INRINNI KAL TAA KA MITTHI RÂL KHA!

Mi ṭhenkhat chuan, “A thupui teh duah chu!” in ti maithei. Mitthi ka va ràl chu Rev. C. Rosângzuala nupui Christina Lalngaihawmi kha a ni. Mi tam tak chuan social media aṭangin eng vànga Christina-i kha thi ta mai nge a nih kan hre tawh hlawm ngei ang a. Nu valái fel tak, kum 33 mi chauh kha September 4-ah a nuamsam lo ṭan deuh a; Damdep I lama a inentîr chuan dengue leh scrub typhus (rannung seh) natna a vei a lo ni a. An awmna Damdep lamah chuan hetiang hi natna satliah ang deuha ngáiin ngaih ṭhat lohna êm êm pawh an nei lêm lo. Mahse, a zual ták zêl avàngin Lunglei panin September 7 chawhnu dár 1 vêlah an lo chhuak a; kawng a ṭhat loh êm avàngin an tlân chak thei lo! M. Kàwnpui leh Sekulh inkára an awm lái chuan a buai zual ta a; September 7 (Ningani) tlâi dár 5:45-ah chuan a Lalpa hnénah a chàwl ta a ni.

Rosângzuala te in, Republic Vénga mi chu panin an lo phei nghâl a. Kawng lakah din zeuh zeuhna tùr a lo awm a; kawng chhe bawk si, eng tikah tak Aizâwl rawn thlenpui ang maw tiin rilrûin a zâwt deuh reng a. Zankhuaa an rawn tlànpui zêl chuan September 8 chawhma lamah chuan Aizâwl an lo thleng thei êm ang chu tiin ring fànin kan lo thlìr a. Chutih lái chuan eng hunah nge vui a nih ang? Ruang lo thlen hun chuan zan khat na ná ná chu lumenpui a ni dáwn lo’m ni tiin ngaih dàn a vir vél bawk a. Social media aṭanga kan han hriat zêl dàn erawh chuan September 8 chawhnu dár 1-ah vui nghâl tùr tih a ni ta mai chuan thin a ṭhâwng deuh dat a; Rosángzuala rawngbàwlpui Pastor-ho phei chuan engati vut vut nge ni âw an ti deuh hlawm a ni. Rosángzuala te awmna véng khawtláng tih dàn a ni tih hriat hnû erawh chuan lungáwi zân lo chungin pawm a ngái dáwn tih a lang reng mai si!

Christina Lalngaihawmi ruang lo thlen kha dár 6 rîk dáwn vél a ni àwm e; ruang lo thlen aṭanga dárkár khat, zàn dár 7-ah vui nghâl tùr tih a ni. Beihrual thla a lo ni a, keini ang véng hlaa awm, motor nei ve lo tân chuan a vuinaah tel duh hlé mah i la, tih ngaihna a awm ta lo. Amah Rosángzuala tán tak chuan a va hrilhaithlák dáwn êm! Mahni nupui, damdàwi in panpui tùra rawn chhuahpui, kawng laka thi ta mai si, mahni in thlen hnû pawha intuai fàina hun leh thawmhnaw hák lái tak ngial pawh inthlák hman mûmal loa vuinain a’n zui ta mai chu thinlung nat ngawih ngawihna tham chu a ni ngei mai! ‘A ná a ni’ tih mai loh chu tih ngaihna dang a awm dèr si lo!

Hmàn kumah khán Aizâwl-a véng lian tak pakhatah IAS officer pension tawh, phái lama thi chu, ruang lo thlen zàn là làin, ruah sùr hnuaiah vui nghâl a ni a. A hnûa rál tùra ka va kal chuan a nupui rilrûah khán ‘dam zãn lo’ a awm tih a hriat theih! Mahse, vui duh pawh ni se, a tán vui ngam a ni mang si lo! YMA hi ‘tlàwmngái páwl’ tih a ni ṭhin a; a hming put tak hian tlém talin han tlàwmngaih belh zeuh thei hlauh se chuan, chhiat tawh ahnû hmana thinlung na zual tùr chu pumpelhtîr theih deuh an nih a rinawm!

