Revd Chuauthuama

Guest writer

Revd Chuauthuama

Revd Chuauthuama huang: CM ‘PA’ TAK HMUH KAN DUH!

Keini ang ṭhi beh lo thusawi hian nghawng thûk tak a nei pha lo ang tih hre reng chungin thinlunga khata liam chu kan sawi chhuak lo thei si lo. Vànglaini chanchinbu (5.11.2020)-a kan hmuh angin Central sawrkar chuan Cachar leh Mizoram ramriah Central Force a dah dáwn tih a ni a; Assam Chief Secretary chuan order pawh chhuak tawh angin a sawi a. ZONET Zawlbûk chanchin thar puanah pawh nem ngheh a ni ta bawk a. Mizoram sawrkar hian a hnial zo lo tihna a ni em? Mi ṭhenkhat sawi anga ‘CM pa tak’ neia kan inchhâl te, ramri bula MLA rual zuk kal vaupûng na tak te, Minister pakhatin a sa him chin ramria “Mi lu la hnam kan ni” a zuk tih dar dar te kha thâm ralin kan mei a khup leh ta zàl zàl mai em ni? 

WhatsApp leh chanchin thar puana sawi dàn chuan, “Central sawrkar MHA chuan Assam sawrkar lam chan atân SSB an deployed sak a. Chûngho awmna tùr chu Vairéngte dáiah, Auto-rickshaw transit camp thlang lam, police duty post sak thar làwn chhohna kawngpui péng aṭanga tehin Lailapur lam kawngpui ft 1,172-a hláah a ni ang. Keini lamin tûna kan police duty-na aṭanga Lailapur lam kawng chhak mual dungah BSF company 3 kan dah thung dâwn a ni,” a ti chiang bàng mai a. Hei hi tak tak ni se, a ziaawm deuh kan ti dâwn em ni?

Sawrkar officer pension tawh ṭhenkhatin an sawi ṭhin angin Assam hnuaia Mizo District awm lai khân TA an bill-naah Assam ram an tih, TA rate pawh danglam chin kha Bagha Bazar piah lam mah a nih ngái chuan Assam sawrkarin chu ngei chu Mizoram leh Assam ram inrinaah a pawm tihna a ni. Rev. Robâwiha’n Vànglaini (5.11.2020)-a a rawn ziah ang khán Vairéngtê-a CIJW-ho inkah zirna hmun khu Assam Forest lam chuan an sawisél ṭhin. MCS Officer hmasa berte zînga mi, Vairéngtê-ah pawh hun rei tak awm tawh chuan he thû hi a sawi tawh bawk. Assam Forest-in CIJW an sawisèl pawha sipaiho chhànna chu, “Kan map-ah chuan he lai hi Mizoram a ni,” tih a ni. Chuvàngin map-ah pawh ṭan chhan tùr kan nei tihna a ni ang.

Kan sawrkar officer-te hian kan ramri chungcháng hi zir chiang hle sela, ‘ka vaibél’ tih tlukin hre bel teh se. Mizo officer-te hi tûn ái hian inzir peih deuh sela; inzir peih na ná ná chuan thil an hre chiang nge nge ṭhin. Ramri chungcháng phei chu chanchinbûah ringawt pawh an ziak hnem tawh a; héngte hi thlîr liam satliah mai loin hre bel hle teh se. Thil zirah hian vaiho hi kan tluk lo deuh niin a lang. 

Ramri chungchângah chuan Kolasib DFO, Smti N. Viji (IFS) hi a fakawm khawp mai. Saihapui V lamah Cachar DFO-in Mizoram Police-te a rawn nawr deuh avàngin Forest lam ve ve inhmu tùrin Kolasib DFO chu Saihapui V-ah a kal a; Assam lam hian RO an rawn tîr a, Kolasib DFO chuan a be duh lo. October 28 (Nilaini) khân Cachar DFO chu Saihapui V-ah a lo kal ta a; Kolasib DFO pawh a chhuk thla ve leh a. Cachar DFO chuan Police DIG, Cachar DC Keerthi Jalli (IAS) leh CCF te a rawn kalpui duah mai lehnghâl a; police lal tak chin 3 bákah silai keng pawh 30 lái an lo tel avàngin Kolasib SP pawh a hmunah a tlan chhuk ve nghâl a. 

