PATHIAN NÈNA LÈN DUN

Harhna Centenary - kum 2006-ah khân thupui kha ‘Pathian nèna lèn dun’ tih a ni a. Hmân ni January 2-ah khân facebook-ah ‘Pathian nèna lèn dun’ tih hi tâwi têin ka ziak tawh a. Chutih lai chuan khawi aṭanga min rawn thawn nge ni - Chief Minister kum thar thuchah kha ka phone-ah hian a lo awm reng a; a thu laihãwl vêlah chuan ‘Pathian nèna lèn dun’ tih kha a lo awm ve bawk a. Kei pawhin kum thar thuchah tùra ka lo hual rûk reuh reuh a ni a; ka rilrua a lan dàn angin kum thar thuchahah ‘Pathian nèna lèn dun’ tih hi hman ka tum a ni.

Bible-ah Pathian nèna lêng dùn mi pahnih an awm a; chûngte chu Enoka leh Nova an ni. Hei bâkah hian ‘Pathian nèna lèn dun’ tih ṭawngkam hi hmun khat dangah kan hmu bawk a; chu chu zàwlnei Mika lehkhabu-ah a ni a, “Âw mihring, ṭha chu a entîr tawh che a ni; Lalpan a phût che chu eng nge ni? Dik taka tih leh khawngaihna ngaihnat leh, i Pathian nèna thuhnuairawlh taka lèn dun a ni lo em ni?” tiin (Mik 6.8).

Pathian nèna lêng dûn Enoka: Enoka chanchin hi Bible-ah a lang tam lo hle. Gen 5.18, 21–24-a lo lang hi Hebrai Bible-ah chuan thumal 51 chauh a ni. Thuthlung Tharah Hebrai lehkhathawn leh Juda lehkhathawnah a hming a lo lang leh bawk (Heb 11.5; Juda 14-15). Enoka chuan kum 65 a nihin fapa Methusela a nei a; chumi hnûah chuan kum 300 chhûng Pathian nèn an lêng dûn ṭhin a, fanu leh fapa dangte pawh a nei zui bawk (Gen 5.22). Enoka chanchin tâwi tê - thumal 51 lekah hian Pathian nêna an lèn dun ṭhin thu vawi hnih a chuang a; chumi atân chuan thumal 16 hman a ni a. Hei hi Enoka chanchin pum pui thumal 51 aṭanga chhûtin 31% a ni. Enoka chu fapa a neih hnûah kum 300 chhûng Pathian nèn an lêng dûn ṭhin a; chu chu a dam chhûng kum 365 aṭang chhûtin 82.19% a ni. A hun hmasa lam kum 65 chhûng khân Pathian nèna lèn dun a neih tho a rinawm a; chuti a nih phei chuan an lèn dun hun chhûng hi a tam lehzual dâwn tihna a ni.

Pathian nèna lêng dùn Nova: Nova chanchin chu Enoka chanchin aiin tuilêt chanchin nêna inzawm a nih avàngin Bible-ah a lang tam ngial a; tuilêt hmaa a chanchin hi a ngaihnawm khawp mai, heti hian ziak a ni, “Nova erawh chuan Lalpa mit a tlung a... Nova chu mi fel tak a ni a, a dam rualpuite zîngah chuan sawisêl bo a ni. Pathian nèn an lêng dùn ṭhin a” tiin (Gen 6.8, 9). Nimahsela, Nova erawh chu Enoka angin a hun hnuhnung lam chanchin a nalh ta vak lo. Grêp huan siam hmasa ber a ni a, uain a in a, a rui a, a puan inah a mu sual a. A fapa Kanaana’n a pa mu sual a hmuh chuan a unaute nèn puanin an khuh a. Nova mu sual a lo harh chuan Kanaana thiltih dàn a hriatin ânchhia a lawh phah ta hlauh thung a ni (Gen 9.20–27). Bible-a uain lo lanna hmasa ber aṭang hian pafa ànchhe inlawhna a thleng tih hi chhinchhiah ila. Nova chu tuilêt hnûah kum 350 a dam a; mahse Enoka angin Pathian nèna an lèn dun thu sawi zui a ni ve tawh lo. “A thi ta a” tih tawp mai a ni (Gen 9.29). Nova kha tuilêt laiin kum 600 mi a ni a, kum 950 a dam a; tuilêt hma zawng kha Pathian nèna lêng dûnah ngai ta ila, Pathian nèna an lèn dun chhûng chu 63.16% a ni ang a; Enoka chu a tluk lo deuh a ni ang.

Pathian nèna lèn dun awmzia: Enoka leh Nova chanchinah leh Mika 6.78-a Pathian nèna lèn dun thu sawina hi Hebrai ṭawngin ‘hâlak’ tih a ni a; chumi awmzia chu ‘kal’ (walk) tihna a ni. Mizo ṭawngin ‘lêng’ tiin an lo dah a; hla thu rawng a kai deuh àwm e. Pathian nèna lêng dùn tih chu Pathian nèna kal dùn, thil ti dùn tihna a ni a. Pathian chu khawi kipa awm a nih avàngin Enoka leh Nova te bulah chuan a awm reng a; anmahni kha Pathian pâwla an nun a ngai a. Thil an tihna apiangah leh an khawilo nihna hmun apiangah Pathian hre rengin thil an ti tihna a ni ang; chu tak chu Pathian nèna lèn dun dàn tùr a ni.