September 9, 2023 (Inrinni) chu a lo thleng a; zîng aṭangin Rosángzuala lènpui tùrin ka inpuahchah nghâl a. Dár 10:40-ah Rosángzuala te in ka zuk thleng chu ani chuan min lo chibai var a, “Sir, i va tilàwmawm ve,” a lo ti a, sawi tùr a váng hle; tih tùr eng emaw a neih avàngin min kalsan leh ta rih a. Republic Véng Kohhran Upa min Lalthianghlima (kum 88) a lo awm a; ani nèn chuan kan ṭhu dùn a, kan titi mawlh mawlh a. Hun a lo kal deuh a, zài an rawt a; an han zài tákah chuan záiho awmna pindan lamah chuan ka insawn ve ta a. Upa pakhat chu thu tlém sawiin a ṭawngṭai a; chumi hnûah chuan dár 12 thlengin tui angreng takin kan zái a. Thu sawi tum sáa kal ka ni bawk a, dár 12 pelh hnû hretah chuan thu sawi tùrin ka ding chhuak ta a; ka thusawi tlángpui chu hetiang deuh hi a ni.

“Christina Lalngaihawmi kha mi mal takin ka hre chiang ve chiah lo. Ramhlun Véngláia awm ni mah se, kohhran khata láwi ta lo chu inhriat a lo har viau a. A pa Remsánga erawh hi chu Hrángchhuana High School-a ka zirlái a ni tawh a; drama an chan ṭuma doctor lema a chang kha tûn thlengin ka mitthláah a la chám reng! Christina-in ATC-a BD a zir lái khân kei, pension hnûa han thawk leh kha June 2015 thlaah ka chawlh leh ták avàngin ka hre mûmal hman lo a ni ang.

“A pasal Rosángzuala erawh hi chu BD a zir dáwn khán a nûin kan inah a rawn lènpui a; khata ṭang khân ani chanchin hi ka chhui zui deuh zêl a. MTh (Old Testament) zir chhuak a ni a. ATC-a ka zirtîr chhuah zîngah Old Testament-a doctor degree nei 3 an awm tawh a; chûngte chu Rev. Dr F. H. Liansángzuala, Rev. Dr Lalawmpuia Hauhnár leh Dr Rosy Zoramthangi te an ni. Anni pathum hi ‘zirnaa ka fa hrinte’ ka ti deuh bîk a; Liansángzuala leh Lalawmpuia chu London aṭanga ka chah ‘clerical shirt’ ṭha chi, man to tak chu, doctor an nih lawmpui nân ka pe a ni. Rosángzuala pawh hi ‘zirnaa ka fa hrin’ zînga mi a ni a; ani pawh hi chutiang ‘clerical shirt’ chu ka pe ve ang. Kei hi chu ka hausa lo náin zirnaa ka fa hrinte hi duat ka chák ṭhin a; anmahni’n min ngaih dàn tùr hre lo mah i la, kei erawh chuan ka fate ang maiin ka en hlawm a, ka ngaina tláng tak zet a ni.

“Christina Lalngaihawmi chu nizànah a ruang a lo thleng a; dár 7-ah vui nghâl a ni a. Rosângzuala leh a chhûngte tân chuan tlaivàrpui hrãm ni se an duh ngawih ngawih ang. Mahse, khawtláng dàn zawm a ngái tlat si! Hetiang dinhmun hi keini pawhin kan tawng tawh a. August 22, 2012 (Nilaini) khân ka tunu Norma Lalpékhlûi chu lung pawp avàngin thla 1 leh ni 17-na, zàn dár 8:30-ah Civil Hospital-ah a thi a. Hospital aṭanga Mission Vénga an in kan va thleng phei chu YMA hruaitute an lo lût a, anni chuan, ‘Hei, in zahawm hle mai a; amaherawhchu, khawtlángin dàn kan nei a, hlamzuiha thi chu a zàna zàna phùm nghâl hi kan tih dàn a ni a; hmàn ni lawkah pawh chutiang chu kan nei a. Nangni hi tlaivàrpui in nih chuan zûlin a zui ang tih a hlauhawm si a; chuvàngin, thlàn kan zuk lài ang a; zàninah phùm nghâl tùr a ni ang,’ an rawn ti a!

