Guest writer
HC Vanlalruata
SAWI AIIN A TIHA TIH
Hman deuh tawh khan Mizo officer pakhat chuan Pastor-te chungchang a sawina-ah "Hlawh neia Pathian rawngbawltu," tih ang deuh ṭawngkam a hmang a. A sawi hi thudik tak mah nise berampute an lawm vaklo a ni awm e. Kan ram hruaitute pawh hi 'politician' tiin sapṭawngin kan vuah a. An hna ber chu vote zawn a, nihna leh thuneihna chan leh chumi aṭanga hlawh neih a ni a. Hetia sawi hi lawm lemlo mahse an nihna chu a ni. Ram hmangaih avanga hrehawm tinreng tuara mipui rawngbawl tura an insawi ang hi chu a ni lem lo. Inthlan dawna an inzawrh lai, vote an zawn vanglai chuan, "Ram rawng ka bawl theihna'n hnathawh kawr min haktir rawh u," ti te-in thiam takin tan an la thin. Kan thlan tlin hnu-ah erawh chuan hnathawh kawr hak chu sawi loh, car man to ber berah chuangin khawpui chhungah sorkar dan (traffic rules) bawhchhia-in min tlan pel puat puat a; hlawh tha tak an lak bakah anmahni enkawltu atana sorkarin a rawih sak rual nen kan hmuh mai mai phak lohvin nuamsa eltiangin an khawsa tawh mai thin. Chu mai a ni lo, kan koki-ah chuangin a thlum tha tha an bana an ei a; an chawma, an hawpa an daibaw hial bawk thin.
Kan politician tam tak phei chu thuneihna an chan lai hmang tangkai (hmangsual?)-a hausa ta thur thura in leh lo tha tak tak neia, sum leh paia tlachhe leh ngai tawhlo tura ngaih hialte pawh an awm. Thusawi hi an thiam a, chu chu vote zawnna atana tangkai a ni bawk a. An thusawi hi an umpha lo fo mai ni lovin a tiha han tih mai turte pawh hi an sawi rawtui phawt a. Vote hmuhna atana mipui hnena thutiam mai chu in bul tuikhuaha lung tum thlak tluk lekin an sam a. Russia ram inthen darh hma, Soviet Union an tih mai thin hun laia an ram hruaitu Nikita Krushchev khan, "Khawvel khawi hmunah pawh politician te chu an inang vek mai. Lui awm hauh lohna-ah pawh lei (bridge) dawh min tiam thin," a lo ti reng a ni.
Kan ram hruaitute hian a sawi lam chu an thiam a ni ang, tlangval zei laka nula mawlmang tak awmdan an sawi ang maiin mipui hian min bum nawn fo ni te pawh hian kan hria niin a lang. An vun chhah dan leh an thiltih tawh insawi thiamte, an awmna political party sawna an ngaihdan thlak a tul huna insawifiah an thiam dan phei hi chu ngaihnawm tham sawi tur a awm. Kum engemawzat a liam ta - political party pakhat sorkarna paihthla a eptu party tanrualpuitute kha a hnu-ah an awmna hlui party-ah an lut leh dawn a. An party hlui office-a an lakluh leh ni chuan an zinga a hmuipuipu ber chuan hetiang hian a sawi a,"He party sorkar namthlutu kha kan ni a, a tundin leh hi kan mawhphurhna-ah ngaiin kan lokir leh a ni," tiin. He party tho aṭanga chhuaka sorkarna changtu bela Minister nihna term khat chelh tawh, a party hlui-a a luh leh ni-a thu sawi pawhin Bible-a fapa tlanbo kha intehkhinin,"Kan va tlanbona hmuna min lo mikhualtute chuan vawk chaw pe-ah chauh min lo duh a ni tih kan va hre chhuak a, kan inpui-ah kan lokir leh ta a ni," ti ang deuhvin a sawi a. Pui tak an ni.
Thuneihna an chan hma, sorkara dinhmun chelha mipui hmakhua a tana thutlukna siam thei dinhmuna an din hma hi chuan tlangval nula rimin nula tana arsi lak pawh an huam thu an sawi ang deuhvin eng pawh lo sawi mai mai mahse a pawi dan a nepin a zia-awm thei. Nihna an chelh hnu, mipui laka mawhphurhna neia hna thawk thei dinhmuna an din hnu-a an thusawi tam tak hian mipui leh ram leh hnam mit naute a khawih tlat. Mizo nun hi ngun taka kan chhut chuan kan chunga roreltute thu zawm thei tak kan ni. Lal rorelna hnuaia kan awm lai pawh khan lal fel nei khua chu an fel a, zahmawh sawi hrat lal nei chu a khaw pum-in zahmawh sawi an hrat mai niin an sawi thin. Chumi awmzia chu kan lal leh roreltu, hruaitute a zirin kan tha-in kan sual a, kan mi takin kan hova, kan taima-in kan thatchhe mai dawn te pawh ni awm tak a ni. Chuti khawpa kan lal leh (tun huna) ram hruaitute entawn nasa kan nih avang chuan kan ram hruaitute'n a taka thilti-a hnathawk mang si lova tawngkam thiamna ngawt hmanga min hrual reng a nih chuan kan hmakhua a ropui lem lo khawp ang.
Thuneihna an chan' tawh hi chuan thu engemaw mai mai sawilo tura ngaih an ni a. Chief Minister emaw Minister emaw sawi a nih tawh chuan eng thu mai pawh hi thu tlinga ngaih a ni a, chuvangin an thibeh hma angin an pawt mai mai thiang tawh lo. Dai kil kara miin fiamthu thianghlimlo a thawh leh Pastor leh Kohhran upate'n chutiang tho an lo sawi ve a inthlau ang chiah hi a ni. Chutiang chu hre thiama hre reng tura kan ngaih kan ram hruaitu thenkhat hi chu an hram tlahawlh ve fo mai. Kei chuan thilti thei, thuneihna nei; a taka thilti mang si lova a sawia sawi ringawta ramtangho hi hram tlahawlh ka ti. Thilti thei dinhmuna dahtu mipui min zah lova min pawisa lovah ngaih loh theih an ni lo.
Sorkar pawisa diklo taka thama hman ching an hriat thu kan ram hruaitute'n mipui hriatah an sawi chhuak a, hrem theitu an ni chungin an hrem awm kan la hre ngailo. A nihna takah chuan mipui hriata sawi mualpho kherlo pawhin thuneitu leh hrem theitu chuan hrem mai awm a ni. Hrem leh chuan' tur siloh sawi chhuah hian awmzia a nei thuilo khawp mai. Khapna thupek siama kenkawh a nih leh siloh va dan bawhchhetute hrem an awm chuan’ si loh hian tumah an mualpho lo; a hrem theitu leh thuneitu - kha khapna thupek chhuahtu ngei kha a mualpho a ni. Chutiang chiah chu kan ram hruaitute dinhmun hi a ni a.
Sorkar hnathawk zinga NLUP lo ei ve tuma bei an hria a nih chuan an hrem mai tur a ni a. Kum tam thuneihna chan hnu-a thal thlen dawn hnaiha ram tikangtute na zawka hremna dan siam a tul hle nia an hriat thu an sawi leih leih chauhte phei hi chu kan nepzia tilangtu bak engmah a ni lo.