Israel hnam Pate - Abrahama, Isaaka leh Jakoba te kha Pathian ‘hmaa awm’ tùra tih an ni a (Gen 17.1; 24.40; 48.15). Kha thu sawinaah khân ‘halak’ (kal/walk) tho hman a ni a; a nihna takah chuan ‘hmaa kal/lêng’ tih tùr a ni. Zàwlneite pawh Pathian hmaa lêng (Heb. halak–kal) ṭhin tùra hrilh an ni bawk (Mal 2.6). Mika’n Pathian thil phût a sawi kha, “dik taka tih leh khawngaihna ngainat leh thuhnuairawlh taka Pathian nèna lèn dun” tih a nih kha. Pathian nèna lèn dun tih chu - Amah nèna kal dun, a hmaa awm/kal, a bula awm reng, thiltih apiang a hriatpui leh pawmpuia tih a ngai tihna a ni.

Pathian nèna lèn dunin a ken tel: Enoka hming awmzia hi chi hnihin sawi thei a ni a; pakhat chu ‘hlàn’ (dedicate) tihna a ni a; a dang chu ‘chhiahhlawh/zuitu’ tihna a ni. Pathian nèna lêng dùn tùr chuan a hnênah nun hlân a ngai a; a chhiahhlawh/zuitu-ah awm a ngai. Amahin min zui ni loin keimahni zâwkin kan zui ang. Enoka leh Nova-te pawhin Pathian hnênah nun hlàna amah an zui chhûng chuan an lêng dùn tihna a ni. Nova’n grêp huan siama uain a ruih lai kha chuan Pathian nèn an lèn dun a rinawm lo!

Zàwlnei chuan, “An inrem chauh loh chuan mi pahnih an kal dùn thei ang em ni?” tiin a lo zâwt a (Amos 3.3). Hetah pawh hian ‘kal dùn’ tih hi Enoka leh Nova chanchina ‘lêng dùn’ tihna ‘halak’ tho kha a ni. Pathian nèn kan rem chauh loh chuan kan kal dùn thei lo; kan bulah awm reng mah se, keimahni zâwk kha amah hlat zâwngin kan kal tihna a ni. Evi leh Adama pawh Pathian an hransan ták hnûah khán an lêng dùn thei tawh lo; Pathian thãwm an hriat khán an biru ta zâwk a nih kha (Gen 3.9).

Pathian nèna lèn dun dàn Mika’n a sawi hi bih chian a ngai hle. “Dik taka tih” tih hi chhinchhiah ila. Pathian nèna mi an kal dun chuan dik takin thil an ti ṭhin tihna a ni. Dik taka thil ti lote chu Pathian nèn kal dun theih ngaihna a awm lo. “Khawngaihna ngainat” tih hi sawi fiah harsa khawpin a thu ken hi a lian a. ‘Khawngaihna’ tihna Hebrai thumal (Heb. chesed–khesed ti-a lam tùr) hi ṭawngkam hnih khata sawi fiah theih a ni lo; he thumal chhuina ringawt hi lehkhabu za tam a chhuak tawh a ni. Mizote hian ‘khawngaihna’ aiin ‘hmangaihna’ kan dah chungnung zâwk emaw tih tùr a ni a; mahse Hebrai chesed chhûngah hmangaihna hi a awm zâwk a ni. ‘Khawngaihna’ hi Pathian zepui zînga pakhat a ni a; Pathian zepui khawngaihna chu ringtuten kan kai ve tùr a ni.

Mika ṭawngkam pakhat ‘thuhruairawlh’ tih pawh hi a awmzia a ril hle. Ṭawng bulah chuan ran sâwizawi sawina a ni a; sakawr sâwizawi tawh chungah chuan a pu chu duh duhna lam aṭangin a chuangkai thei a, a hel tawh ngai lo ang. Mahse chu ai chuan Mizo ṭawnga ‘thuhnuairawlh’ awmzia hi a fiah zâwk; mi thuhnuaiah kan thu kan rawlh tihna a ni. Pathian nèna lêng dùn/kal dùn/ thil ti dùn/awm dùn tùr chuan Pathian thu hnuaiah kan thu kan rawlh ang a; a thû thûin kan awm tawh dâwn tihna a ni. Gethsemani huana Isua ṭawngṭai pawh khán, “Keima thû ni loin i thû thû ni zâwk rawh se” a ti a (Mt. 26.39,42); a Pa thu zàwmin kraws-ah a thi ta a ni.

Pathian nèna lèn dun hi thil namai a ni lo; kan thu lal theih lohna tùr a ni a; Pathian thû thûa awmna tùr a ni. Sawrkar mite pawh inenfiah sela; Pathian nèna lêng dùn tùr chuan dik taka tih a ngai. Dik lo taka thil titu chu Pathian nèna lêng dùn an ni ngai lo. Kum thar 2016-ah hian Pathian nêna lêng dùn sawrkar neih kan duh mang e; sawrkar hruaitute chutiang mi an lo nih chuan zu zawrh sawimawi te, ‘zu ṭha in tùr kan pe’ tih te, ‘zu in thiam kan inzirtîr’ tih te, ‘zu buaipui hnam awm chhun kan ni’ tih te a bo tawh ang. Bible-in Pathian nêna lêng dùna a sawi Nova meuh pawh uain ruih avànga ama fapa ngei ànchhe lawhtu a nih kha! Pathian nèna lêng dùn tùr chuan Pathian zepui kaia dik taka thil tih a ngai a, a thu hnuaia kùn reng a ngai. Enoka chu kum 300 chhûng Pathian nèn an lêng dùn ṭhin a; chu chu a dam chhûng kum 365 aṭanga chhûtin 82.19 % a ni. Keini hi engtia tam nge Pathian nêna kan lèn dun ve ṭhin le?