DFO pahnihte chu forest area chungchángah indàwrin ‘joint verification’ neih tum a ni. Cachar DFO chuan Saihapui V hung hnana Forest Gate siam a tum a; Kolasib DFO chuan hêng lái hi ramri buai a nih avàngin hmá rawn la lo tùrin a hrilh a. Cachar DFO chuan an ram chhûng a nih avàngin zalèn taka hma an lák theih thû a sawi ve thung a. 

Kolasib DFO erawh chuan “Assam map hi Mizoramin kan pawm ve lo; Mizoram chuan 1875 map kan pawm,” tiin a ṭang khawng ve tlat a. Cachar DFO leh a team-te chuan, “Kum 1875 hnu lamah ramri chungchâng notification tam tak a chhuak tawh,” an ti a. Kolasib DFO erawh chuan, “Khâng notification in siam lai khán Mizoram min hrilh ve lo; kan hriatpui lo che u,” a ti hmak mai a. Tichuan, Kolasib DFO Smti N.Viji chuan, “Kan ram in tih tlat chuan en ho pawh kan tihpui thei lo che u,” tiin a kalsan ta a ni. Hetiang hmak tùr hi a ni rêng a ni. Kolasib DFO Smti N. Viji hi a fel hle mai; chawimawi tlák a ni. 

Mizoin inzir kan peih táwk lohzia chu Aizâwla lehkhabu dawr hlun ber neitu Pu Bualhrángan hetiang hian a sawi, “Kan dàwra lehkhabu lo thleng thar rawn bih ngar ngara lei chat chatho chu Mizo ni loin vái an ni zél,” tiin. MZU, College leh sikula zirtîrtute hian a ṭhing ringin an zirtîr ṭhin ang tih a hlauhawm hle; thiamna hi tihpun zél tùr a ni. Zirláite hi thil thar hrilh thei zél tùra inbuatsaih a ngái ṭhin. Chutiang bawk chuan sawrkar officer-te hian dàn leh hrai hi ngun takin zir sela, thiam bel hle hlawm teh se. 

Themtleng tê záwk angin han inrawlh leh ṭhin ila. Allahabad University-a International Law min zirtîrtu thiamzia kha áw! Min rawn zirtîr réng réng hian a thiam hneh bawk a, a sak hian a sa zaih zaih mai ṭhin a ni. Mizo officer-ten Cachar nèna kan ramri chungcháng pawh hi sa zaih zaih thei khawpin thiam sela; inbiak nikhuaah pawh a ṭawng tlém záwkah an ṭang hauh lo ang. Cachar DC leh Karimganj DC-ten, “very much within the  constitutional boundary of the State of Assam as per Map of Survey of India” an ti bîk ziah pawh hi hnial ve ṭhin tùr a ni. 

A enga pawh chu ni se, Vairéngte bulah hian vaihoin tlángram chin hi chu rawn kái lo hrim hrim sela. Phaizáwlah pawh tûna Mizoram mi leh sáte hmun hi Mizoram sawrkar hian chak takin humhalh tlat bawk sela. Leileta siam theih zawng zawng chu kháwl hmangin sawrkar puihnain lehsak ni sela. Thil buaithlâk tak chu ramri hrûla leilet tam tak hi Aizâwl pa hausa ta a ni an ti; anniho hian vaiho an ruai ṭhin tihna a ni. Anniho chuan an leilet enkawl tùrin vái ruai loin Mizote ngei ruai sela. Kan rama kan chhàl chin na ná ná chu kan cheibáwl tùr a ni a; a hláwkna pawh kan tél ngei tùr a ni.

