TINRÊNG

Tûn hnãia thil thleng tharlâm deuh berah bul han ṭan i la. August 23 (Nilaini) chawhma lama Sihhmui bul Kurung lui chunga rêl kawng lei dawh lâi chim ta rup mai chuan min ṭhâwng hle hlawm a. Hna thawktu thi tate an vànduai zualin uiawm a; an chhûngte lah an khawngaihthlák bawk. Keini chuan lei dawh lâi chim chhan kan hre ve pha lo; vànduai thilah ngâi i la, a hahdamthlák deuh ber ang.

He thil thleng aṭanga thil kan hriat, thil duhawm lo tak, Mizo mualphona thlentu chu lei dawhtute harsatna tawh pakhat an sawi kha a ni. Lei dawhna hmanrua thîr, a bîk taka phái lama an siamtîr chu vái hnathawkho khap ngam loh tuten emaw zànah motor hmang meuhin an phur ṭhin tih a nih kha. Khatianga lei dawhna tùr hmanraw pawimawh, thîr phur bo ṭhintute kha vái thîr chhe zawng satliah ringawt chu an ni lo ang tih a rin theih a; tel ve chin an lo awm a nih pawhin a mawh lo. Lei dawhtuten khual chhàwna an hman nu pakhatin a sawi dàn phei kha chuan tûn hmâa Khàmrâng bula lei dawh lâi chim phei kha chu thîr chhe zawngin a kilhnate an lák bo avànga chim ni khân a sawi hial a. Héng thil hi vái thîr chhe zawng satliah tih chu a nih vek a rinawm loh. An sawi dàn khân Lêngtê-a iron rod siamna hmunah an hralh ṭhin a; chu bákah chuan Silchar lama phurh thlákte pawh a awm bawk an ti a nih kha.

Khatianga lei dawh lâi thîr, a hmanna tùr bîk atâna siam ngei pawh lo la duh táwk an awm kha Mizo hnam mualphona a ni a. Mizoram hi Kristian rama inchhál kan ni a. Chû chauh chu ni loin khawvéla inkhâwm tam ber kan ni ang a; campaign leh camping pawh hi a uar ber kan ni hialin a rinawm. Harhna ni se, kan chang zing nangiang bawk a; kan piangthar nawn awn awn bawk a. Piangthar certificate hi inpe ta i la, Mizoram mihring awm zât âi hian kan tam tawh hial ang. Mizoram Land Revenue & Settlement hnuaia pass awm zawng zawng zau zâwng hi belh khâwmin Mizoram âiin a zâu záwk daih an tih ang vél hi kan ni maithei! Kristianna kan nihna hian kan nun hi a khawih danglam zo lo emaw tih mai tùr a ni reng mai hi hnam vànduai tak chu kan ni! Kan inbih chian a ngâi a; nun khawih danglam phák rinna dik tak kan neih a ṭûl tak zet a ni.

Sihhmui bul Kurung lui chunga lei chim tlawhtute zîngah Aizâwl DC, Nazuk Kumar IAS fak hlawh thu social media-ah a lo lang a. August 23 (Nilaini)-ah khân zàna ruang thawn chhuah thlengin Sairãng Dinthar Vénga YMA Hall-ah a awm ve reng a; mi tlàwmngáite ei tùr siam, chawhmeh pawh awm mûmal mang lo pawh kha a ei ve thei zêl tiin a chaw dawh lái thlalák nèn an rawn pho lang a. DC tâna chuan a tih tùr rêng alâwm ti táwk an awm maithei! A nihna chin pawh a awm ngei ang. Nazuk Kumar hi Mizorama a lo chhuah hlima Higher & Technical Education Director-a dah a nih khân zirlai páwl pakhat khân an duh lo viau a. Khatih lái khân kei pawhin Nazuk Kumar hi Delhi IIT-a zir chhuak a nih avàngin Higher & Technical Education Director-ah chuan a fit zaw ber ang tiin chanchinbûah ka ziak a nih kha!

Higher &Technical Education Director-ah khân kum khat chê chê chauh awmin Sèrchhip DC-ah sawn chhoh a ni a; Sèrchhipah pawh a han che ṭha hle niin an sawi. Tûn hnâia Aizáwl DC tùra rawn sawn a ni ta mai pawh hi Sèrchhip lam chuan an ui hle an ti. Vai officer fel tawh vêk hi chu tluk loh rim an nam ṭhin a; Mizoin ‘tlàwmngaihna’ nei ve mang loa kan lo ngâi ringawt pawh hi a dik chiah bîk lo. Vai fel tak chanchin ka hriat hi chuan kum 1970 chhoa MZP Chanchinbu-a Pu Lalbuaian ‘Vai Ṭha’ tih a ziah kha ka hre chhuak leh zawk ṭhin. Nazuk Kumar hi IAS a tlin kum khân All India Ranking-ah pawh 58-na a ni a; khami kum (2015)-a Interview-ah phei chuan marks a hmu sâng ber a; full marks 275-ah 209 a hmu. A interview chanchin a ziah hi internet-ah ka chhiar a, mi namai lo tak chu a ni phawt mai. Aizâwl DC atân pawh mi duhawm tak a ni ngei ang. A pasal IPS chu tûnah hian Hnahthial District SP a ni bawk.