“Kan mákpa pa kha Lunglei DC a ni a, khami ni khân Lunglei panin a phei a, zàn dár 8-ah Lunglei a thleng fel chauh a; a tunu thih thû chuan a va déng a ni. A pû ber a awm loh avàngin YMA hruaitute lo chhàwntu ka ni a. Kei chuan, ‘In dàn chu kan zawm tùr alãwm! Mahse, nangnin hlamzuih in la nei a, kei erawh chuan hlamzuih ka nei ve lo. Kan tunu hi a thi ngei dâwna ka hriat avàngin tûn Pathianni aṭang khân ka suit ṭha ber leh ka clerical shirt ṭha ber chu damdawi inah ka chhawp reng tawh a. Hlamzuih ka neih ve loh avàngin ka tunu hi kei a pû, puithiam hian vui dàn pángngái thlapin inah leh thlànmualah ka vui dáwn a ni,’ tiin ka lo chháng a!

“Thlàn an laih zawh kha dár 11 hnû deuh a ni ang. Ka tunu chu keimahin ka vui ta a; a pû lo lét leh kha nghah ka duh bawk nèn, ka vui rei lui a, dárkár khat zet ka vui a. A pû kha dár 3 vélah a lo thleng a; minutes 10 pawh a ṭhu hman meuh lo tihah khán thlànmual kan pan a; thlànmualah pawh ka tunu chu vùi dàn pángngái thlapin ka vui ta a ni. Khawtláng dàn hi a zahawmin kan zawm a ṭûl hun a awm ngei mai a; amaherawhchu, mitthi dinhmun azira pawh fàn zeuh theih cháng awm thei se kan tih ém ém lái pawhin tih ngaihna a awm hlei thei ṭhin si lo! Chuvàngin lungáwi chiah lo chungin Paula’n, ‘Kei zawng eng ang pawhin awm i la, lungàwi zél ka chîng tawh si a,’ (Phil 4.11) a tih kha zir luih hrãm hrãm a ngaih hun a awm ṭhin chu a nih hi!

“Vawi khat chu ATC-a ka han thawh leh lái khán ATC Bus-a doctor chuang ve hnénah chuan, ‘Mitthi hi tû ta nge?’ tiin ka záwt a, ani chuan, ‘Sawrkar ta,’ tiin min chháng a; mahse, ka pawm lo! Mitthi chu a dam láia kohhrana telna nei a nih chuan a ruang chu kohhran ta a ni. Mitthi vui inkhâwm pawh hi kohhran inkhâwm urhsùn a ni a; mitthi azirin vui dàn chi hrang hrang pawh kan nei. Mitthi chu kohhrana telna nei lo a nih erawh chuan khawtlángin a ruang chu an buaipui ang a; kohhrana telna nei erawh chu a ruang pawh kohhran ta a ni a. Mi dang tûte emaw, NGO emaw ta a ni lo. Chû vàng chuan kohhran mi, mitthi vui hun leh vui dànah hian kohhranin khawtláng hruaitute zài ngaih ṭùl hun awm ve bawk mah se, a nihna takah chuan khawtláng hruaiten kohhran zài an ngáichãng thiam záwk tùr a ni ang.

“Kum 2010-ah khán Ramhlun Vénglái chuan Falkland Véng mawnga kan thlànmual thar chu hman ṭan a ngái dáwn ta a; YMA ngenna angin Local Council-in vàntláng inkhâwm an ko a. Mitthi ruang phurhna motor hman man a ngaih tawh dâwn avàngin YMA khân sumah an buai deuh tih an sawi a. Kei chu ka ding hlawt a, ‘Mitthi hi kohhran mi an nih chuan kohhran ta an ni a; an dam lái zawngin kohhran tán an thawk a; an thih hnûah kohhranin kan vûi tih chauh lo chu sum sènna kan nei lêm lo. Chuvàngin Ramhlun Véngchhak Kohhran mi, mitthi phurhna motor hman man chu Ramhlun Véngchhak Kohhranin kan tum ang a; Ramhlun Vénglái Kohhran mi, mitthi phurhna man chu Ramhlun Vénglái Kohhranin tum se; mitthi dang zawng erawh chu YMA-in in tum dáwn nia,’ ka’n ti tháwr mai a! Chutiang chuan mitthi phurhna motor hman man chu hun eng emawti chhûng Kohhran pahnih chuan kan tum ta a. Tûnah erawh chuan YMA-in chhiat ni ṭhat ni sum an khawn ta a; kan tum zui zél ta lo. Mitthi hi kohhran mi an nih phawt chuan kohhran ta an ni a; mitthi vui inkháwm pawh kohhran inkháwm a ni. Kohhran inkhâwm a nih avàngin khawtlâng hruaituten vùi hun thlengin Kohhran zài ngáichãng thiam ṭhin se a ṭha ang,” ka ti a.

