ṭhaa sawrkar an siam chu Mizoram tân thil pawimawh ber pakhat a ni ang. Party mala sawrkarna siam thei ngei thlang tling thei i la chuan duhthusàm a ni ang.

Inthlan hunah chuan Central aṭangin BJP-in tha pui thawhin sum tam tak nèn ṭan an rawn la tak tak ang a; sum chungchânga Mizo thlèm samho hian an do zo lo ang tih a hlauhawm hle. Chutih hunah chuan tûna MLA ṭhenkhat hi chu BJP-ah an inpe lo ang tih a sawi theih loh. Speaker ngei pawhin USA-a a thusawiah khân a lo hàw chhoh hunah BJP-an ka inpe mai dâwn emaw ni tih lam hawiin a sawi kha! Inthlan dâwnah chuan ‘minority’ tihte lam hawiin anmahni hmangaih tak tak vàng pawh ni si loin sum siam nâna hman tumin an BJP thut mai thei a ni.

Tûnah pawh Mizoram chhim lamah BJP-in bû an khuar mék bawk a. Sâw pawh saw Mizoram sawrkar siamtute tih fuh loh rah a ni ber a; lêm ang an lo der rei lutuk a, anni tân lungàwi ngaihna a awm lo. Chû vàng chuan an duh ang taka sum hlawm theitu tùr nia an ngaih chu BJP pawh ni raw sek sek, zawm an hnial lo ta mai a ni ang. Mizoramah Missionary phun kohhran pathum a awm a; chûng zînga pakhat Evangelical Church of Maraland mipui sâwn an thinlung takin BJP policy, India pum pui Hindu rama siam hi chu an duh bíkin a rinawm lo. An mangang a kaw tàwpa ṭangin tui lo chungin BJP an zawm a ni ang. Kan ram hruaituten ‘direct funding’ kha lo hnial lo sela, annin hmá an sâwn chuan Mizoramin hmá kan sawn tláng tihna a ni mai a; Mizoram hmàr lama mite tân pawh a pawina a awm chuang lo.