LAW AND ORDER

Tunhnai-ah Mizo­ramah hian tharum thawhna a thleng ta nual a; chutianga tharum thawhtu tam ber chu hel pawl emaw, misual rual emaw ni lovin mihring pungkhawm, dik inti em em leh mifel rual nia inngai an ni ta deuh zel a. Dan kalha tharum thawhna a thlenin ‘law and order’ (Mizo ṭawngin tawite-in ka letling thiam lo) kengkawhtute’n an tihtur an tilo emaw mipui pungkhawmin an tam hneh avangin an tih tur an ti theilo emaw a ni ta fo mai a. Chumi piahlamah chuan dan bawhchhiaa tharum thawhtute hian hremna an tawh ngailoh chu sawiloh, han man der chhin tak ngial pawh an tawk ta meuhlo ni te hian a lang ta hial a. Hei zet hi chu sorkarin a tihtur a tih theilohzia lanna piahlamah a hna a tlinlo tih tilang chiang em emtu a ni.

Saikhumphai khua chu anmahni aia mihring tam zawk khawmite’n an hal a, kan Mizo pui, kan Kristian pui ngei naupang leh nunau, pitar leh putar mangang takin an awm a. Eitur leh intuam lumna pawh nei lova an awm lai khan eng thil nge thleng kha? Zirlai pawl pahnihin tanpuina tur an khawn khawm hlan tur pawhin kaltlang an phal lova, sorkar erawh chu a kut kuangkuahin a awm emaw tih turin law and order kengkawhtu tur district bawrhsap leh Police ho pawh thehmeh angin an reh hmak mai. Khami tuma tharum thawhnaa mawhphurtute kha zawn chhuaha hrem an awm tak kan hre lova, man pawh an in man ngamlo a ni ta awm a sin maw le!!!

Tunhnai-ah Bawngkawn veng chhungah inhlat vak lovin tharum thawhna vawi hnih a thleng a. A hmasa zawkah chuan Baptist Kohhran BiakIn suasam a ni a; a hnu-ah tunhnai lawk khan zu zawrhna dawr suasam a ni leh bawk. Heng tharum thawhna pahnih hi zana thleng a ni a, boruak nu tak hnuaia thiltih a ang hle. Baptist BiakIn hi sorkar remtihna lova sak leh Revenue department lam pawhin sa lo tura thu an pek hnu-a sak luih niin an sawi a. BiakIn vawm chhiat chungchangah hian, sawi tawh angin, a Kohhran zawk hian dan an bawhchhia niin uar taka tarlan a ni a. Dan an bawhchhe chiahlo a nih pawhin sorkar leh helama thuneitu thupek kalha thilti nia puhna hi a langsar hle. Mahse chuti chung chuan za-a za Kristian tia inchhal state chhung ngeia Kristian Kohhran BiakIn vawm chhiat a ni leh a vawmtute pawh sakhaw dang bia nilo Kristian-a nia inchhal vek an ni kha a makna lai chu a ni awm e.

Kristian-te hi kan fel bera kan tha ber hauhlo tih chu khawvel hriat a ni a. Kan rin Isua Krista khan, “I biang lehlama bengtu chu lehlam pawh dawh rawh” a ti chungin sakhaw thila dawh theihlohna (intolerance) leh firfiak (extremism) lamah chuan Muslim leh Juda ho dawt kan nih a rinawm. Muslim lal Saladin-a te hovin a awp thin, Ram Thianghlim kan tih mai Israel/Palestine la let tura Europe-a Kristian ramte leh khatihlaia Kohhran awm chhun (i ti mai ang - Orthodox kohhran te chu awm ve mah se) Roman Catholic hruaitute tangrualin Beihpui (Crusade) an thlak a, tharum thawhna nasa tak leh thisen luang kha kan la hre reng awm e. Chuti chung chuan tunlai hun, keini Mizote ngei pawh hnam changkang (civilised society) nia kan inngaih hnu hian dan zawm tur leh dan rorelna pawisakna-ah hian kan la inchhum hminlo nasa tih hi pawm hreh hle mah i la, kan nihna diktak chu darthlalang hma-ah a lo lang leh thin a. Chu darthlalang chu a taka kan hmuh ve phak hla phuah thiam zinga ka ngaihsan ber Zirsangzela Hnamte darthlalang sawi, danglam ngailo leh thudik tantu kha a ni chiang khawp mai leh nghal a. Tunah hian he darthlalang hi Mizo hnam hmaah an chhawp mek a, kan nihna diktak chu a lang mek zel a nih hi.