Ka hàw dáwn chuan Rosángzuala chu ka hruai chhuak a, thlá kan la dùn a. Zirnaa ka fa hrin Dr Rosy Zoramthangi chu a lo awm ve reng mai a; ani chuan, “Eng mah min pe ve lo!” tiin min fiam a; keiin, “Pastor ni ve hek lo che,” ka ti a! Ani chuan ka taxi chuan man tùr min pe a; pasal nei dáwn ta sela, a man lét 2½ zet tùra tam min pe a ni! Zirnaa fa hrin neih man a awm ngei e!

Mizoramah hian NGO páwl chak tak kan nei hlawm a; Chûngte chu Aizáwl leh Lunglei lamah Young Mizo Association (YMA), Lawngtlài lamah Young Lai Association (YLA), Siaha-ah chuan Mara Thyutlia Py (MTP) a ni. Héng NGO-te hi chhiat ni ṭhat ni-a che ber te an ni a; an ṭangkái tak zet a, an zahawmin an fakawm bawk. Amaherawhchu, Kohhran nèna inkaihhnawih thilah chuan Kohhranin NGO-te a ngáichâng lo ang tihna ni loin NGO záwk hian Kohhran a ngaih chàn hmasak záwk ṭhin a dik ang.

Kan sawi ták angin mitthi chu Kohhran mi an nih chuan vui dàn leh vùi hun rèl fel chu kohhran tih tùr a ni. Vùina inkháwma hla sak tùr pawh kohhran hla bûa mi ngei thlan a máwi! Pastor, Catholic puithiam, SA Officer leh Kohhran Upa (active) chu biak ina vùi an ni a. Kohhran inkhâwm urhsùn tak hun ruat thûah mi dang inrawlh thûk viau a rem lo. Thlàn ko tlánga vùi tùr pawh thlànmual ina sawn mai hi Kohhran Committee remtihna lo chuan tih ngawt chî a ni lo.

Kohhran hrang hrang hian hlamzuih kan nei tawh lo vek ang. Chutih lái chuan YMA hian Dárlàwn-a General Conference an neih ṭuma hlamzuih an pawm thû an pass nawn kha an la sût lo a ni àwm e; hei pawh hi YMA hian a ngaihtuah nawn a hun khawp mai. Kumina Biate-a YMA General Conference an neih hunah hlamzuih neih hi ti bo hrãm tawh teh se! YMA hi Presbyterian Kohhran hruaitu, Missionary-te leh Kohhran Upate din a ni a; hruaitu hmasate pawh Missionary leh Kohhran Upate an ni. Kohhran nèn inhne rem taka kal ṭhin a ni a; kum 1957 thleng khán Kristian Tlángâu chanchinbu tàwp lamah YMA chanchin chhuah a ni ṭhin nghé nghé a. Chû vàng tak chuan YMA hian a hringtu Kohhran chu a zah thiam a pawimawh hle reng ang.

Kohhran leh NGO-te hian mitthi chhûngte rilru damna hi kan zawn ber tùr a ni a. Chû vàng tak chuan Kohhran hrang hrangin hlamzuih pawh vùi dàn pángngáiin kan vui ta hlawm a. Mizoram Synod phei chuan tûn hmáa mitthi dár a vuak ngái loh, mahni inti hlum pawh Synod inkhâwmpui thû angin mitthi dár vuak a ni a; vùi dàn pángngáia a vùi ngài loh kha kum 2016 Synod inkháwmpui thu tlûkna angin vùi dàn pángngái thlapin kan vui tawh a ni. Chhiat tawh achunga mitthi chhûngte rilru tina thei záwnga Kohhran leh NGO-te hi chét a máwi lo a; an rilru damna chu kan ngaihtuahpui ber tùr a ni.