Vai officer fel kan sawi hian Mizo officer-te an duai ta bîk hle kan tihna a ni lo; hnam dang officer fak tlâk kan sawi mai a ni. Mizo IAS, IPS leh Central Services-a thawk officer fel tak tak an awm tawh ṭhin. Tûnah erawh chuan All India Services leh Central Services-ah Mizo tling thei aram kan awm ta mang lo hi kan buaipui ta hle a. IAS-ah phei chuan kum 2014 kha Mizo tlin hnuhnun ber a ni ta rih a. Mizoram sawrkar pawhin Supper IAS Programme siamin thapui a thawh a; kohhran pawhin kan vei bawk. Engati nge Mizo nula leh tlangvâlte hian UPSC buatsaih Civil Services Examination hi an tlin theih ták loh? World class education kha Congress sawrkar lâi aṭang khân kan sawi tawh ṭhin kha a ni a. HSLC&HSSLC exam-ah Distinction-a pass an tam tual tual a; mahse a hnu lamah hian an bo ta duak mai em ni? Mizo nula leh tlangvâl, IAS, IPS leh Central Services-a officer chhuanawm ni tùr kan va duh êm!

Thil dang sawi ta i la. Tûnlâi chu Sialhâwk lakhuihthei tamzia an sawi lãr hle. Chanchin thar puana kan lo hriat dàn chuan Chhingchhîpa lakhuihthei tui siamnaah an leisak dáwn tih a ni a; a làwmawm hleah ngâi i la. Ka sawi tum tak chu kan thlài thar eng eng emaw a tam kan tih hian a tam chhûng a rei lo lulái ṭhin hi a ni. Nikumah pawh khân Sialháwk lakhuihthei a tam an ti a; Chief Secretary kawmchhak kawngpui bulah sâwn motor chungah dahin an zuar ṭhin a. Mahse, a tam chhûng a rei lo hle. Khawsik a sàn viau chuan lakhuihthei hi ei i la, a hniam sawt sawt thei a. Nikumah khân khawsik sáng tih hniam nân lakhuihthei lei tumin Chief Secretary kawmchhak kawngpui ka va pan a; khawi lamah mah lakhuihthei hmuh tùr a lo awm tawh si lo! Mission Vêng lamah a awm mial mahná tiin ka pan phei zêl a; mahse, chutah pawh chuan a lo awm chuang lo. Kan thlài leh thei thar te hi hun rei lo te chhûng chauh atâna tam ni lo hian kum tluana lei tùr a awm theih nân tùr hi tih dàn a awm ang em?

Lakhuihthei chang a ni lo, tûnah hian tomato pawh a vâng khawp mai; a awm chhun pawh kg khat chéng 150 áiin a hniam thei lo. Inrinni kal ta phei kha chuan Chanmari bazar-ah kg khat chéng 180 zuk ti a! Nikuma tomato tam lái khán hralhna hriat táwk loh avànga khàma paihte kha a awm hial a ni lo’m ni kha? Tûnah chuan kár eng emawti chhûng chu tomato man a to ta; keini ang duang chuan duh hle chung pawhin kan lei ngam ta mang lo a ni. Tomato chîngtute pawh hian hun rei lo te chhûng chauha tam hnûr tùr ni loin kum tluana a tam theih dàn tùr kawng hi an zawng thiam lo’m ni? Green House-ah te kum tluana chin theih dàn a awm em?

Thil dangah pakái leh daih i la! Mizo ṭawng lam thung le! August 22 Zonet chanchin thar puanah khân ‘sumdâwngtu’ tih hi an rawn hmang zauh mai a. Rokûnga hla pakhat ‘Kan khawvél ni a tàwp hunin’ (KHB No. 465)-ah hian châng 2-na bulah, “Sumdâwngtuin a sum zawng zawng,” tih a hmang ve tlat mai a! Hê hla hi ka duh tak a ni nachungin châng hnihna tlar hmasa ber sak lâi hi chuan tui taka sak harsa ka ti! ‘Sumdâwngtu’ ti loin ‘sawmdâwng’ tih hi a táwk hle. BSI hnuaia Mizo Revised Version Bible tùr kan buatsaih lái mékah hi chuan ‘sumdâwngtu’ tih zawng zawng kha ‘sumdâwng’ tiin ka thlák vek tawh. Tûnlai hian ‘tu’ hi kan hmang uar ta mah mah hlawm a, ‘zaitu’ tih thlengin kan hmang ta mai a nih hi. Nakin lawkah chuan ‘kaltu’ te pawh kan la ti ta ve ang!

Mizo ṭawng ûm zui ta zêl i la. May 23 (Nilaini) khân Mizoram Legislative Assembly ṭhu khâwm kha ka thlîr ve a. Chief Minister-in lehkha pawimawh hrang hrang a chhawp chhuah khân, “House-ah ka rawn ‘lay’ e,” a ti ta ṭhin a nih kha; ani hi arpui ang maiin a rawn tui dáwn emaw ka ti hman titih a! ‘Lay’ tih ṭawngkam hi an hman ṭhan a ni náin Mizo ṭawng hman a remchâng tho ang. “Ka rawn pharh e,” tih emaw, “Ka rawn chhawp chhuak e,” tih emaw hmang se a dik lohna awmin a lang lo. Assembly House-ah hian MLA-te hian Mizo ṭawng ni lo an hmang hnem mah mah ṭhin a;Mizo ṭawng hi a theih chinah chuan hman uar deuh ni se. Sawrkar thar lo din hunah chuan ‘lay’ tih hi an hmang zui tawh êm lo ang chu!

Tûnlai hian mi tam takin ‘nei ngah’ tih hi an hmang uar hle a; ‘ngah’ tih kan hmanin a bul lamah ‘nei’ hman tel a ngâi rêng rêng lo, ‘ngah’ tih hi a táwk êm êm. ‘Nei’ kan hmang duh a nih erawh chuan ‘nei ngah’ ti loin ‘nei tam’ tih zâwk tùr a ni. “Saihlum ka nei ngah,” ti loin, “Saihlum ka ngah,” tih mai a táwk. ‘Nei’ kan hman tel dâwn chuan, “Saihlum ka nei tam,” kan ti mai záwk ang!