Hetianga kan han buai deuh tákah chuan Mizoram sawrkar pawh a harh thar ve deuh niin a lang a, a làwmawm khawp mai. A nihna takah chuan hmánah hmánah khán harh chhuak tawh tùr a ni záwk. Tripura panna kawng tûna an han siam ṭha chúk chúk pawh hi a làwmawm viau; hei pawh hi kum 30 kal ta aṭang khán eng lai pawha zawh nuam tak tùrin siam tawh záwk tùr a ni. Lei dawh ngáite pawh hmánah hmánah khán motor ke 12 zawh tlákin siam daih tawh tùr a ni. Tuirini lei chhe hmanraw hman tlák awm chhuna Langkaih lei siam ṭhat hi tih loh ái chuan a ṭha tho náin hei hian kan sawrkar hruaitute mutthlûk rei tawhzia bák a lantîr vak lo! Muthlu tawh loin sangha rép angin meng kar reng tawh teh se.

Kan sawi tawh ṭhin angin ramri bul khuate mamawh, kawng ṭha, electric, tui, zirna in ṭha tak pék pawh sawrkar hian a rang thei ang berin ûmzui sela. Mizoram Police duty-na hmunte pawh a changtlung thei ang berin cheibàwl nghál bawk sela. Ramri bula Mizo hnahthlák tawh phawt chu Mizoram mi leh sa nihna pe vek ila; an inbenbel theih nán a rang thei ang berin ramri bul pawh tihhmasáwn a ngai a ni. Pathianin Josua hnénah, “In kephaha in rah apiang chu ka pe vek a che u,” (Jos 1.3) a tih ang khán kan ram anga kan cheibàwl chin apiang chu kan ramah kan chantîr tùr a ni. Buaina zualpui a reh veleh tûna ramri bul lama chét kan lákna hi thlah dul leh mai ni lul suh se. 

Tûn ṭum ramri buai tluka Mizo hnahthlák min ṭanrualtîrtu hi a la awm lo hial àwm e. Mizoram páwn lama Mizo hnahthlák zawng zawng kan lamah an ṭang vek a. Myanmar, Bangladesh, Manipur-a mite chu Mizoram mite harsatna chháwk tùrin an inhuamzia kan hmu a; Mizorama Gorkhali ṭhalaiten an khukri rawn pai chhuakin kan ram chhan tùra pén chhuah ngamzia an tilang a. Aizáwl Mosque Committee chuan Vairéngtê-a Lailapur mi Intaj Ali thihna chu ramri buai nèn sawi zawm loh tùr leh Cachar district thuneitute, Assam sawrkar leh Lailapur mite chu an kawng dan titàwp tùra ngenna thu chhuah an lo siam bawk a.

Lailapur-a kawng dan hi dàn loa lo lût Bangladeshi-ho tih mai a nih lohzia chu Assam Chief Secretary thusawi hian a tichiang hle a. Keinin ruih theih thil zuar kan tih Intaj Ali chu anni chuan martar ah ngai ni àwm takin chêng nuai 5-in an rál a nih chu! Assam sawrkar fin kherek dàn hi tenawm tak a ni. Mizoram sawrkar pawh a fin thiam a ngái ang. Kan ram hruaitute hian a takin ram hmangaihna lantîr sela; ṭawngkâa vaupûng tina satliah loin a taka chantîr hi mipui hmuh chák a ni. Mi tam tak chuan tûn ang ramri buainaah hian Brig. T. Sailo kha an hre chhuak leh ṭhin; ani kha tûnah hian Mizoram CM ni ta sela, Silchar-a Mizo driver tangkhangte khu amah ngei zuk kalin a hruai chhuah daih tawh an ring tlat! Tûn hi ‘CM pa tak’ hmuh hun a ni; Mizo mipui hian thû ringawta pa ni lo, ‘thiltih ngeia pa’ CM hmuh an chák!