Bawngkawna kohhran pakhat BiakIn vawm chhetute kha tunlaia kan sawi lar em em Gulf ram vela na taka che thin Muslim firfiak pawl ISL/ISIS emaw, an sakhaw tana che firfiak dang Boko Haram emaw Muslim indona thianghlim puangtu ‘Jehadi’ pawl mi emaw an ni lo tih kan hre vek. Hemi vengah hian keini Kristiante’n ringlomi kan tih Hindu sakhaw bia engemawzat an awm nia a lan laiin anniho chu an tel hauhlo nia a lan’ bakah, India rama Hindu firfiak pawl ‘Sangh Parivar’ tia an sawi thin - Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS), Vishwa Hindu Parishad (VHP) leh Bajrang Dal (BD) pawl leh an chekawite pawh an inhnamhnawih lo ni chuan a lang. Chuti a nih chuan khata tharum thawhtute sakhua chu a hriat theih mai a, an kohhran pawh a hriat theih ruai ruai mai thei.

He vengah bawk hian tunhnaiah zu zawrhna dawr chu zanah bawk suasam leh a ni a.BiakIn suasam ngawt ai chuan mi tam ber chuan hriatthiamna nen an en mai thei e. Kristian-te huat ber tur niawma Bible-a kan hmuh, milem biakna (Duhamna/eirukna) ai pawha langsar thei ang bera an huat zawk zu zawrhna dawr an bitum miau avangin Bawngkawn venga ‘Facebooker’ ho pawh a hma (BiakIn suasam) ai chuan an pawr zawk deuh em maw ni chu a tih theih - an comment ka chhiar ve chinah.

Ngaihtuah chian’ ngai em em kan ngaihtuah chian’ peih hauhloh a awm thin hi Mizo hnam nunah hian a pawi hle-in ka hre ve thin. Zu khap burna dan (MLTP Act, 1995) hman a nih lai kha zu zawrh, hralh leh lei chu sawi loh in (consume) kha khap tlat, dan bawhchhiatna a ni a. Dan ang takah phei chuan sahdah ‘Rum’ a nuai hmuam pawh kha lungin tan theihna khawp pawikhawihna leh dan bawhchhiatna a ni. (Consumption tih khan a zat - quantity- a sawifiah tlat lo). Khatihlai khan ‘Standing’ tihte a lar em em a, an zuar sup sup a, an hralh sup sup a, an in sup sup reng thova. Hetianga dan bawhchhiate hremtu tur Court tualah ngei pawh lei tur a awm an ti.

Mahse kan haiderin kan hmulo der a, kan maimitchhin san thin. Tunah MLPC Act, 2014 chu kan state rorelna sang berin pawmin kan sorkarin a han hmang ta a. Dan ang thlapa zu dawr hawngte kan han chapchar zui a; chutah pawh veng dang leh khawdang tihdan lo ang takin tharum kan han thawh ta a nih hi.

Tun hnaia thil thleng hian kan ram hruaitute hi beng harh teh se. A hu hova tharum thawha tharum thawh leh dan bawhchhiat chu a him a, man leh hrem an tawk ngailo tih ngaihdan nghet tak hi he ram mipui thinlunga kan tuh vaih chuan a him hauh lovang. Chumi a nih teh chuan dan rorelna leh dan pawisakna (rule of law) hi kan mausam ang a. Khawtlanga a tam tamin a tlem leh rethei zawk an rahbehna nasa lehzual a hring ang a. Khawvela ram leh khawtlang nuamlo ber, misual hrem theih lohna, mi tha, mahse tlem leh chaklo zawkte rahbeha an awmna ram kan la ni mai ang.